|

مشکلات ساختاری وزارت خارجه

قاسم محبعلی- سفير سابق مالزي

عملکرد وزارت امور خارجه را در چهار سال گذشته می‌توان درمجموع مثبت ارزیابی کرد. آنچه مسلم است، بزرگ‌ترین دستاورد دستگاه دیپلماسی دستیابی به توافق هسته‌ای بود. بهبود روابط ایران و غرب به‌ویژه اروپای غربی، لغو تحریم‌های هسته‌ای و فراهم‌شدن امکان صادرات مجدد نفت و بازگشت پول‌های نفتی از جمله موفقیت‌های وزارت امور خارجه در دولت یازدهم بوده است؛ اما این وزارتخانه در بخش‌های دیگر موفقیت چندانی به دست نیاورده است.

توسعه روابط ایران و دیگر کشورها، خصوصا کشورهای حاشیه خلیج فارس، روشن‌ترین مصداق این امر است. به اضافه اینکه هنوز در سوریه، یمن، بحرین و افغانستان، بحران‌هایی وجود دارد و حتی رو به گسترش است که نتوانسته‌ایم برای حل‌و‌فصل آن کاری کنیم. برای یک ارزیابی منصفانه باید در نظر داشت که با وجود مطلوب‌نبودن وضعیت روابط ایران و کشورهای عربی، وزارت امور خارجه در چهار سال گذشته همه تلاش خود را کرده است تا با همه اتفاقات، شرایط را مدیریت کرده و مانع از وخیم‌ترشدن روابط شود. نمی‌توان به ضعف دستگاه دیپلماسی در بهبود روابط ایران و کشورهای عربی پرداخت و نادیده گرفت که دولت یازدهم موفق نشد اختیار اداره امور در این حوزه را مثل مسئله هسته‌ای به صورت تمام و کمال به وزارت امور خارجه بسپارد. البته در مواردی نیز شاهد فعالیت‌ گروه‌های خودسری بودیم که وزارت امور خارجه به‌سختی توانست از تبعات منفی آن بکاهد.
به اعتقاد نگارنده دیگر نقطه ضعف وزارت امور خارجه که باید در دولت جدید مورد توجه قرار بگیرد، مشکلات موجود در ساختار وزارت امور خارجه است.
اغلب کارشناسان وزارت امور خارجه به مرز بازنشستگی رسیده‌اند و متأسفانه در دولت نهم و دهم جایگزینی‌هایی که متناسب با شأن دیپلماتیک باشد، صورت نگرفت؛ بنابراین اکنون با این ضعف ساختاری مواجه هستیم. ظاهرا دولت یازدهم نیز توفیق زیادی در این سطح نداشته است و متأسفانه سطح کارشناسی و میانی در وزارت امور خارجه دچار بحران است.
نباید فراموش کرد که وزارت امور خارجه به شخص وزیر منحصر نیست و بعد از معاونت‌ها و مدیرکل‌ها لایه‌های میانی نیز باید در سطح کارآمدی لازم باشد. سفرا و کنسول‌ها در خارج از کشور وظیفه سنگینی به عهده دارند و برای چرخش ماشین دیپلماسی ضروری است‌ که در سطح لازم باشند.

عملکرد وزارت امور خارجه را در چهار سال گذشته می‌توان درمجموع مثبت ارزیابی کرد. آنچه مسلم است، بزرگ‌ترین دستاورد دستگاه دیپلماسی دستیابی به توافق هسته‌ای بود. بهبود روابط ایران و غرب به‌ویژه اروپای غربی، لغو تحریم‌های هسته‌ای و فراهم‌شدن امکان صادرات مجدد نفت و بازگشت پول‌های نفتی از جمله موفقیت‌های وزارت امور خارجه در دولت یازدهم بوده است؛ اما این وزارتخانه در بخش‌های دیگر موفقیت چندانی به دست نیاورده است.

توسعه روابط ایران و دیگر کشورها، خصوصا کشورهای حاشیه خلیج فارس، روشن‌ترین مصداق این امر است. به اضافه اینکه هنوز در سوریه، یمن، بحرین و افغانستان، بحران‌هایی وجود دارد و حتی رو به گسترش است که نتوانسته‌ایم برای حل‌و‌فصل آن کاری کنیم. برای یک ارزیابی منصفانه باید در نظر داشت که با وجود مطلوب‌نبودن وضعیت روابط ایران و کشورهای عربی، وزارت امور خارجه در چهار سال گذشته همه تلاش خود را کرده است تا با همه اتفاقات، شرایط را مدیریت کرده و مانع از وخیم‌ترشدن روابط شود. نمی‌توان به ضعف دستگاه دیپلماسی در بهبود روابط ایران و کشورهای عربی پرداخت و نادیده گرفت که دولت یازدهم موفق نشد اختیار اداره امور در این حوزه را مثل مسئله هسته‌ای به صورت تمام و کمال به وزارت امور خارجه بسپارد. البته در مواردی نیز شاهد فعالیت‌ گروه‌های خودسری بودیم که وزارت امور خارجه به‌سختی توانست از تبعات منفی آن بکاهد.
به اعتقاد نگارنده دیگر نقطه ضعف وزارت امور خارجه که باید در دولت جدید مورد توجه قرار بگیرد، مشکلات موجود در ساختار وزارت امور خارجه است.
اغلب کارشناسان وزارت امور خارجه به مرز بازنشستگی رسیده‌اند و متأسفانه در دولت نهم و دهم جایگزینی‌هایی که متناسب با شأن دیپلماتیک باشد، صورت نگرفت؛ بنابراین اکنون با این ضعف ساختاری مواجه هستیم. ظاهرا دولت یازدهم نیز توفیق زیادی در این سطح نداشته است و متأسفانه سطح کارشناسی و میانی در وزارت امور خارجه دچار بحران است.
نباید فراموش کرد که وزارت امور خارجه به شخص وزیر منحصر نیست و بعد از معاونت‌ها و مدیرکل‌ها لایه‌های میانی نیز باید در سطح کارآمدی لازم باشد. سفرا و کنسول‌ها در خارج از کشور وظیفه سنگینی به عهده دارند و برای چرخش ماشین دیپلماسی ضروری است‌ که در سطح لازم باشند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.