اندر مصائب کتابخوانی سریالی
لیلی فرهادپور
از قدیم گفتهاند دل باید جوان باشد وگرنه سن عدد است. البته جوانماندن دل راه دارد. راهش هم هیچ ربطی به بزکدوزککردن و جراحی زیبایی و این چیزها ندارد. فقط کافی است کارهایی را که در جوانی حوصله انجامش بود و در میانسالی به بهانههای مختلف از انجامش سر باز میزنیم، دوباره شروع کنیم. یکی از این کارها خواندن سریالی رمانهای یک نویسنده است. یادم هست که در جوانی آثار خیلی از نویسندگان را سریالی میخواندم. البته مد سالهای جوانی و اواخر نوجوانی نسل من، ماکسیم گورکی بود و میخاییل شولوخف. بعد به دلایل سلیقه همان روزگار، رسیدم به ژرمینالِ امیل زولا که بعد از خواندنش تصمیم گرفتم هرچه کتاب از مجموعه 20جلدی خانواده روگن - ماکار ترجمه شده، به ترتیب بخوانم. خوشبختانه سه رمان از این مجموعه («سهم سگان شکاری»، «زمین» و «دارایی خانواده روگن») را دکتر محمدتقی غیاثی ترجمه کرده بود. از یک طرف تسلط دکتر غیاثی بر ادبیات فرانسه و از سوی دیگر ترجمه سه رمان بههمپیوسته از این مجموعه، کاملا بر منِ خواننده بدون ادعای آن زمان، تأثیر مطلوبی داشت. نثر هر سه رمان یکدست بود و همه اصطلاحات و اسمهای خاص یکدست ترجمه شده بود؛ بنابراین واقعا
حس میکردی از یک نویسنده کتابهای مختلف میخوانی. البته «ژرمینال»، شاهکار زولا، با ترجمه سروش حبیبی هم برای خودش شاهکاری مضاعف بود. آن زمان مرحوم فرهاد غبرایی هم دو کتاب از زولا ترجمه کرده بود: «شکست» و «آسوموآر». ترجمههایی خوب و باز هم شانس خواندن دو اثر یکدست از نظر ترجمه از یک نویسنده؛ اما خواندن کتابهای دیگر این مجموعه (که بهتر است اسم مترجمانش را نبرم) فاجعه بودند. با هزار زحمت و گشتن در دخمههای خیابان انقلاب، مثلا ترجمهای از «نانا» یا «دکتر پاسکال» پیدا میکردم که انگار نه انگار نویسندهاش امیل زولا است. در کتابهایی که قرار بود زندگی دو خانواده روگن - ماکار را شرح دهد، پسرخاله شده بود پسرعمه و دایی شده بود عمو. این تازه کمترین مشکلات این ترجمهها بود. اصلا اثری از رد پای ناتورالیستیای که در ترجمهها غبرایی و غیاثی و حبیبی دیده بودم، در این کتابهای پیدا نمیشد. یک داستان بیسروته بود که باید خودم در خیالات خودم امیل زولاییاش میکردم. اکنون یک نسل از آن روزگار میگذرد و من هرچه را آثار جوانی است، رد کردهام؛ اما چند وقتی است که دوباره افتادم به سریالیخواندن. به چندین دلیل که ازجمله تمایلم
به شناخت نشانهشناسی و زبانشناسی و این چیزها، «اومبرتو اکو» برایم جالبترین نویسنده شده است. در یک برنامه هدفمند تصمیم گرفتم تمام آثار ادبی ترجمهشده از اکو را بخوانم. فکر نمیکردم اکنون که 30 سال از دوران امیل زولا خوانی من گذشته است، در اومبرتو اکو خوانی دچار همان مشکل تاریخی شوم. من عنوان این مشکل را با گرتهبرداری از خودِ اومبرتو اکو میگذارم: بیشتفسیری برآمده از چند مترجمی! خیلی مندرآوردی است، میدانم؛ اما باور کنید همینطور است. اتفاقا این مشکل الان با کثرت پدیدآمده از نظر تولید مترجم بیشتر
به چشم میخورد.
کافی است تصمیم بگیرید رمانهای یک نویسنده را سریالی بخوانید و گیر کنید در بیشتفسیری و بدفهمیهای مترجمها از متن. انگار که نویسنده شما پارهپاره میشود و شما به جای خواندن کمکم تبدیل میشوید به پازل درستکردن از متنهای یک نویسنده واحد با نثرها و تفسیرهای متفاوت! اولین رمان اومبرتو اکو، یعنی نام گل سرخ را چندین سال پیش با ترجمه مترجم عزیزی (که بگذارید اسمش را نیاورم) خواندم. وای که چه زجری بود! فکر کردم خب دارم رمانی از یک فیلسوف میخوانم و معلوم است که رمان پیچیده است... . کمکم فکر کردم لابد من خیلی بیسوادم درباره این رمان... به هر جانکندنی شد، رمان تمام شد؛ ولی نفهمیدم چرا این رمان یکی از عجایب ادبیات شده است. تا اینکه چند سال پیش رمان «آونگ فوکو» با ترجمه رضا علیزاده را خواندم. «آونگ فوکو» بهعنوان سختترین رمان اومبرتو اکو تحلیل شده است. خواندنش غیر از فهرست مطول ارجاعت فرامتنی که از خصوصیات اکو است، هیچ سختیای نداشت. تازه فهمیدم اومبرتو اکو خواندن یعنی چه. خوشبختانه این مترجم دو رمان دیگر از این نویسنده «بائودولینو» و ایضا «آنک نام گل» (که همان نام گل سرخ باشد) و همچنین کتاب «اعترافات
رماننویس جوان» را ترجمه کرده است. حالا تقریبا احساس میکنم میفهمم اومبرتو اکو خوانی یعنی چه. اخیرا خبر رسید که آقای مترجم عزیزی، آخرین رمان اکو یعنی «شماره صفر» را ترجمه و منتشر کرده است و این ترجمه متأسفانه پر از اشتباه است.
خوشبختانه گویا رضا علیزاده هم در حال اتمام ترجمه این کتاب است و میتوانم صبر کنم آن ترجمه بیرون بیاید؛ ولی در اینجا میخواهم از مترجمان خوب خواهشی کنم و به قول جوانها بگویم: بیخیال کپیرایت! آن را که نداریم؛ دستکم به فکر ما خوانندگان باشید. وقتی میبینید مترجمی روی آثار یک نویسنده خارجی تمرکز کرده و کارهای وی را مرتب ترجمه میکند، شما از ترجمه موازی آثار چشم بپوشید. مسابقه که نمیدهید، کار فرهنگی میکنید.
از قدیم گفتهاند دل باید جوان باشد وگرنه سن عدد است. البته جوانماندن دل راه دارد. راهش هم هیچ ربطی به بزکدوزککردن و جراحی زیبایی و این چیزها ندارد. فقط کافی است کارهایی را که در جوانی حوصله انجامش بود و در میانسالی به بهانههای مختلف از انجامش سر باز میزنیم، دوباره شروع کنیم. یکی از این کارها خواندن سریالی رمانهای یک نویسنده است. یادم هست که در جوانی آثار خیلی از نویسندگان را سریالی میخواندم. البته مد سالهای جوانی و اواخر نوجوانی نسل من، ماکسیم گورکی بود و میخاییل شولوخف. بعد به دلایل سلیقه همان روزگار، رسیدم به ژرمینالِ امیل زولا که بعد از خواندنش تصمیم گرفتم هرچه کتاب از مجموعه 20جلدی خانواده روگن - ماکار ترجمه شده، به ترتیب بخوانم. خوشبختانه سه رمان از این مجموعه («سهم سگان شکاری»، «زمین» و «دارایی خانواده روگن») را دکتر محمدتقی غیاثی ترجمه کرده بود. از یک طرف تسلط دکتر غیاثی بر ادبیات فرانسه و از سوی دیگر ترجمه سه رمان بههمپیوسته از این مجموعه، کاملا بر منِ خواننده بدون ادعای آن زمان، تأثیر مطلوبی داشت. نثر هر سه رمان یکدست بود و همه اصطلاحات و اسمهای خاص یکدست ترجمه شده بود؛ بنابراین واقعا
حس میکردی از یک نویسنده کتابهای مختلف میخوانی. البته «ژرمینال»، شاهکار زولا، با ترجمه سروش حبیبی هم برای خودش شاهکاری مضاعف بود. آن زمان مرحوم فرهاد غبرایی هم دو کتاب از زولا ترجمه کرده بود: «شکست» و «آسوموآر». ترجمههایی خوب و باز هم شانس خواندن دو اثر یکدست از نظر ترجمه از یک نویسنده؛ اما خواندن کتابهای دیگر این مجموعه (که بهتر است اسم مترجمانش را نبرم) فاجعه بودند. با هزار زحمت و گشتن در دخمههای خیابان انقلاب، مثلا ترجمهای از «نانا» یا «دکتر پاسکال» پیدا میکردم که انگار نه انگار نویسندهاش امیل زولا است. در کتابهایی که قرار بود زندگی دو خانواده روگن - ماکار را شرح دهد، پسرخاله شده بود پسرعمه و دایی شده بود عمو. این تازه کمترین مشکلات این ترجمهها بود. اصلا اثری از رد پای ناتورالیستیای که در ترجمهها غبرایی و غیاثی و حبیبی دیده بودم، در این کتابهای پیدا نمیشد. یک داستان بیسروته بود که باید خودم در خیالات خودم امیل زولاییاش میکردم. اکنون یک نسل از آن روزگار میگذرد و من هرچه را آثار جوانی است، رد کردهام؛ اما چند وقتی است که دوباره افتادم به سریالیخواندن. به چندین دلیل که ازجمله تمایلم
به شناخت نشانهشناسی و زبانشناسی و این چیزها، «اومبرتو اکو» برایم جالبترین نویسنده شده است. در یک برنامه هدفمند تصمیم گرفتم تمام آثار ادبی ترجمهشده از اکو را بخوانم. فکر نمیکردم اکنون که 30 سال از دوران امیل زولا خوانی من گذشته است، در اومبرتو اکو خوانی دچار همان مشکل تاریخی شوم. من عنوان این مشکل را با گرتهبرداری از خودِ اومبرتو اکو میگذارم: بیشتفسیری برآمده از چند مترجمی! خیلی مندرآوردی است، میدانم؛ اما باور کنید همینطور است. اتفاقا این مشکل الان با کثرت پدیدآمده از نظر تولید مترجم بیشتر
به چشم میخورد.
کافی است تصمیم بگیرید رمانهای یک نویسنده را سریالی بخوانید و گیر کنید در بیشتفسیری و بدفهمیهای مترجمها از متن. انگار که نویسنده شما پارهپاره میشود و شما به جای خواندن کمکم تبدیل میشوید به پازل درستکردن از متنهای یک نویسنده واحد با نثرها و تفسیرهای متفاوت! اولین رمان اومبرتو اکو، یعنی نام گل سرخ را چندین سال پیش با ترجمه مترجم عزیزی (که بگذارید اسمش را نیاورم) خواندم. وای که چه زجری بود! فکر کردم خب دارم رمانی از یک فیلسوف میخوانم و معلوم است که رمان پیچیده است... . کمکم فکر کردم لابد من خیلی بیسوادم درباره این رمان... به هر جانکندنی شد، رمان تمام شد؛ ولی نفهمیدم چرا این رمان یکی از عجایب ادبیات شده است. تا اینکه چند سال پیش رمان «آونگ فوکو» با ترجمه رضا علیزاده را خواندم. «آونگ فوکو» بهعنوان سختترین رمان اومبرتو اکو تحلیل شده است. خواندنش غیر از فهرست مطول ارجاعت فرامتنی که از خصوصیات اکو است، هیچ سختیای نداشت. تازه فهمیدم اومبرتو اکو خواندن یعنی چه. خوشبختانه این مترجم دو رمان دیگر از این نویسنده «بائودولینو» و ایضا «آنک نام گل» (که همان نام گل سرخ باشد) و همچنین کتاب «اعترافات
رماننویس جوان» را ترجمه کرده است. حالا تقریبا احساس میکنم میفهمم اومبرتو اکو خوانی یعنی چه. اخیرا خبر رسید که آقای مترجم عزیزی، آخرین رمان اکو یعنی «شماره صفر» را ترجمه و منتشر کرده است و این ترجمه متأسفانه پر از اشتباه است.
خوشبختانه گویا رضا علیزاده هم در حال اتمام ترجمه این کتاب است و میتوانم صبر کنم آن ترجمه بیرون بیاید؛ ولی در اینجا میخواهم از مترجمان خوب خواهشی کنم و به قول جوانها بگویم: بیخیال کپیرایت! آن را که نداریم؛ دستکم به فکر ما خوانندگان باشید. وقتی میبینید مترجمی روی آثار یک نویسنده خارجی تمرکز کرده و کارهای وی را مرتب ترجمه میکند، شما از ترجمه موازی آثار چشم بپوشید. مسابقه که نمیدهید، کار فرهنگی میکنید.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.