مصاحبه با «سعدالدین ابراهیم»، فعال حقوق بشر در مصر:
انتخابات آزاد پادزهری برای انسداد سیاسی قاهره
«سعدالدین ابراهیم»، استاد جامعهشناسی سیاسی، محقق و مدافع دموکراسی و حقوق بشر مصری، خواستار برگزاری یک انتخابات زودهنگام پارلمانی و ریاستجمهوری در این کشور است و آن را تنها راه برونرفت مصر از بنبست فعلی میداند؛ انتخاباتی که در آن همه گروهها شرکت داشته باشند. به گفته او، اکنون قاهره دچار یک انسداد سیاسی، اقتصادی و اجتماعی شده است و نمیتوان وضعیت کنونی را ادامه داد. او انفجارهای اخیر بهخصوص علیه قبطیها را ضربهای کوبنده به «عبدالفتاح السیسی»، رئیسجمهوری مصر و نظام او میداند. این کارشناس سیاسی، وزن السیسی را در بین مقامات آمریکایی اندک میداند و میگوید آنچه جریان دارد بیشتر تبلیغات حکومتی است زیرا حتی نفوذ اخوانالمسلمین در کنگره آمریکا بیش از اوست. سعدالدین ابراهیم از شخصیتهای نامدار مصری است که در سطح جهانی شهرتی ویژه دارد. از او تاکنون چندین کتاب و صدها مقاله به زبانهای عربی و انگلیسی منتشر و به 13 زبان دیگر ترجمه شده است. متن این گفتوگو را میخوانید.
به نظر میرسد اوضاع مصر بهشدت سخت شده است. به نظر شما چرا قاهره به این شرایط رسید و راه برونرفت از آن چیست؟
این اوضاع کاملا طبیعی است و بعد از انقلابها رخ میدهد، زیرا در ارزشها و معیارها و رفتار مردم اختلال ایجاد میشود. حتی ممکن است این وضعیت پنج الی 15 سال طول بکشد تا جامعه به ثبات برسد. بنابراین آنچه الان جریان دارد، ادامه همان حالت سیلابها و فورانهایی است که با انقلاب 25 ژانویه 2011 شروع شد. جامعه از یک حالت هرجومرج خارج شده و به حالتی دیگر انتقال پیدا میکند و ما بازتابهایش را در سطح اقتصادی و سیاسی میبینیم. آخرین این نمونهها درگیری بین قوه مجریه و قضائیه بود که به قدرتگرفتن بیشتر دولت بر نهادهای قضائی منجر شد.
چگونه میشود کشور را از این وضعیت خارج کرد؟
هیچ سناریویی برای خروج از این بحران وجود ندارد مگر فراخوان به یک انتخابات زودهنگام ریاستجمهوری و پارلمانی که در آن همه گروههای سیاسی، ملی و اسلامی حضور داشته باشند. انتخاباتی آزاد میتواند این کشور را از بحران خارج کند. من شخصا هیچ بهانهای را بر سر این راه قبول ندارم. در سالهای 2011 تا 2012 پنج انتخابات برگزار کردیم و هیچ عیبی هم نداشت. بنابراین بهانهای نیست که قابلقبول باشد.
اما السیسی چنین دعوتی را نمیپذیرد؟
دولت کنونی نمیتواند آن چیزی را که برای رئیسجمهور «محمد مرسی» اتفاق افتاد، نادیده بگیرد. دولت تابهحال نتوانسته کشور را از بحران خارج کند و در سالهای گذشته نیز بحرانهای اقتصادی، سیاسی و اجتماعی بدتر شده است. تنها راهحل، انتخابات ریاستجمهوری و پارلمانی است که همه نیروهای سیاسی از جمله السیسی و اخوانالمسلمین به صورت مساوی در آن شرکت داشته باشند. فرقی نمیکند خودشان نامزد شوند یا از نامزدی کسانی حمایت کنند. همه بیایند تا ملت تصمیم بگیرد. این ملت است که حق دارد بگوید چه کسی باید حکومت کند.
اما بعضی میگویند چرا نگذاریم السیسی دورهاش را به پایان برساند؟
مصر به مرحله انسداد سیاسی، اقتصادی و اجتماعی رسیده است. ادامه این وضعیت قابلقبول نیست. باید به دنبال اقدامات جدیدی بود که بهنفع کل جامعه باشد. باید در سیاستهای گذشته تجدیدنظر کرد، بهخصوص اینکه تهدیدهای تروریستی روزبهروز بیشتر میشود. دیگر این تهدیدها محدود به شبهجزیره سینا نیست. از همه اینها گذشته، میهن احتیاج به رویکردی جدید دارد که همه را جمع کند، نهاینکه متفرق کند.
به نظر شما چهچیزی باعث شد تا از محبوبیت السیسی کاسته شود؟
السیسی محبوبیت زیادی داشت، طوری که تقریبا کمتر رئیسجمهوری در مصر از آن برخوردار بود، اما این محبوبیت در همان سال اول به میزان 90 درصد کاهش پیدا کرد. دلیل این البته خود السیسی نبود، بلکه به عوامل کلی دیگری برمیگشت که مربوط به اوضاع مصر میشد. این طبیعی است که محبوبیت هر رئیسجمهوری بعد از صد روز در قدرت کاهش پیدا کند.
دلایل این کاهش محبوبیت بیشتر در چیست؟
تصمیمهای زیادی بود که با مطالعات دقیق گرفته نشد. در جاهایی باید به افکار عمومی مراجعه میشد که نشد. باید گفتوگوی سیاسی بین نیروهای سیاسی شکل میگرفت که نگرفت. طبعا همه اینها روی هم انباشته میشود تا بر محبوبیت یک رئیسجمهور اثر بگذارد.
به نظر شما انفجار کلیساهای «طنطا» و «اسکندریه» چه پیامی داشت؟
انفجار این دو کلیسا بیانگر آشفتگی اوضاع در مصر است. این حوادث قساوت مرتکبشوندگانش را نشان داد و بهنوعی تداوم خصومت بین السیسی و جنبشهای اسلامگرا اعم از افراطی یا معتدلشان است. این جنبشها از طریق اینگونه انفجارها فقط میخواهند السیسی را تضعیف کنند. میخواهند با این انفجارها که یک نمونه دیگر آن در کلیسای ارتدکسی صورت گرفت، السیسی را در مخمصه بیندازند و این تردیدها را بیشتر کنند که او قادر به حمایت از قبطیها نیست. بنابراین نباید به مانورهای تبلیغاتیاش مبنیبر حمایت از مسیحیان اعتنا کرد. همچنین میخواهند بر عکس تبلیغات دولتی به دنیا نشان دهند که السیسی قادر به کنترل اوضاع نیست.
اما بعضی میگویند این انفجارها موجب تقویت السیسی و حمایت بیشتر قبطیها از او میشود. شما با این نظر موافق نیستید؟
قبطیها معمولا در کنار دولت و مقامات دولتی هستند چون آنها به این شکل احساس امنیت میکنند. وضعیت آنها بهگونهای است که نمیتوانند با هیچ نظام سیاسی حاکمی درگیر شوند، حال میخواهد دموکراتیک باشد یا نباشد. این معادله همیشه برقرار بوده است.
به باور شما، ادامه انفجارهای اخیر، کشور را به جنگ داخلی میکشاند؟
چنین اعتقادی ندارم. خوشبختی مصر این است که هرگز در آن جنگهای داخلی رخ نداده است. همیشه توانسته با چنین فتنههایی مقابله کند، اما در مقابل همیشه هزینه چنین فتنههایی را نیروهای ارتش، پلیس و شهروندان عادی پرداختهاند. دولت مصر یک دولت کهن است. بیش از هفت هزار سال عمر دارد. نهادهایی دارد که میتوانند بهگونهای مثبت با این حملات برخورد کنند، اما درعینحال بر این اعتقادم که انفجارها از عمر رئیسجمهور و نظام سیاسیاش میکاهد. این اوست که بیش از همه ضرر میکند.
آیا زمان انفجارها عمدی بود و تلاش بر این بود که السیسی را در برابر افکار عمومی جامعه تضعیف کند؟
زمان این انفجارها قابلتوجه بود، بهخصوص اینکه هردو بعد از بازگشت السیسی از آمریکا اتفاق افتاد. این انفجارها برخلاف تبلیغات رسانههای دولتی، سؤالهای زیادی را درباره میزان موفقیت او در سفرش به آمریکا مطرح کرد.
شما که نسبت به نهادهای تصمیمگیرنده در آمریکا شناخت دارید، آیا فکر میکنید السیسی وزنی در داخل کاخ سفید، بهخصوص بعد از رویکارآمدن «دونالد ترامپ» دارد؟
السیسی برعکس آنچه در رسانههای طرفدار دولت به تصویر کشیده میشود، وزنی در واشنگتن ندارد. بهترین دلیل اینکه هواپیمای او در فرودگاه قاهره هنوز به زمین ننشسته بود که ترامپ موشکهایش را روانه سوریه کرد. انگار هیچ توجهی به مواضع السیسی نکرده باشد. این در حالی بود که السیسی تلاش میکرد حتی به صورتی موقتی نزد دولت ترامپ از نظام سوریه حمایت کند. برعکس این تلاشها دیدیم که دولت ترامپ بهشدت خواستار برکناری «بشار اسد»، رئیسجمهوری سوریه، شد.
چرا دولت آمریکا حاضر نشد گروه اخوانالمسلمین را در فهرست گروههای تروریستی قرار دهد؟
تصمیم بر اینکه گروه اخوانالمسلمین یک گروه تروریستی معرفی شود، در کنگره به جایی نرسید. زیرا اخوانیها در آنجا لابی قوی دارند. طبعا زمان زیادی میبرد تا دولت السیسی بتواند یک لابی دیگر در مقابل آنها تشکیل دهد. باید بگویم اخوانیها از نظام حاکم بر مصر هوشیارترند و حتی در داخل دولت آمریکا قدرت مانور بیشتری دارند.
ارزیابی شما از صد روز زمامداری دونالد ترامپ چیست؟
ترامپ تاجری باهوش است. او در زمینه پول و اقتصاد موفقیتهای زیادی داشته است، اما در سطح سیاسی بهشدت احمق است. اگر نه چهچیزی موجب شد تا اینطور خودش را درگیر بحرانی غیرقابلتوجیه با مسلمانان سراسر جهان کند. ممنوعیت ورود اتباع کشورهای مسلمان یا فعالکردن بحران با مکزیک اشتباه بود. این حماقتها بر صداقت او در برابر افکار عمومی اثر بد گذاشت، اما خوششانسی ما اینکه ایالات متحده دولتی مبتنیبر یکسری نهادهاست. در آنجا کنگره هست، وزارت خارجه هست، پنتاگون، دستگاههای امنیتی و رسانهها هستند. اینها بازیگران مهمی در عرصه سیاسی آمریکا بهشمار میروند. اینها قدرت دارند و میتوانند از حماقتهای او کاسته یا جلویش را بگیرند.
صحبتهای شما درباره آشتی بین اخوان و نظام، پرسشهای زیادی را به میان میکشد؛ از جمله اینکه آیا اخوان حاضر میشود کوتاه بیاید و در سیاستهایش بازنگری کند؟
بازنگری نقشی اساسی در هر حزب سیاسی یا گروه سیاسی دارد. حتی احزاب کمونیست در روسیه، چین، ویتنام و حتی کرهشمالی در سیاستهایشان تجدیدنظر کردند. برای همین است که میگویم بازنگری در اخوان مسئلهای سرنوشتساز است و هیچ بروبرگردی ندارد. اخوان در عرصه سیاسی مصر نقش مهمی دارد و باید دوباره به فضای سیاسی کشور بازگردد.
اخیرا گفته میشود دولت ترامپ تلاش میکند بتواند از طریق السیسی راهحلی برای روند صلح اسرائیلی و فلسطینیها پیدا کند؟
پیش از آنکه به این مسئله توجه کنیم بهتر است بپرسیم آیا السیسی میتواند بر این روند اثری مثبت بگذارد؟ به اعتقاد من نظام مصر میتواند بر فلسطینیها فشارهایی را وارد کند، اما درباره اسرائیل اینگونه نیست. همچنین در برابر آمریکاییها چیزی برای گفتن ندارد. حال به اندازه قدرت نظام میتواند در مسیر صلح تأثیر بگذارد و در آن نقشی مهم را بازی کند؛ بهویژه که چنین روندی بهنفع کشورهای منطقه، از جمله مصر خواهد بود.
منبع: الشرق
«سعدالدین ابراهیم»، استاد جامعهشناسی سیاسی، محقق و مدافع دموکراسی و حقوق بشر مصری، خواستار برگزاری یک انتخابات زودهنگام پارلمانی و ریاستجمهوری در این کشور است و آن را تنها راه برونرفت مصر از بنبست فعلی میداند؛ انتخاباتی که در آن همه گروهها شرکت داشته باشند. به گفته او، اکنون قاهره دچار یک انسداد سیاسی، اقتصادی و اجتماعی شده است و نمیتوان وضعیت کنونی را ادامه داد. او انفجارهای اخیر بهخصوص علیه قبطیها را ضربهای کوبنده به «عبدالفتاح السیسی»، رئیسجمهوری مصر و نظام او میداند. این کارشناس سیاسی، وزن السیسی را در بین مقامات آمریکایی اندک میداند و میگوید آنچه جریان دارد بیشتر تبلیغات حکومتی است زیرا حتی نفوذ اخوانالمسلمین در کنگره آمریکا بیش از اوست. سعدالدین ابراهیم از شخصیتهای نامدار مصری است که در سطح جهانی شهرتی ویژه دارد. از او تاکنون چندین کتاب و صدها مقاله به زبانهای عربی و انگلیسی منتشر و به 13 زبان دیگر ترجمه شده است. متن این گفتوگو را میخوانید.
به نظر میرسد اوضاع مصر بهشدت سخت شده است. به نظر شما چرا قاهره به این شرایط رسید و راه برونرفت از آن چیست؟
این اوضاع کاملا طبیعی است و بعد از انقلابها رخ میدهد، زیرا در ارزشها و معیارها و رفتار مردم اختلال ایجاد میشود. حتی ممکن است این وضعیت پنج الی 15 سال طول بکشد تا جامعه به ثبات برسد. بنابراین آنچه الان جریان دارد، ادامه همان حالت سیلابها و فورانهایی است که با انقلاب 25 ژانویه 2011 شروع شد. جامعه از یک حالت هرجومرج خارج شده و به حالتی دیگر انتقال پیدا میکند و ما بازتابهایش را در سطح اقتصادی و سیاسی میبینیم. آخرین این نمونهها درگیری بین قوه مجریه و قضائیه بود که به قدرتگرفتن بیشتر دولت بر نهادهای قضائی منجر شد.
چگونه میشود کشور را از این وضعیت خارج کرد؟
هیچ سناریویی برای خروج از این بحران وجود ندارد مگر فراخوان به یک انتخابات زودهنگام ریاستجمهوری و پارلمانی که در آن همه گروههای سیاسی، ملی و اسلامی حضور داشته باشند. انتخاباتی آزاد میتواند این کشور را از بحران خارج کند. من شخصا هیچ بهانهای را بر سر این راه قبول ندارم. در سالهای 2011 تا 2012 پنج انتخابات برگزار کردیم و هیچ عیبی هم نداشت. بنابراین بهانهای نیست که قابلقبول باشد.
اما السیسی چنین دعوتی را نمیپذیرد؟
دولت کنونی نمیتواند آن چیزی را که برای رئیسجمهور «محمد مرسی» اتفاق افتاد، نادیده بگیرد. دولت تابهحال نتوانسته کشور را از بحران خارج کند و در سالهای گذشته نیز بحرانهای اقتصادی، سیاسی و اجتماعی بدتر شده است. تنها راهحل، انتخابات ریاستجمهوری و پارلمانی است که همه نیروهای سیاسی از جمله السیسی و اخوانالمسلمین به صورت مساوی در آن شرکت داشته باشند. فرقی نمیکند خودشان نامزد شوند یا از نامزدی کسانی حمایت کنند. همه بیایند تا ملت تصمیم بگیرد. این ملت است که حق دارد بگوید چه کسی باید حکومت کند.
اما بعضی میگویند چرا نگذاریم السیسی دورهاش را به پایان برساند؟
مصر به مرحله انسداد سیاسی، اقتصادی و اجتماعی رسیده است. ادامه این وضعیت قابلقبول نیست. باید به دنبال اقدامات جدیدی بود که بهنفع کل جامعه باشد. باید در سیاستهای گذشته تجدیدنظر کرد، بهخصوص اینکه تهدیدهای تروریستی روزبهروز بیشتر میشود. دیگر این تهدیدها محدود به شبهجزیره سینا نیست. از همه اینها گذشته، میهن احتیاج به رویکردی جدید دارد که همه را جمع کند، نهاینکه متفرق کند.
به نظر شما چهچیزی باعث شد تا از محبوبیت السیسی کاسته شود؟
السیسی محبوبیت زیادی داشت، طوری که تقریبا کمتر رئیسجمهوری در مصر از آن برخوردار بود، اما این محبوبیت در همان سال اول به میزان 90 درصد کاهش پیدا کرد. دلیل این البته خود السیسی نبود، بلکه به عوامل کلی دیگری برمیگشت که مربوط به اوضاع مصر میشد. این طبیعی است که محبوبیت هر رئیسجمهوری بعد از صد روز در قدرت کاهش پیدا کند.
دلایل این کاهش محبوبیت بیشتر در چیست؟
تصمیمهای زیادی بود که با مطالعات دقیق گرفته نشد. در جاهایی باید به افکار عمومی مراجعه میشد که نشد. باید گفتوگوی سیاسی بین نیروهای سیاسی شکل میگرفت که نگرفت. طبعا همه اینها روی هم انباشته میشود تا بر محبوبیت یک رئیسجمهور اثر بگذارد.
به نظر شما انفجار کلیساهای «طنطا» و «اسکندریه» چه پیامی داشت؟
انفجار این دو کلیسا بیانگر آشفتگی اوضاع در مصر است. این حوادث قساوت مرتکبشوندگانش را نشان داد و بهنوعی تداوم خصومت بین السیسی و جنبشهای اسلامگرا اعم از افراطی یا معتدلشان است. این جنبشها از طریق اینگونه انفجارها فقط میخواهند السیسی را تضعیف کنند. میخواهند با این انفجارها که یک نمونه دیگر آن در کلیسای ارتدکسی صورت گرفت، السیسی را در مخمصه بیندازند و این تردیدها را بیشتر کنند که او قادر به حمایت از قبطیها نیست. بنابراین نباید به مانورهای تبلیغاتیاش مبنیبر حمایت از مسیحیان اعتنا کرد. همچنین میخواهند بر عکس تبلیغات دولتی به دنیا نشان دهند که السیسی قادر به کنترل اوضاع نیست.
اما بعضی میگویند این انفجارها موجب تقویت السیسی و حمایت بیشتر قبطیها از او میشود. شما با این نظر موافق نیستید؟
قبطیها معمولا در کنار دولت و مقامات دولتی هستند چون آنها به این شکل احساس امنیت میکنند. وضعیت آنها بهگونهای است که نمیتوانند با هیچ نظام سیاسی حاکمی درگیر شوند، حال میخواهد دموکراتیک باشد یا نباشد. این معادله همیشه برقرار بوده است.
به باور شما، ادامه انفجارهای اخیر، کشور را به جنگ داخلی میکشاند؟
چنین اعتقادی ندارم. خوشبختی مصر این است که هرگز در آن جنگهای داخلی رخ نداده است. همیشه توانسته با چنین فتنههایی مقابله کند، اما در مقابل همیشه هزینه چنین فتنههایی را نیروهای ارتش، پلیس و شهروندان عادی پرداختهاند. دولت مصر یک دولت کهن است. بیش از هفت هزار سال عمر دارد. نهادهایی دارد که میتوانند بهگونهای مثبت با این حملات برخورد کنند، اما درعینحال بر این اعتقادم که انفجارها از عمر رئیسجمهور و نظام سیاسیاش میکاهد. این اوست که بیش از همه ضرر میکند.
آیا زمان انفجارها عمدی بود و تلاش بر این بود که السیسی را در برابر افکار عمومی جامعه تضعیف کند؟
زمان این انفجارها قابلتوجه بود، بهخصوص اینکه هردو بعد از بازگشت السیسی از آمریکا اتفاق افتاد. این انفجارها برخلاف تبلیغات رسانههای دولتی، سؤالهای زیادی را درباره میزان موفقیت او در سفرش به آمریکا مطرح کرد.
شما که نسبت به نهادهای تصمیمگیرنده در آمریکا شناخت دارید، آیا فکر میکنید السیسی وزنی در داخل کاخ سفید، بهخصوص بعد از رویکارآمدن «دونالد ترامپ» دارد؟
السیسی برعکس آنچه در رسانههای طرفدار دولت به تصویر کشیده میشود، وزنی در واشنگتن ندارد. بهترین دلیل اینکه هواپیمای او در فرودگاه قاهره هنوز به زمین ننشسته بود که ترامپ موشکهایش را روانه سوریه کرد. انگار هیچ توجهی به مواضع السیسی نکرده باشد. این در حالی بود که السیسی تلاش میکرد حتی به صورتی موقتی نزد دولت ترامپ از نظام سوریه حمایت کند. برعکس این تلاشها دیدیم که دولت ترامپ بهشدت خواستار برکناری «بشار اسد»، رئیسجمهوری سوریه، شد.
چرا دولت آمریکا حاضر نشد گروه اخوانالمسلمین را در فهرست گروههای تروریستی قرار دهد؟
تصمیم بر اینکه گروه اخوانالمسلمین یک گروه تروریستی معرفی شود، در کنگره به جایی نرسید. زیرا اخوانیها در آنجا لابی قوی دارند. طبعا زمان زیادی میبرد تا دولت السیسی بتواند یک لابی دیگر در مقابل آنها تشکیل دهد. باید بگویم اخوانیها از نظام حاکم بر مصر هوشیارترند و حتی در داخل دولت آمریکا قدرت مانور بیشتری دارند.
ارزیابی شما از صد روز زمامداری دونالد ترامپ چیست؟
ترامپ تاجری باهوش است. او در زمینه پول و اقتصاد موفقیتهای زیادی داشته است، اما در سطح سیاسی بهشدت احمق است. اگر نه چهچیزی موجب شد تا اینطور خودش را درگیر بحرانی غیرقابلتوجیه با مسلمانان سراسر جهان کند. ممنوعیت ورود اتباع کشورهای مسلمان یا فعالکردن بحران با مکزیک اشتباه بود. این حماقتها بر صداقت او در برابر افکار عمومی اثر بد گذاشت، اما خوششانسی ما اینکه ایالات متحده دولتی مبتنیبر یکسری نهادهاست. در آنجا کنگره هست، وزارت خارجه هست، پنتاگون، دستگاههای امنیتی و رسانهها هستند. اینها بازیگران مهمی در عرصه سیاسی آمریکا بهشمار میروند. اینها قدرت دارند و میتوانند از حماقتهای او کاسته یا جلویش را بگیرند.
صحبتهای شما درباره آشتی بین اخوان و نظام، پرسشهای زیادی را به میان میکشد؛ از جمله اینکه آیا اخوان حاضر میشود کوتاه بیاید و در سیاستهایش بازنگری کند؟
بازنگری نقشی اساسی در هر حزب سیاسی یا گروه سیاسی دارد. حتی احزاب کمونیست در روسیه، چین، ویتنام و حتی کرهشمالی در سیاستهایشان تجدیدنظر کردند. برای همین است که میگویم بازنگری در اخوان مسئلهای سرنوشتساز است و هیچ بروبرگردی ندارد. اخوان در عرصه سیاسی مصر نقش مهمی دارد و باید دوباره به فضای سیاسی کشور بازگردد.
اخیرا گفته میشود دولت ترامپ تلاش میکند بتواند از طریق السیسی راهحلی برای روند صلح اسرائیلی و فلسطینیها پیدا کند؟
پیش از آنکه به این مسئله توجه کنیم بهتر است بپرسیم آیا السیسی میتواند بر این روند اثری مثبت بگذارد؟ به اعتقاد من نظام مصر میتواند بر فلسطینیها فشارهایی را وارد کند، اما درباره اسرائیل اینگونه نیست. همچنین در برابر آمریکاییها چیزی برای گفتن ندارد. حال به اندازه قدرت نظام میتواند در مسیر صلح تأثیر بگذارد و در آن نقشی مهم را بازی کند؛ بهویژه که چنین روندی بهنفع کشورهای منطقه، از جمله مصر خواهد بود.
منبع: الشرق
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.