|

نگاهي به نمايش «يرما»

تابلوهاي نقاشي بر صحنه تئاتر

آينا قطبي‌يعقوبي

«يرما» داستان زندگي زني نازاست که علاقه وافرش به مادري او را به جنايت وا‌مي‌دارد. او در روستايي کوچک با فرهنگي که از زنان تنها توقع مادربودن دارد، بدون هيچ عشقي و تنها از سر وظيفه ازدواج کرده است. جامعه مادر برايش جز يک نقش يعني مادري، نقش ديگري تعريف نکرده است. او تنها هدف زندگي خودش را مادرشدن مي‌داند و براي نيل به اين قصد وابسته به شوهري است که هيچ علاقه‌اي به داشتن فرزند ندارد. «يرما» دست به طغيان مي‌زند، خلاف خواست شوهرش دست به دامان همه راه‌هاي ممکن مي‌شود و وقتي در انتهاي نمايش مطمئن مي‌شود که مرد به‌واقع فرزندي نخواسته و درتمام اين سال‌ها حتي لحظه‌اي به روياي زنش توجهي نکرده، شوهرش را مي‌کشد. يرما، نمايشي انساني، اجتماعي و به تعبير عده‌اي حتي سياسي است که وضعيت حاکم بر جامعه را در اسپانياي دوران ديکتاتوري به‌خوبي به‌تصوير مي‌کشد. قدرت شخصيت‌پردازي، روايت و ديالوگ‌هاي جاندارش آنقدر قابل‌توجه است که شايد بتوان آن را بهترين اثر نمايشي «لورکا» دانست؛ متني نگاشته يک شاعر که با نگاه شاعرانه دکتر رفيعي به اجرايي موفق بر صحنه بدل مي‌شود. اجراي «دکتر رفيعي» از يرما نقاط قوت، کم ندارد. از طراحي صحنه و لباس فوق‌العاده اثر گرفته تا قاب‌تصوير‌هاي نقاشي‌گونه نمايش که يک‌به‌يک بر صحنه ظاهر مي‌شوند و پرفورمنس را به نقاشي گره مي‌زنند؛ صحنه‌هايي که گاه چون صحنه رختشويي زنان در حوضچه بسيار درخشان و فراموش‌نشدني هستند و شايد همين يک صحنه از نمايش به‌تنهايي بتواند دليلي براي ديدن و دوباره ديدن اين اثر فراهم کند. خلاقيت بصري ويژه‌اي که بر صحنه حاکم است زمان طولاني نمايش را براي مخاطب کوتاه و لذتبخش مي‌کند. اما شايد يکي از مهم‌ترين نکاتي که در اين اجرا نمي‌توان به‌سادگي از کنار آن گذشت، بازي‌هاي نمايش باشد. بازيگران نمايش گروهي کارآموز تازه‌کار هستند که درکارگاهي به مديريت دکتر رفيعي تعليم ديده و آماده اجراي حرفه‌اي برصحنه شده‌اند. ديدن اين بازيگران، بر صحنه‌ حرفه‌اي با بازي‌ها و بيان قابل‌قبول و استفاده خوب و انعطاف‌پذير از بدن، در زمانه‌اي که کمتر مي‌توان بازي خوبي حتي از بازيگران حرفه‌اي بر صحنه تئاتر ديد و عنصر بدن در بازيگران به عنصري بلااستفاده بدل شده و بيشترشان تنها در صحنه راه رفته و کلام مي‌گويند، نويد تازه‌اي است که همان حديث مکرر نقش تعليم و آموزش در مهارت را دوباره و چندباره به ما يادآور شده و با پايان نمايش خاطرمان را شاد مي‌گرداند. بازيگران اين گروه هرچند هنوز تجربه صحنه‌اي چنداني ندارند و گاه حتي بازي‌شان در بعضي صحنه‌ها افت مي‌کند و در پاره‌اي موارد بيش‌ازحد تصنعي نيز مي‌شود، اما با توجه به پيشينه هنري اندکشان، دست به کاري مي‌زنند که در متن خود عالي و شايان تقدير است. البته اجرا، اشکالات و نقاط‌ضعفي هم دارد که در کليت اثر قابل اغماض هستند. يکي از اين اشکالات کلام گفتن دو خواهر خوان در نيمه پاياني نمايش است که به‌نظر بي‌معناست و خلاقيت و هوشمندي کارگردان در زنپوش کردن اين شخصيت‌ها و سکوتشان را مخدوش مي‌کند.
«يرما» داستان زندگي زني نازاست که علاقه وافرش به مادري او را به جنايت وا‌مي‌دارد. او در روستايي کوچک با فرهنگي که از زنان تنها توقع مادربودن دارد، بدون هيچ عشقي و تنها از سر وظيفه ازدواج کرده است. جامعه مادر برايش جز يک نقش يعني مادري، نقش ديگري تعريف نکرده است. او تنها هدف زندگي خودش را مادرشدن مي‌داند و براي نيل به اين قصد وابسته به شوهري است که هيچ علاقه‌اي به داشتن فرزند ندارد. «يرما» دست به طغيان مي‌زند، خلاف خواست شوهرش دست به دامان همه راه‌هاي ممکن مي‌شود و وقتي در انتهاي نمايش مطمئن مي‌شود که مرد به‌واقع فرزندي نخواسته و درتمام اين سال‌ها حتي لحظه‌اي به روياي زنش توجهي نکرده، شوهرش را مي‌کشد. يرما، نمايشي انساني، اجتماعي و به تعبير عده‌اي حتي سياسي است که وضعيت حاکم بر جامعه را در اسپانياي دوران ديکتاتوري به‌خوبي به‌تصوير مي‌کشد. قدرت شخصيت‌پردازي، روايت و ديالوگ‌هاي جاندارش آنقدر قابل‌توجه است که شايد بتوان آن را بهترين اثر نمايشي «لورکا» دانست؛ متني نگاشته يک شاعر که با نگاه شاعرانه دکتر رفيعي به اجرايي موفق بر صحنه بدل مي‌شود. اجراي «دکتر رفيعي» از يرما نقاط قوت، کم ندارد. از طراحي صحنه و لباس فوق‌العاده اثر گرفته تا قاب‌تصوير‌هاي نقاشي‌گونه نمايش که يک‌به‌يک بر صحنه ظاهر مي‌شوند و پرفورمنس را به نقاشي گره مي‌زنند؛ صحنه‌هايي که گاه چون صحنه رختشويي زنان در حوضچه بسيار درخشان و فراموش‌نشدني هستند و شايد همين يک صحنه از نمايش به‌تنهايي بتواند دليلي براي ديدن و دوباره ديدن اين اثر فراهم کند. خلاقيت بصري ويژه‌اي که بر صحنه حاکم است زمان طولاني نمايش را براي مخاطب کوتاه و لذتبخش مي‌کند. اما شايد يکي از مهم‌ترين نکاتي که در اين اجرا نمي‌توان به‌سادگي از کنار آن گذشت، بازي‌هاي نمايش باشد. بازيگران نمايش گروهي کارآموز تازه‌کار هستند که درکارگاهي به مديريت دکتر رفيعي تعليم ديده و آماده اجراي حرفه‌اي برصحنه شده‌اند. ديدن اين بازيگران، بر صحنه‌ حرفه‌اي با بازي‌ها و بيان قابل‌قبول و استفاده خوب و انعطاف‌پذير از بدن، در زمانه‌اي که کمتر مي‌توان بازي خوبي حتي از بازيگران حرفه‌اي بر صحنه تئاتر ديد و عنصر بدن در بازيگران به عنصري بلااستفاده بدل شده و بيشترشان تنها در صحنه راه رفته و کلام مي‌گويند، نويد تازه‌اي است که همان حديث مکرر نقش تعليم و آموزش در مهارت را دوباره و چندباره به ما يادآور شده و با پايان نمايش خاطرمان را شاد مي‌گرداند. بازيگران اين گروه هرچند هنوز تجربه صحنه‌اي چنداني ندارند و گاه حتي بازي‌شان در بعضي صحنه‌ها افت مي‌کند و در پاره‌اي موارد بيش‌ازحد تصنعي نيز مي‌شود، اما با توجه به پيشينه هنري اندکشان، دست به کاري مي‌زنند که در متن خود عالي و شايان تقدير است. البته اجرا، اشکالات و نقاط‌ضعفي هم دارد که در کليت اثر قابل اغماض هستند. يکي از اين اشکالات کلام گفتن دو خواهر خوان در نيمه پاياني نمايش است که به‌نظر بي‌معناست و خلاقيت و هوشمندي کارگردان در زنپوش کردن اين شخصيت‌ها و سکوتشان را مخدوش مي‌کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.