|

در حدفاصل شك و ايمان

فلسفه دين يكي از شاخه‌هاي مسئله‌ساز فلسفه است كه از اواخر قرن هجدهم رایج شد. این اصطلاح تحت‌تأثیر هگل رواج یافت که گونه‌های مختلف فلسفه را در نظام فکری خود وارد کرده بود. فلسفه دین، با پرسش‌های بنیادی آغاز می‌شود که ادیان به وجود آورده‌اند. فلسفه‌ورزی در این پرسش‌ها بازتاب برداشت فیلسوف از کارکرد فلسفه ‌است. موضوعات اصلی فلسفه دین، استدلال پیرامون طبیعت، وجود یا عدم وجود خدا، زبان دین، معجزه، دعا، مسئله شر، صفات خدا، پلورالیسم دینی، معرفت‌شناسی دینی و رابطه دین و دیگر نظام‌های ارزشی مانند اخلاق و علم تجربی است. حوزه كار فلسفي بسياري از فيلسوفان معطوف به اين حوزه بوده و هست: از آگوستين قديس و آكوئيناس تا هگل، كانت و كيركگور. از جمله فيلسوفان زنده در اين حوزه جان هيك است. شهرت هیک به خاطر پلورالیسم ديني‌ اوست که دین را همچون نومن کانتی در نظر مي‌گيرد که انسان‌ها بسته به فرهنگ‌های متفاوت، برداشت‌های متفاوتی از آن نومن دارند. در نظر هيك هرچند هیچ‌كدام حقیقت کاملي نیستند اما هريك بهره‌ای از حقیقت دارند. همچنين در نظر او تجربه‌های دینی موجه‌اند و مي‌كوشد پایه‌های توجیه باور دینی را بر تجربه دینی بنا كند.
هيك در ايران نيز متفكري شناخته‌شده است و علاوه بر حضورش در ايران و کتاب «مباحثه با جان هیک» علی‌اکبر رشاد، که به مذاکرات و مکاتبات انتقادی او با هیک اختصاص دارد، تاكنون برخي از آثار مهم او نيز به فارسی ترجمه و منتشر شده است: «مباحث پلورالیسم دینی»، «اثبات وجود خداوند»، «کلام فلسفی»، «اسطوره تجسد خدا»، «بعد پنجم: کاوش در قلمرو روحانی» و «فلسفه دین». به‌تازگي آخرين كتابش «میان شک و ایمان» (۲۰۱۰) نيز از سوي نشر ققنوس ترجمه و منتشر شده كه شامل آخرین نظرات جان هیک در حوزه فلسفه دین است. او در مقدمه كتاب مي‌نويسد: «اگر نسبت به دین شکاکید، اما حاضر نیستید یکسره آن را کنار بگذارید، یا اگر جایی در میانه طیف شک و ایمان قرار دارید، این کتاب مناسب شماست. کتاب عبارت است از سلسله‌ای از گفت‌وگوهايي میان فردی خیالی به نام دیوید که هرگونه اعتقاد به یک امر متعالی را با تردید جدی می‌نگرد، و فردی دیگر به نام جان (جان هيك) که بر مبنای تجربه دینی معتقد است فراتر از واقعیت فیزیکی و انسانی، واقعیتی برتر وجود دارد». گفت‌وگوها به پرسش‌هاي مهم و بنياديني در حوزه فلسفه دين مي‌پردازند: آیا دلیل خوبی برای باور به خدا وجود دارد؟ یا آنکه خدا نوعی توهم است؟ دقیقا منظور از خدا چیست؟ پس از مرگ چه چیزی در انتظار ماست؟ آيا جز خداي سنتي كليساها، علاوه بر جهان مادي كه ما بخشي از آن هستيم، چيزي در آنجا وجود دارد؟ پاسخ به اين پرسش‌ها استدلال‌های این دو شخصیت خیالی را در پی دارد. هیک در خلال گفت‌وگوها از تجارب شخصی در زندگی‌اش، لحظات تجارب قانع‌کننده دینی، تجربه مواجه‌شدن با ادیان دیگر، حضور در زمين‌لرزه، حضور در دادگاه به اتهام الحاد و... بهره می‌گیرد.

فلسفه دين يكي از شاخه‌هاي مسئله‌ساز فلسفه است كه از اواخر قرن هجدهم رایج شد. این اصطلاح تحت‌تأثیر هگل رواج یافت که گونه‌های مختلف فلسفه را در نظام فکری خود وارد کرده بود. فلسفه دین، با پرسش‌های بنیادی آغاز می‌شود که ادیان به وجود آورده‌اند. فلسفه‌ورزی در این پرسش‌ها بازتاب برداشت فیلسوف از کارکرد فلسفه ‌است. موضوعات اصلی فلسفه دین، استدلال پیرامون طبیعت، وجود یا عدم وجود خدا، زبان دین، معجزه، دعا، مسئله شر، صفات خدا، پلورالیسم دینی، معرفت‌شناسی دینی و رابطه دین و دیگر نظام‌های ارزشی مانند اخلاق و علم تجربی است. حوزه كار فلسفي بسياري از فيلسوفان معطوف به اين حوزه بوده و هست: از آگوستين قديس و آكوئيناس تا هگل، كانت و كيركگور. از جمله فيلسوفان زنده در اين حوزه جان هيك است. شهرت هیک به خاطر پلورالیسم ديني‌ اوست که دین را همچون نومن کانتی در نظر مي‌گيرد که انسان‌ها بسته به فرهنگ‌های متفاوت، برداشت‌های متفاوتی از آن نومن دارند. در نظر هيك هرچند هیچ‌كدام حقیقت کاملي نیستند اما هريك بهره‌ای از حقیقت دارند. همچنين در نظر او تجربه‌های دینی موجه‌اند و مي‌كوشد پایه‌های توجیه باور دینی را بر تجربه دینی بنا كند.
هيك در ايران نيز متفكري شناخته‌شده است و علاوه بر حضورش در ايران و کتاب «مباحثه با جان هیک» علی‌اکبر رشاد، که به مذاکرات و مکاتبات انتقادی او با هیک اختصاص دارد، تاكنون برخي از آثار مهم او نيز به فارسی ترجمه و منتشر شده است: «مباحث پلورالیسم دینی»، «اثبات وجود خداوند»، «کلام فلسفی»، «اسطوره تجسد خدا»، «بعد پنجم: کاوش در قلمرو روحانی» و «فلسفه دین». به‌تازگي آخرين كتابش «میان شک و ایمان» (۲۰۱۰) نيز از سوي نشر ققنوس ترجمه و منتشر شده كه شامل آخرین نظرات جان هیک در حوزه فلسفه دین است. او در مقدمه كتاب مي‌نويسد: «اگر نسبت به دین شکاکید، اما حاضر نیستید یکسره آن را کنار بگذارید، یا اگر جایی در میانه طیف شک و ایمان قرار دارید، این کتاب مناسب شماست. کتاب عبارت است از سلسله‌ای از گفت‌وگوهايي میان فردی خیالی به نام دیوید که هرگونه اعتقاد به یک امر متعالی را با تردید جدی می‌نگرد، و فردی دیگر به نام جان (جان هيك) که بر مبنای تجربه دینی معتقد است فراتر از واقعیت فیزیکی و انسانی، واقعیتی برتر وجود دارد». گفت‌وگوها به پرسش‌هاي مهم و بنياديني در حوزه فلسفه دين مي‌پردازند: آیا دلیل خوبی برای باور به خدا وجود دارد؟ یا آنکه خدا نوعی توهم است؟ دقیقا منظور از خدا چیست؟ پس از مرگ چه چیزی در انتظار ماست؟ آيا جز خداي سنتي كليساها، علاوه بر جهان مادي كه ما بخشي از آن هستيم، چيزي در آنجا وجود دارد؟ پاسخ به اين پرسش‌ها استدلال‌های این دو شخصیت خیالی را در پی دارد. هیک در خلال گفت‌وگوها از تجارب شخصی در زندگی‌اش، لحظات تجارب قانع‌کننده دینی، تجربه مواجه‌شدن با ادیان دیگر، حضور در زمين‌لرزه، حضور در دادگاه به اتهام الحاد و... بهره می‌گیرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.