مسئله حزب
مسئله حزب در ایران همچنان مسئلهساز است. داوود فیرحی در آخرین کتاب خود میکوشد درباره پیدایش این مفهوم و تحولاتش، اهمیت آن، رابطه فقه با تئوریهای بازی و حزب توضیحاتی ارائه دهد. کتاب «فقه و حکمرانی حزبی» به موضوعات دیگری از جمله احکام حزب در ایران، قانونگذاری حزب در ایران و درکل به مسائلی میپردازد که مرتبط با موضوع حزب در ایران است. فیرحی «حکمرانی حزبی» را صرفاً یکی از انواع حکمرانیها میداند: نوعی از ملکداری، مهارت و صناعت کشورداری که در دوره معاصر و در دولت مدرن اهمیت یافته است. همچنین تأکید دارد که قانون موضوعه و حزب ملازمه مفهومی دارند و حزب را مقدمه آن و ابزاری برای تدارک و ایجاد قانون در دولت مدرن میداند و از ملازمه منطقی سهگانه حزب، قانون و دولت مدرن میگوید. در این راستا میکوشد به این پرسشها پاسخ دهد: ماهیت این نوع از حکمرانی چیست؟ چگونه مهارتی است و چه نسبت و تمایزی با حکمرانیهای بدیل و سنتی دارد؟ معیار/ معیارهای صحیح و نادرست در حکمرانی حزبی چیست؟ و چه نسبتی میان صنعت حزب و دانش فقه، بهمثابه مهمترین میراث مسلمانی در حوزه حکمت عملی وجود دارد؟ نویسنده تأکید دارد هدف کتاب حاضر تأمل در
این مسائل است.
در نظر نویسنده طرح مسئله حزب در فقه سیاسی امتداد منطقی مواجهه فقه با دولت مدرن و ظهور پارلمان و مفهوم قانون در دوره معاصر است. همچنین موضوع حزب را از موضوعاتی میداند که «عرف در شناخت آن مرجعیت دارد». (ص33) نویسنده حزب را امری اعتباری در نظر میگیرد، چون «مشهور است که عرف مرجع هر امر اعتباری است». (همان)
ازاینرو، نتیجه میگیرد که اگر حزب امری اعتباری باشد، تعریف و تشخیص موضوع آن نیز مثل هر امر اعتباری دیگری برعهده عرف است. البته اضافه میکند که منظور از عرف در اینگونه موارد نه عرف تسامحی و عمومی بلکه «عرف دقیق» است و عرف دقیق البته پیوند وثیق با تخصصها، تجربهها و لاجرم رشتههای علمی متناسب با موضوع دارد. ازاینرو، بر این باور است که شناخت موضوع حزب و نظام حزبی بدون آگاهی از دیدگاه محققان این پدیده در دانش سیاسی ناممکن به نظر میرسد. البته نویسنده تأکید دارد اگر نسبت فقه و حکومت را فقه سیاسی کلان بنامیم، بحث فقهی درباره حزب را باید زیرمجموعه فقه سیاسی خرد دانست که به بررسی نظام انتخاباتی، فرایند تقنین، شیوه فعالیت فعالان سیاسی و مسائل مربوط به رفتار انسانها و انتخابهای آنان در سطح خرد سیاسی (مثل حزب و نظام حزبی و چگونگی تعامل بین حکمرانان و رأیدهندگان و عوامل مؤثر در انتخابکردن شهروندان) میپردازد. از دیگر آثار فیرحی میتوان به «قدرت، دانش و مشروعیت در اسلام»، «دولت اسلامی و تولیدات فکر دینی»، «نظام سیاسی و دولت در اسلام»، «تاریخ تحول دولت در اسلام»، «روششناسی و اندیشه سیاسی در اسلام»، «دین و دولت
در عصر مدرن»، «فقه و سیاست در ایران معاصر؛ فقه سیاسی و فقه مشروطه» و «فقه و سیاست در ایران معاصر؛ تحول حکومتداری و فقه حکومت اسلامی» اشاره کرد که مقدمه برخی از مسائل کتاب حاضر را میتوان در آنها جست.
مسئله حزب در ایران همچنان مسئلهساز است. داوود فیرحی در آخرین کتاب خود میکوشد درباره پیدایش این مفهوم و تحولاتش، اهمیت آن، رابطه فقه با تئوریهای بازی و حزب توضیحاتی ارائه دهد. کتاب «فقه و حکمرانی حزبی» به موضوعات دیگری از جمله احکام حزب در ایران، قانونگذاری حزب در ایران و درکل به مسائلی میپردازد که مرتبط با موضوع حزب در ایران است. فیرحی «حکمرانی حزبی» را صرفاً یکی از انواع حکمرانیها میداند: نوعی از ملکداری، مهارت و صناعت کشورداری که در دوره معاصر و در دولت مدرن اهمیت یافته است. همچنین تأکید دارد که قانون موضوعه و حزب ملازمه مفهومی دارند و حزب را مقدمه آن و ابزاری برای تدارک و ایجاد قانون در دولت مدرن میداند و از ملازمه منطقی سهگانه حزب، قانون و دولت مدرن میگوید. در این راستا میکوشد به این پرسشها پاسخ دهد: ماهیت این نوع از حکمرانی چیست؟ چگونه مهارتی است و چه نسبت و تمایزی با حکمرانیهای بدیل و سنتی دارد؟ معیار/ معیارهای صحیح و نادرست در حکمرانی حزبی چیست؟ و چه نسبتی میان صنعت حزب و دانش فقه، بهمثابه مهمترین میراث مسلمانی در حوزه حکمت عملی وجود دارد؟ نویسنده تأکید دارد هدف کتاب حاضر تأمل در
این مسائل است.
در نظر نویسنده طرح مسئله حزب در فقه سیاسی امتداد منطقی مواجهه فقه با دولت مدرن و ظهور پارلمان و مفهوم قانون در دوره معاصر است. همچنین موضوع حزب را از موضوعاتی میداند که «عرف در شناخت آن مرجعیت دارد». (ص33) نویسنده حزب را امری اعتباری در نظر میگیرد، چون «مشهور است که عرف مرجع هر امر اعتباری است». (همان)
ازاینرو، نتیجه میگیرد که اگر حزب امری اعتباری باشد، تعریف و تشخیص موضوع آن نیز مثل هر امر اعتباری دیگری برعهده عرف است. البته اضافه میکند که منظور از عرف در اینگونه موارد نه عرف تسامحی و عمومی بلکه «عرف دقیق» است و عرف دقیق البته پیوند وثیق با تخصصها، تجربهها و لاجرم رشتههای علمی متناسب با موضوع دارد. ازاینرو، بر این باور است که شناخت موضوع حزب و نظام حزبی بدون آگاهی از دیدگاه محققان این پدیده در دانش سیاسی ناممکن به نظر میرسد. البته نویسنده تأکید دارد اگر نسبت فقه و حکومت را فقه سیاسی کلان بنامیم، بحث فقهی درباره حزب را باید زیرمجموعه فقه سیاسی خرد دانست که به بررسی نظام انتخاباتی، فرایند تقنین، شیوه فعالیت فعالان سیاسی و مسائل مربوط به رفتار انسانها و انتخابهای آنان در سطح خرد سیاسی (مثل حزب و نظام حزبی و چگونگی تعامل بین حکمرانان و رأیدهندگان و عوامل مؤثر در انتخابکردن شهروندان) میپردازد. از دیگر آثار فیرحی میتوان به «قدرت، دانش و مشروعیت در اسلام»، «دولت اسلامی و تولیدات فکر دینی»، «نظام سیاسی و دولت در اسلام»، «تاریخ تحول دولت در اسلام»، «روششناسی و اندیشه سیاسی در اسلام»، «دین و دولت
در عصر مدرن»، «فقه و سیاست در ایران معاصر؛ فقه سیاسی و فقه مشروطه» و «فقه و سیاست در ایران معاصر؛ تحول حکومتداری و فقه حکومت اسلامی» اشاره کرد که مقدمه برخی از مسائل کتاب حاضر را میتوان در آنها جست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.