|

گرینوف

احمد غلامي

سرگروهبان باروت‌سازان گفت: «دیگر این طرف‌ها پیدایت نشود!» مهدی اربابی سرش توی کیسه انفرادی بود و وسایلش را با زور می‌چپاند توی آن و زیر لب غر می‌زد. صدای سرگروهبان را که شنید سرش را بالا آورد و گفت: «مخلص سرگروهبان خودمان!» بعد همدیگر را در آغوش گرفتند. سرگروهبان گفت: «خلاص!» مهدی اربابی کارت پایان‌خدمتش را نشان داد و گفت: «خلاصِ خلاص!» بعد انگار چیزی یادش آمده باشد، لبخند روی لب‌هایش ماسید. سرگروهبان با کف دست زد به شانه‌اش و گفت: «هان پسر، باز رفت توی لاک!» مهدی اربابی گفت: «دارید می‌روید خط؟» و به جیپ قراضه‌ای که پوزه‌اش آویزان بود اشاره کرد. سرگروهبان گفت: «خط... خط... خوش‌به‌حالت برمی‌گردی تهران، دیگر پشت سرت را هم نگاه نمی‌کنی. خط‌... خط... این‌قدر می‌رویم خط و برمی‌گردیم تا بالاخره خدا خط‌خطی‌مان می‌کند.» مهدی اربابی گفت: «من هم با خودتان ببرید.» سرگروهبان گفت: «ببرم خط؟!» مهدی اربابی گفت: «آره، می‌خواهم با رفقایم خداحافظی کنم.» سرگروهبان گفت: «پسر خمپاره‌ها که خداحافظی سرشان نمی‌شود.» مهدی اربابی گفت: «مرگ و زندگی دست خداست!» سرگروهبان باروت‌سازان سوییچ جیپ را از جیبش درآورد و با آن بازی کرد، بعد راه افتاد و گفت: «اما خدا عقل هم داده. برگرد برو تهران. من از طرف تو با همه خداحافظی می‌کنم.» مهدی اربابی کیسه‌اش را برداشت و انداخت روی دوشش و پشت او راه افتاد. آفتاب چنان تند می‌تابید که تمام زیرپیراهنش خیس عرق شده و به تنش ‌چسبیده بود. سرگروهبان روی صندلی که نشست، مهدی اربابی کوله‌اش را انداخت پشت جیپ و کنار دستش نشست. سرگروهبان سوییچ را باز کرد ولی استارت نزد، همان‌طور کج نگاهش کرد و گفت: «برو پایین، کار دست خودت نده!» مهدی اربابی جوابش را نداد. او هم دنبالش را نگرفت و استارت زد، ماشین روشن نشد. دوباره زد، باز هم روشن نشد. بوی بنزین توی گرما بالا زد. سرگروهبان گفت: «تف! باز خفه کرده. برو پایین هل بده.» مهدی اربابی گفت: «آی خدا، چی تو پیشانی ما نوشتی!» پرید پایین و ماشین را هل داد. چرخ‌های جیپ اول آرام می‌چرخید، کمی جلوتر که به سراشیبی رسید، ماشین دور گرفت و با چند بار ریپ‌زدن روشن شد. مهدی اربابی ایستاد. بعد، از خستگی نفس‌نفس‌زنان خم شد و دست روی زانوهایش گذاشت و زیرچشمی جیپ را نگاه کرد. منتظر بود که توقف کند، کرد. سرگروهبان، برگشت عقب و با یک دست کیسه او را از جیپ انداخت بیرون، گاز داد و رفت. مهدی اربابی که رودست خورده بود، با اینکه هنوز نفس‌نفس می‌زد، دنبال جیپ دوید. بی‌اعتنا از کنار کیسه‌اش گذشت و فریاد زد: «سرگروهبان خیلی نامردی!» فایده‌ای نداشت. جیپ دور‌ و دورتر شد. برگشت، ‌کیسه‌‌اش مثل گوسفندی روی زمین دراز کشیده بود. آن را برداشت و انداخت روی کوله‌اش و به طرف خط راه افتاد. با خودش گفت، «اگر خیال کردی من برمی‌گردم کور خواندی!» با قدم‌های مصمم به‌راه افتاد. خیلی‌زود خسته شد. آفتاب کلافه‌اش کرده و تشنگی امانش را بریده بود. با توپخانه، دو سه کیلومتری فاصله داشت. آنجا می‌توانست آبی بخورد، استراحتی کند و اگر شانس می‌آورد و کسی تعارفش می‌کرد که ناهار بماند، چترش را پهن می‌کرد. با خودش گفت «کو تا توپخانه. آی خدا شکرت. این‌ هم از رفقای ما. لعنت به تو سرگروهبان!» از توی جاده می‌رفت که اگر ماشینی آمد سوار شود. اما می‌دانست توی این گرما کسی از سنگر بیرون نمی‌آید. سکوتِ دشت چنان عمیق بود که یک‌بار صدای پوتین‌های خودش را اشتباه گرفت و فکر کرد کسی دنبالش می‌آید. خوشحال برگشت و عقب را نگاه کرد، کسی نبود. دوباره راه افتاد. در دوردست‌ها لوله‌های توپ، سیاهی می‌زدند. خوشحال شد و قدم‌هایش را تندتر برداشت. حالا دیگه ران‌هایش هم عرق‌سوز شده بود و به‌سختی راه می‌رفت. به توپخانه که رسید روی خاکریز کوچکی دراز کشید و کیسه‌اش را گذاشت زیر سرش. آسمان یکدست آبی بود. آبی و بدون پرنده. خالیِ خالی. دلش گرفت. با خودش فکر کرد، چرا باید برگردد خط. به‌جز باروت‌سازان دیگر با کسی رفاقت نداشت. همه رفقایش رفته یا شهيد شده بودند. تصمیم گرفت خستگی در کند و برگردد بُنه و از آنجا برود تهران و پشت‌سرش را نگاه نکند. خیلی‌زود نظرش عوض شد. دلش نمی‌خواست برگردد. با‌اینکه برای گرفتن کارت پایان‌خدمت لحظه‌شماری می‌کرد، حالا که برگه آزادی‌اش دستش بود، نمی‌توانست دل بکند. از جا بلند شد و نشست. اطراف را نگاه کرد. توپ‌های استتارشده خواب بودند. هیچ آتشباری کار نمی‌کرد. حتی یک خدمه هم دیده نمی‌شد. بلند شد برود سراغ سنگری و چیزی برای خوردن گیر بیاورد. تا بلند شد، سربازی از توی سنگر بیرون آمد و بهت‌زده نگاهش کرد. بعد راه افتاد تا آفتابه‌اش را آب کند. مهدی اربابی فریاد زد: «های رفیق! یک دقیقه صبر کن.» سرباز ایستاد. این‌پا و آن‌پا می‌کرد تا او برسد. مهدی اربابی رسیده‌ونرسیده گفت: «تشنه‌ام آب یخ دارید؟» سرباز سنگرشان را نشان داد و خودش با شتاب دوید. مهدی اربابی خندید و رفت طرف سنگر. توی سنگر گوش‌تاگوش نشسته بودند. سفره پهن بود. مهدی اربابی گفت: «ببخشید یک لیوان آب...» مردی که سبیل‌هایش را از دو طرف تاب داده بود، لیوان آب را پر کرد و داد دستش. مهدی اربابی یک‌نفس آب را سر کشید و لیوان را دراز کرد. از نگاهش معلوم بود که باز آب می‌خواهد. مرد دوباره لیوان را پر کرد و داد دستش. آن را سر کشید و نفس تازه کرد. مهدی اربابی متوجه شد همه به او زل زده‌اند. خجالت کشید و گفت: «ببخشید، مزاحم شدم.» مرد گفت: «کجا می‌ری؟» مهدی اربابی گفت: «خط!» مرد گفت: «بیا تو، هلاک می‌شوی. ناهار بخور، بعد برو.» می‌خواست تعارف کند، اما مرد آن‌قدر جدی دعوتش کرده بود که پوتین‌هایش را درآورد و رفت داخل. سربازها برایش جا باز کردند. معلوم بود سربازها، خدمه توپخانه‌اند و مرد فرمانده آنان است. قاشق را زد توی دیس پلو که وسط سفره بود. یکی از سربازها که صورتی گرد داشت و نرمه‌ریشی روی چانه‌اش دویده بود، گفت: «چندماه خدمتی؟» مهدی اربابی از لحن سؤال سرباز فهمید تازه آمده جبهه، دلش نیامد بگوید خدمتش تمام شده است. گفت: «تازه آموزشی‌ام تمام شده، افتاده‌ام گردان پیاده.» مرد گفت: «بخور، دهنت صاف است. معلوم است خیلی خوش‌شانسی!» مهدی اربابی گفت: «چطور؟» مرد گفت: «هیچی، یاد بگیر به همه بگویی الان را عشق است!»
سرباز گفت: «نصف گردان پیاده شهيد شده‌اند تا حالا...» بعد شروع کرد درباره گردان پیاده حرف‌زدن. از سربازهایش، از بدبختی‌هایی که توی عملیات‌ کشیده‌اند. مهدی اربابی با ولع چشم به دهان سرباز دوخته بود. تا حالا موقعیتش را این‌طور ندیده بود. مرد گفت: «خفه‌شو، بگذار غذا بخورد. این همه آدم توی خط هستند، این هم یکی.» همه طوری نگاهش می‌کردند که انگار دارد می‌رود کشته شود. یکی آب تعارفش می‌کرد. یکي لیوان دوغ برایش ریخت. مرد گفت: «خفه‌اش کردید بابا!» بعد چای خودش را جلوی او گذاشت و گفت: «بخور. استراحت کردی خودم می‌برمت خط!» شادی عمیقی وجودش را پر کرد. تا برسد خط، می‌رود پیش سرگروهبان باروت‌سازان و حالش را جا می‌آورد. شب می‌ماند، می‌رود سر پست، بعد می‌رود توی سنگر پیش سرگروهبان و تا صبح درددل می‌کند. مرد گفت: «چایت را بخور، نگران نباش. تا چشم روی هم بگذاری خدمتت تمام می‌شود. برمی‌گردی.» بعد پرسید: «اهل کجایی؟» مهدی اربابی گفت: «تهران!» مرد گفت: «کجای تهران؟» مهدی اربابی گفت: «سه‌راه آذری!» مرد گفت: «بستنی‌فروشی گل‌نبی رو بلدی؟» مهدی اربابی گفت: «بچه بودم توی آن کار می‌کردم. سر یخچال با کاردک بستنی را هم می‌زدم.» مرد گفت: «صاحبش چه‌جور آدمی بود؟» مهدی اربابی گفت: «بد نبود ولی دهن آدم را سرویس می‌کرد تا حقوق را بدهد.» سنگر از خنده ترکید. مرد از همه بلندتر می‌خندید. توی خنده‌هایش بریده‌بریده گفت: «گل‌نبی پدر من است.» مهدی اربابی به سبیل‌های تاب‌داده مرد چشم دوخت تا ببیند او را آنجا دیده است یا نه... .

سرگروهبان باروت‌سازان گفت: «دیگر این طرف‌ها پیدایت نشود!» مهدی اربابی سرش توی کیسه انفرادی بود و وسایلش را با زور می‌چپاند توی آن و زیر لب غر می‌زد. صدای سرگروهبان را که شنید سرش را بالا آورد و گفت: «مخلص سرگروهبان خودمان!» بعد همدیگر را در آغوش گرفتند. سرگروهبان گفت: «خلاص!» مهدی اربابی کارت پایان‌خدمتش را نشان داد و گفت: «خلاصِ خلاص!» بعد انگار چیزی یادش آمده باشد، لبخند روی لب‌هایش ماسید. سرگروهبان با کف دست زد به شانه‌اش و گفت: «هان پسر، باز رفت توی لاک!» مهدی اربابی گفت: «دارید می‌روید خط؟» و به جیپ قراضه‌ای که پوزه‌اش آویزان بود اشاره کرد. سرگروهبان گفت: «خط... خط... خوش‌به‌حالت برمی‌گردی تهران، دیگر پشت سرت را هم نگاه نمی‌کنی. خط‌... خط... این‌قدر می‌رویم خط و برمی‌گردیم تا بالاخره خدا خط‌خطی‌مان می‌کند.» مهدی اربابی گفت: «من هم با خودتان ببرید.» سرگروهبان گفت: «ببرم خط؟!» مهدی اربابی گفت: «آره، می‌خواهم با رفقایم خداحافظی کنم.» سرگروهبان گفت: «پسر خمپاره‌ها که خداحافظی سرشان نمی‌شود.» مهدی اربابی گفت: «مرگ و زندگی دست خداست!» سرگروهبان باروت‌سازان سوییچ جیپ را از جیبش درآورد و با آن بازی کرد، بعد راه افتاد و گفت: «اما خدا عقل هم داده. برگرد برو تهران. من از طرف تو با همه خداحافظی می‌کنم.» مهدی اربابی کیسه‌اش را برداشت و انداخت روی دوشش و پشت او راه افتاد. آفتاب چنان تند می‌تابید که تمام زیرپیراهنش خیس عرق شده و به تنش ‌چسبیده بود. سرگروهبان روی صندلی که نشست، مهدی اربابی کوله‌اش را انداخت پشت جیپ و کنار دستش نشست. سرگروهبان سوییچ را باز کرد ولی استارت نزد، همان‌طور کج نگاهش کرد و گفت: «برو پایین، کار دست خودت نده!» مهدی اربابی جوابش را نداد. او هم دنبالش را نگرفت و استارت زد، ماشین روشن نشد. دوباره زد، باز هم روشن نشد. بوی بنزین توی گرما بالا زد. سرگروهبان گفت: «تف! باز خفه کرده. برو پایین هل بده.» مهدی اربابی گفت: «آی خدا، چی تو پیشانی ما نوشتی!» پرید پایین و ماشین را هل داد. چرخ‌های جیپ اول آرام می‌چرخید، کمی جلوتر که به سراشیبی رسید، ماشین دور گرفت و با چند بار ریپ‌زدن روشن شد. مهدی اربابی ایستاد. بعد، از خستگی نفس‌نفس‌زنان خم شد و دست روی زانوهایش گذاشت و زیرچشمی جیپ را نگاه کرد. منتظر بود که توقف کند، کرد. سرگروهبان، برگشت عقب و با یک دست کیسه او را از جیپ انداخت بیرون، گاز داد و رفت. مهدی اربابی که رودست خورده بود، با اینکه هنوز نفس‌نفس می‌زد، دنبال جیپ دوید. بی‌اعتنا از کنار کیسه‌اش گذشت و فریاد زد: «سرگروهبان خیلی نامردی!» فایده‌ای نداشت. جیپ دور‌ و دورتر شد. برگشت، ‌کیسه‌‌اش مثل گوسفندی روی زمین دراز کشیده بود. آن را برداشت و انداخت روی کوله‌اش و به طرف خط راه افتاد. با خودش گفت، «اگر خیال کردی من برمی‌گردم کور خواندی!» با قدم‌های مصمم به‌راه افتاد. خیلی‌زود خسته شد. آفتاب کلافه‌اش کرده و تشنگی امانش را بریده بود. با توپخانه، دو سه کیلومتری فاصله داشت. آنجا می‌توانست آبی بخورد، استراحتی کند و اگر شانس می‌آورد و کسی تعارفش می‌کرد که ناهار بماند، چترش را پهن می‌کرد. با خودش گفت «کو تا توپخانه. آی خدا شکرت. این‌ هم از رفقای ما. لعنت به تو سرگروهبان!» از توی جاده می‌رفت که اگر ماشینی آمد سوار شود. اما می‌دانست توی این گرما کسی از سنگر بیرون نمی‌آید. سکوتِ دشت چنان عمیق بود که یک‌بار صدای پوتین‌های خودش را اشتباه گرفت و فکر کرد کسی دنبالش می‌آید. خوشحال برگشت و عقب را نگاه کرد، کسی نبود. دوباره راه افتاد. در دوردست‌ها لوله‌های توپ، سیاهی می‌زدند. خوشحال شد و قدم‌هایش را تندتر برداشت. حالا دیگه ران‌هایش هم عرق‌سوز شده بود و به‌سختی راه می‌رفت. به توپخانه که رسید روی خاکریز کوچکی دراز کشید و کیسه‌اش را گذاشت زیر سرش. آسمان یکدست آبی بود. آبی و بدون پرنده. خالیِ خالی. دلش گرفت. با خودش فکر کرد، چرا باید برگردد خط. به‌جز باروت‌سازان دیگر با کسی رفاقت نداشت. همه رفقایش رفته یا شهيد شده بودند. تصمیم گرفت خستگی در کند و برگردد بُنه و از آنجا برود تهران و پشت‌سرش را نگاه نکند. خیلی‌زود نظرش عوض شد. دلش نمی‌خواست برگردد. با‌اینکه برای گرفتن کارت پایان‌خدمت لحظه‌شماری می‌کرد، حالا که برگه آزادی‌اش دستش بود، نمی‌توانست دل بکند. از جا بلند شد و نشست. اطراف را نگاه کرد. توپ‌های استتارشده خواب بودند. هیچ آتشباری کار نمی‌کرد. حتی یک خدمه هم دیده نمی‌شد. بلند شد برود سراغ سنگری و چیزی برای خوردن گیر بیاورد. تا بلند شد، سربازی از توی سنگر بیرون آمد و بهت‌زده نگاهش کرد. بعد راه افتاد تا آفتابه‌اش را آب کند. مهدی اربابی فریاد زد: «های رفیق! یک دقیقه صبر کن.» سرباز ایستاد. این‌پا و آن‌پا می‌کرد تا او برسد. مهدی اربابی رسیده‌ونرسیده گفت: «تشنه‌ام آب یخ دارید؟» سرباز سنگرشان را نشان داد و خودش با شتاب دوید. مهدی اربابی خندید و رفت طرف سنگر. توی سنگر گوش‌تاگوش نشسته بودند. سفره پهن بود. مهدی اربابی گفت: «ببخشید یک لیوان آب...» مردی که سبیل‌هایش را از دو طرف تاب داده بود، لیوان آب را پر کرد و داد دستش. مهدی اربابی یک‌نفس آب را سر کشید و لیوان را دراز کرد. از نگاهش معلوم بود که باز آب می‌خواهد. مرد دوباره لیوان را پر کرد و داد دستش. آن را سر کشید و نفس تازه کرد. مهدی اربابی متوجه شد همه به او زل زده‌اند. خجالت کشید و گفت: «ببخشید، مزاحم شدم.» مرد گفت: «کجا می‌ری؟» مهدی اربابی گفت: «خط!» مرد گفت: «بیا تو، هلاک می‌شوی. ناهار بخور، بعد برو.» می‌خواست تعارف کند، اما مرد آن‌قدر جدی دعوتش کرده بود که پوتین‌هایش را درآورد و رفت داخل. سربازها برایش جا باز کردند. معلوم بود سربازها، خدمه توپخانه‌اند و مرد فرمانده آنان است. قاشق را زد توی دیس پلو که وسط سفره بود. یکی از سربازها که صورتی گرد داشت و نرمه‌ریشی روی چانه‌اش دویده بود، گفت: «چندماه خدمتی؟» مهدی اربابی از لحن سؤال سرباز فهمید تازه آمده جبهه، دلش نیامد بگوید خدمتش تمام شده است. گفت: «تازه آموزشی‌ام تمام شده، افتاده‌ام گردان پیاده.» مرد گفت: «بخور، دهنت صاف است. معلوم است خیلی خوش‌شانسی!» مهدی اربابی گفت: «چطور؟» مرد گفت: «هیچی، یاد بگیر به همه بگویی الان را عشق است!»
سرباز گفت: «نصف گردان پیاده شهيد شده‌اند تا حالا...» بعد شروع کرد درباره گردان پیاده حرف‌زدن. از سربازهایش، از بدبختی‌هایی که توی عملیات‌ کشیده‌اند. مهدی اربابی با ولع چشم به دهان سرباز دوخته بود. تا حالا موقعیتش را این‌طور ندیده بود. مرد گفت: «خفه‌شو، بگذار غذا بخورد. این همه آدم توی خط هستند، این هم یکی.» همه طوری نگاهش می‌کردند که انگار دارد می‌رود کشته شود. یکی آب تعارفش می‌کرد. یکي لیوان دوغ برایش ریخت. مرد گفت: «خفه‌اش کردید بابا!» بعد چای خودش را جلوی او گذاشت و گفت: «بخور. استراحت کردی خودم می‌برمت خط!» شادی عمیقی وجودش را پر کرد. تا برسد خط، می‌رود پیش سرگروهبان باروت‌سازان و حالش را جا می‌آورد. شب می‌ماند، می‌رود سر پست، بعد می‌رود توی سنگر پیش سرگروهبان و تا صبح درددل می‌کند. مرد گفت: «چایت را بخور، نگران نباش. تا چشم روی هم بگذاری خدمتت تمام می‌شود. برمی‌گردی.» بعد پرسید: «اهل کجایی؟» مهدی اربابی گفت: «تهران!» مرد گفت: «کجای تهران؟» مهدی اربابی گفت: «سه‌راه آذری!» مرد گفت: «بستنی‌فروشی گل‌نبی رو بلدی؟» مهدی اربابی گفت: «بچه بودم توی آن کار می‌کردم. سر یخچال با کاردک بستنی را هم می‌زدم.» مرد گفت: «صاحبش چه‌جور آدمی بود؟» مهدی اربابی گفت: «بد نبود ولی دهن آدم را سرویس می‌کرد تا حقوق را بدهد.» سنگر از خنده ترکید. مرد از همه بلندتر می‌خندید. توی خنده‌هایش بریده‌بریده گفت: «گل‌نبی پدر من است.» مهدی اربابی به سبیل‌های تاب‌داده مرد چشم دوخت تا ببیند او را آنجا دیده است یا نه... .

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.