|

در تحقیقات «بی‌بی‌سی» و‌ یک روزنامه دانمارکی فاش شد

فروش تجهیزات جاسوسی به کشورها در زمان بهار عربی

شواهد ناشی از تحقیقات یک‌ساله بخش عربی پایگاه خبری «بی‌بی‌سی» و یک روزنامه دانمارکی، نشان می‌دهد شرکت صنایع دفاعی و هوافضای بریتانیا، «بی‌اِی‌ئی»، مقدار در‌خور توجهی از تکنولوژی پیشرفته تجسسی و مراقبتی را به بسیاری از دولت‌های سرکوبگر سراسر خاورمیانه فروخته است. به گزارش این پایگاه خبری ازجمله این تجهیزات، نرم‌افزار کشف رمز است که آن را می‌توان علیه بریتانیا و متحدانش نیز به کار برد. درحالی‌که این فروش‌ها قانونی است، فعالان حقوق ‌بشر و کارشناسان امنیت سایبری، به‌طور جدی در‌ این زمینه که می‌توان از این تجهیزات قدرتمند برای جاسوسی از ‌میلیون‌ها نفر و سرکوب هرگونه نشانه‌های نارضایتی استفاده کرد، ابراز نگرانی کرده‌اند. تحقیقات دراین‌باره از شهر کوچک «نورساندبای» در دانمارک شروع شد که مقر «ای‌تی‌آی»، شرکتی است که تخصصش در تجهیزات پیشرفته تجسسی و مراقبتی است. این شرکت یک سیستم موسوم به «اِویدنت» را پیاده کرده که به وسیله آن، دولت‌ها می‌توانند به ارتباطات شهروندان خود در مقیاس گسترده دسترسی پیدا کنند. یکی از کارمندان سابق این شرکت که به طور ناشناس با بی‌بی‌سی صحبت می‌کرد، درباره نحوه کار این دستگاه می‌گوید: شما می‌توانید هرگونه ترافیک اینترنتی را ردیابی کنید. اگر بخواهید، قادر هستید این کار را در تمام کشور انجام دهید. از طریق داده‌های موبایل، می‌توانید محل اشخاص را پیدا کنید. شما می‌توانید همه‌جا افراد را تعقیب کنید. این سیستم از سیستم شناسایی از طریق صدا به مراتب پیشرفته‌تر است. با این دستگاه‌ها می‌توانید حتی کارمندان خود را هم تحت‌ نظر داشته باشید». طبق این گزارش، دولت تونس یکی از اولین مشتریان سیستم جدید بود. بی‌بی‌سی همچنین یک مقام اطلاعاتی پیشین تونس را پیدا کرد که سیستم اویدنت را برای «زین‌العابدین بن علی»، رهبر سابق تونس، پیاده کرده بود. او می‌گوید «ای‌تی‌ای، (سیستم اویدنت) را نصب کرد و مهندسانی برای آموزش کار با کلید‌واژه‌ها آمدند. شما اسم یکی از دشمنان را می‌گذارید و بعد به تمام سایت‌ها، وبلاگ‌ها و شبکه‌های اجتماعی مرتبط با آن شخص دسترسی پیدا می‌کنید». این منبع همچنین گفت: زین‌العابدین بن علی تا هنگام سرنگون‌شدنش در ژانویه ۲۰۱۱ که اولین جنبش مردمی بهار عربی بود، از این سیستم برای سرکوب مخالفانش استفاده می‌کرد.
ناپدیدشدن معترضان
درحالی‌که اعتراضات به تمام جهان عرب کشیده می‌شد، رسانه‌های اجتماعی یک اهرم اصلی برای برگزارکنندگان این تظاهرات‌ها بودند؛ بنابراین دولت‌ها درصدد خرید سیستم‌های تجسسی و نظارتی پیشرفته‌تر سایبری برآمدند و به‌این‌ترتیب یک بازار جدید سودآور برای شرکت‌هایی مانند سیستم‌های بی‌اِی‌ئی، ایجاد شد. پایگاه خبری بی‌بی‌سی و روزنامه دانمارکی اطلاعات «دگلبلادت»، با استناد به آزادی اطلاعات، توانستند از جزئیات صدور تجهیزات بحث‌شده به عربستان سعودی، امارات متحده عربی، قطر، عمان، مراکش و الجزایر سر درآورند. «یحیی اثیری»، افسر سابق نیروی هوایی عربستان سعودی که بعد از نوشتن مطالبی درباره دموکراسی به صورت آنلاین، از این کشور فرار کرد، می‌گوید: «اغراق نخواهد بود اگر بگویم بیش از ۹۰ درصد کسانی که فعالانه در رسانه‌های اجتماعی حضور داشتند، اکنون ناپدید شده‌اند». «منال الشریف»، زنی که برای رعایت حقوق‌ بشر در عربستان سعودی فعالیت می‌کند و هم‌اکنون در خارج از این کشور زندگی می‌کند، می‌گوید: «قبلا گفته می‌شد دیوارها گوش دارند؛ ولی حالا موبایل‌های هوشمند گوش دارند. هیچ کشوری شهروندان خودش را به آن شکلی که در کشورهای خلیج‌فارس می‌بینیم، تحت نظر نمی‌گیرد. آنها پول دارند؛ به همین دلیل می‌توانند نرم‌افزارهای تجسسی پیشرفته را بخرند».
تجارت همراه با احساس مسئولیت
در این گزارش آمده است بی‌بی‌سی خواستار پاسخ دولت‌های عربستان سعودی، عمان و امارات متحده عربی شد؛ اما هنوز جوابی دریافت نکرده است. همچنین شرکت سیستم‌های صنایع دفاعی و هوافضای بریتانیا درخواست بی‌بی‌سی را برای مصاحبه در این زمینه رد کرده و گفته اظهارنظر درباره قراردادهای خاص، خلاف سیاست این شرکت است؛ اما در بیانیه این شرکت آمده است: «سیستم‌های بی‌اِی‌ئی، برای تشکیلاتی در سراسر جهان در چارچوب مقررات تمام کشورهای مربوطه و با توجه به اصول تجارت مسئولانه ما کار می‌کنند».استدلال کارشناسان دفاعی این است حالا که کشورهای سراسر جهان با خطر بالای تهدیدهای تروریستی مواجه‌اند، دلیل روشنی برای فروش این تجهیزات وجود دارد. به همین دلیل با وجود مخالفت بریتانیا، مقامات دانمارک با فروش سیستم اویدنت موافقت کردند. وزارت خارجه دانمارک که حاضر به توضیح در‌این‌باره نشد، در بیانیه‌ای اعلام کرد چنانچه یک عضو اتحادیه اروپا به لحاظ نگرانی‌های امنیتی درخواست صادر‌نشدن این تجهیزات را بدهد، مقامات بازرگانی دانمارک از دادن جواز خودداری خواهند کرد.

شواهد ناشی از تحقیقات یک‌ساله بخش عربی پایگاه خبری «بی‌بی‌سی» و یک روزنامه دانمارکی، نشان می‌دهد شرکت صنایع دفاعی و هوافضای بریتانیا، «بی‌اِی‌ئی»، مقدار در‌خور توجهی از تکنولوژی پیشرفته تجسسی و مراقبتی را به بسیاری از دولت‌های سرکوبگر سراسر خاورمیانه فروخته است. به گزارش این پایگاه خبری ازجمله این تجهیزات، نرم‌افزار کشف رمز است که آن را می‌توان علیه بریتانیا و متحدانش نیز به کار برد. درحالی‌که این فروش‌ها قانونی است، فعالان حقوق ‌بشر و کارشناسان امنیت سایبری، به‌طور جدی در‌ این زمینه که می‌توان از این تجهیزات قدرتمند برای جاسوسی از ‌میلیون‌ها نفر و سرکوب هرگونه نشانه‌های نارضایتی استفاده کرد، ابراز نگرانی کرده‌اند. تحقیقات دراین‌باره از شهر کوچک «نورساندبای» در دانمارک شروع شد که مقر «ای‌تی‌آی»، شرکتی است که تخصصش در تجهیزات پیشرفته تجسسی و مراقبتی است. این شرکت یک سیستم موسوم به «اِویدنت» را پیاده کرده که به وسیله آن، دولت‌ها می‌توانند به ارتباطات شهروندان خود در مقیاس گسترده دسترسی پیدا کنند. یکی از کارمندان سابق این شرکت که به طور ناشناس با بی‌بی‌سی صحبت می‌کرد، درباره نحوه کار این دستگاه می‌گوید: شما می‌توانید هرگونه ترافیک اینترنتی را ردیابی کنید. اگر بخواهید، قادر هستید این کار را در تمام کشور انجام دهید. از طریق داده‌های موبایل، می‌توانید محل اشخاص را پیدا کنید. شما می‌توانید همه‌جا افراد را تعقیب کنید. این سیستم از سیستم شناسایی از طریق صدا به مراتب پیشرفته‌تر است. با این دستگاه‌ها می‌توانید حتی کارمندان خود را هم تحت‌ نظر داشته باشید». طبق این گزارش، دولت تونس یکی از اولین مشتریان سیستم جدید بود. بی‌بی‌سی همچنین یک مقام اطلاعاتی پیشین تونس را پیدا کرد که سیستم اویدنت را برای «زین‌العابدین بن علی»، رهبر سابق تونس، پیاده کرده بود. او می‌گوید «ای‌تی‌ای، (سیستم اویدنت) را نصب کرد و مهندسانی برای آموزش کار با کلید‌واژه‌ها آمدند. شما اسم یکی از دشمنان را می‌گذارید و بعد به تمام سایت‌ها، وبلاگ‌ها و شبکه‌های اجتماعی مرتبط با آن شخص دسترسی پیدا می‌کنید». این منبع همچنین گفت: زین‌العابدین بن علی تا هنگام سرنگون‌شدنش در ژانویه ۲۰۱۱ که اولین جنبش مردمی بهار عربی بود، از این سیستم برای سرکوب مخالفانش استفاده می‌کرد.
ناپدیدشدن معترضان
درحالی‌که اعتراضات به تمام جهان عرب کشیده می‌شد، رسانه‌های اجتماعی یک اهرم اصلی برای برگزارکنندگان این تظاهرات‌ها بودند؛ بنابراین دولت‌ها درصدد خرید سیستم‌های تجسسی و نظارتی پیشرفته‌تر سایبری برآمدند و به‌این‌ترتیب یک بازار جدید سودآور برای شرکت‌هایی مانند سیستم‌های بی‌اِی‌ئی، ایجاد شد. پایگاه خبری بی‌بی‌سی و روزنامه دانمارکی اطلاعات «دگلبلادت»، با استناد به آزادی اطلاعات، توانستند از جزئیات صدور تجهیزات بحث‌شده به عربستان سعودی، امارات متحده عربی، قطر، عمان، مراکش و الجزایر سر درآورند. «یحیی اثیری»، افسر سابق نیروی هوایی عربستان سعودی که بعد از نوشتن مطالبی درباره دموکراسی به صورت آنلاین، از این کشور فرار کرد، می‌گوید: «اغراق نخواهد بود اگر بگویم بیش از ۹۰ درصد کسانی که فعالانه در رسانه‌های اجتماعی حضور داشتند، اکنون ناپدید شده‌اند». «منال الشریف»، زنی که برای رعایت حقوق‌ بشر در عربستان سعودی فعالیت می‌کند و هم‌اکنون در خارج از این کشور زندگی می‌کند، می‌گوید: «قبلا گفته می‌شد دیوارها گوش دارند؛ ولی حالا موبایل‌های هوشمند گوش دارند. هیچ کشوری شهروندان خودش را به آن شکلی که در کشورهای خلیج‌فارس می‌بینیم، تحت نظر نمی‌گیرد. آنها پول دارند؛ به همین دلیل می‌توانند نرم‌افزارهای تجسسی پیشرفته را بخرند».
تجارت همراه با احساس مسئولیت
در این گزارش آمده است بی‌بی‌سی خواستار پاسخ دولت‌های عربستان سعودی، عمان و امارات متحده عربی شد؛ اما هنوز جوابی دریافت نکرده است. همچنین شرکت سیستم‌های صنایع دفاعی و هوافضای بریتانیا درخواست بی‌بی‌سی را برای مصاحبه در این زمینه رد کرده و گفته اظهارنظر درباره قراردادهای خاص، خلاف سیاست این شرکت است؛ اما در بیانیه این شرکت آمده است: «سیستم‌های بی‌اِی‌ئی، برای تشکیلاتی در سراسر جهان در چارچوب مقررات تمام کشورهای مربوطه و با توجه به اصول تجارت مسئولانه ما کار می‌کنند».استدلال کارشناسان دفاعی این است حالا که کشورهای سراسر جهان با خطر بالای تهدیدهای تروریستی مواجه‌اند، دلیل روشنی برای فروش این تجهیزات وجود دارد. به همین دلیل با وجود مخالفت بریتانیا، مقامات دانمارک با فروش سیستم اویدنت موافقت کردند. وزارت خارجه دانمارک که حاضر به توضیح در‌این‌باره نشد، در بیانیه‌ای اعلام کرد چنانچه یک عضو اتحادیه اروپا به لحاظ نگرانی‌های امنیتی درخواست صادر‌نشدن این تجهیزات را بدهد، مقامات بازرگانی دانمارک از دادن جواز خودداری خواهند کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.