دبیر کمیسیون توسعه دولت الکترونیک:
بوروکراسیدستوپای فناوری را بسته است
المیرا بابایی: این روزها استارتآپهای فناوری موفق تبدیل به موتور رشد اقتصاد اطلاعاتی و اقتصاد اینترنتی شدهاند بهطوریکه توسعه اخیر شرکتهای دانشبنیان در سراسر جهان، نتایج چشمگیری در آینده اقتصاد جهانی خواهد داشت. در بخش دولتی کشورهای پیشرفته، بیش از ۳۰ سال است که توسعه مراکز رشد کسبوکارها بهعنوان سیاست و راهکاری پرطرفدار برای پرورش کارآفرینی و توسعه پایدار از طریق ایجاد شغل مطرح شدهاند و فعالیت این مراکز در رشد اقتصادی مانند کاتالیزور عمل میکند. همزمان، سرمایهگذاران نیز حمایت از استارتآپها را راهی جدید برای افزایش احتمال بازگشت سرمایه میدانند که همین امر اشتیاق سرمایهگذاران را به سرمایهگذاری در این حوزهها افزایش داده است. در اقتصاد ایران نیز جرقههای خوبی در زمینههای اقتصاد اینترنتی زده شده و مسئولان دولتی و بخش خصوصی در کنار یکدیگر درحال عبور از اقتصاد سنتی هستند. دراینباره با رضا باقریاصل، معاون دولت الکترونیک سازمان فناوری اطلاعات ایران و دبیر کمیسیون توسعه دولت الکترونیک، به گفتوگو میپردازیم:
استارتآپها در ایجاد اشتغال تا چه حد نقشآفرین بودهاند و با توجه به وضعیت اقتصادی جامعه چگونه میتوان از ظرفیت این شرکتها بهره برد؟
اقتصاد ایران از سه بخش صنعت، کشاورزی و خدمات تشکیل شده است و نگرش ما به منظور رسیدن به توسعه اقتصادی به سمت توسعه بخش خدمات بوده است؛ چراکه تجربه نشان داده بخش خدمات از نظر اشتغال و ارزش افزودهای که ایجاد میکند، کمک بیشتری به توسعه اقتصاد میکند، بنابراین با توجه به مسیری که کشورهای توسعهیافته در استفاده 90درصدی از بخش خدمات پیمودهاند، ما نیز با بهرهگیری حدود 50 درصد از اقتصاد کشور در مسیر توسعه اقتصادی گام برداشتهایم که در سالهای پیش با افزایش 10 الی 20 درصد در بخش خدمات به رشد قابلتوجهی در بخش خدمات دست یافتیم. از طرف دیگر در بخش خدمات لازم است با استفاده از تکنولوژی و شرکتهای دانشبنیان هر نوع فعالیتی را در جهت ارتقای بهرهوری و ایجاد سرویسهای جدید پیش ببریم بهطوریکه شرکتهای دانشبنیان بهویژه در حوزه فناوری در جهت ارتقای شاخصهای خدمات و توسعه اقتصادی میتوانند به ایفای نقش بپردازند.
قوانین سخت و قدیمی یکی از مشکلاتی است که کارآفرینان را با مشکل مواجه کرده، در این زمینه دولت چه اقداماتی انجام داده است؟
در سالهای گذشته شاخصهای فضای کسبوکار از رقم 152 به میزان 124 رسید که این امر نشان از بهبود وضعیت کسبوکارهای نوپا در این سالها دارد و بدیهی است با گذشت زمان و نیازسنجیهای مختلف از کسبوکارهای جدید فضای کاری و مشکلات پیشِروی این شرکتها نیز مرتفع خواهد شد. در راستاي ایجاد کسبوکار و توسعه استارتآپها لازم است میزان دخالت دولت كاهش يابد زيرا حضور دولت برای ارائه خدمات جدید بسیار بالاست بهطوریکه از زمان شروع یک ایده تا رسیدن محصول به بازار چندین سال طول میکشد که این مدت سپریشده در حوزه فناوری اطلاعات به ضرر کارآفرینان تمام خواهد شد چراکه عمر مفید برخی طرحها چند ماه است و این فضای سنگین بوروکراسیهای اداری برای طیکردن مراحل مختلف برای اخذ مجوز بسیاری از طرحهای خلاقانه را با مشکل مواجه میکند.
سازمان فناوری اطلاعات چه طرحهای جدید و اقدامات عملیاي را در راستای حمایت از استارتآپها انجام داده است؟
به منظور بهبود فضای کسبوکارهای نوپا در چند ماه اخیر با دو اقدام مهم سعی در برطرفکردن مشکلات کارآفرینان داشتهایم که یکی از آنها همکاری سازمان فناوری اطلاعات ایران با وزارت اقتصاد و دارایی است که در این طرح به تهیه نقشه مجوزهای کشور پرداخته شده است و هماکنون این سامانه آماده بهرهبرداری است و پیشبینی میشود بعد از انتخابات رونمایی شود همچنین اقدام بعدی سازمان فناوری اطلاعات ایران درزمینه ایجاد مراکز توانمندسازی کسبوکارهای نوپاست و به کارآفرینانی که درخصوص طولانیشدن گرفتن مجوز از دولت با مشکل مواجه میشوند یا خلاقانی که ایدههایی دارند و برای اجرای طرحهای خود با مشکلاتی مواجه هستند، تلاش شده است که این سازمان با مداخله حداقلی به آنها کمک کند. برای مثال اسنپ و تپسی که زمانی دچار مشکل شده بودند با مداخله سازمان فناوری اطلاعات ایران تلاش شد که هم کسبوکارهای سنتی به کار خود ادامه دهند و هم مشاغل نوپا با مداخلات مراکز توانمندسازی و با همدلی به فرصتهای جدیدی دست یابند. بنابراین در شرایط فعلی ادامه کسبوکارهای نوپا مهیا شده است و با رعایت قوانین کسبوکارها بسیاری از مشکلات پیشِروی کارآفرینان برطرف شده
است.
وضعیت کارآفرینی و نوآوری در کشور را چگونه ارزیابی میکنید؟ آیا دولت در حوزه فناوری خوب عمل کرده است؟
چهار سال پیش تعداد اپلیکیشنهای موبایل چهار هزار تا بود که این رقم درحالحاضر به 128 هزار در یکی از بازارها تبدیل شده است که این ارقام گویای پیشرفت نوآوری در سالهای گذشته در حوزه فناوری را نشان میدهد از طرف دیگر لازم است فرصت ایجاد نوآوری فراهم شود و یکی از تکالیف دولت در این زمینه ایجاد زیرساختهای لازم برای نوآوریهاست برای مثال اگر ارتباط با پهنه باند بالا که برای چندرسانهایها لازم است وجود نداشته باشد، نمیتوان کار کرد، بنابراین پهنه باند برای کسبوکارهای نوپا ضروری است و بدون آن نمیتوان چنین کسبوکاری راه انداخت. اتفاق بسیار خوشایندی که در چهار سال گذشته در حوزه فناوری رخ داد این بود که برای اولین بار در ایران شرکتهای شتابدهنده به منظور کمک به رفع مشکلات استارتآپها شکل گرفتند که خوشبختانه 25 شرکت شتابدهنده وجود دارد که یاریگر استارتآپها برای مقابله با مشکلات احتمالی است. از طرف دیگر علاوه بر تیمسازی و سرمایهگذاری در حوزه فناوری زمان پارامتر مهم و تأثیرگذاری است که چنانچه در نظر گرفته نشود، میتواند به عمر یک استارتآپ خاتمه دهد بنابراین از زمان شکلگیری ایده تا رسیدن به بازار باید این
فاصله در حداقل زمان ممکن طی شود و سازمان فناوری اطلاعات ایران تلاش دارد در حداقلکردن فاصله ایده تا بازار به نفع تولیدکنندگان محتوا و سرویس گام بردارد و هدف ما رسیدن به زیستبومی نوآورتر است.
به نظر شما طرحهای «کاج و تکاپو» در جهت کارآفرینی و اشتغالزایی مفید خواهد بود؟
به منظور ارتقای مهارتها «پروژه کاج» را با همکاری وزارت ارتباطات و تعاون، کار و رفاه اجتماعی شروع کردیم. طرح کاج که مخفف کارانه اشتغال جوانان است به هر جوان 23 تا 32ساله حداکثر مبلغ 50 میلیون ریال اعتبار کارانه اشتغال میدهد به این ترتیب جوانان جویای کار (شغل اولی) در طرح کارورزی به جوانان فارغالتحصیل دانشگاهی که تمایل دارند، برای کسب مهارتهای لازم فنی و کارآفرینی از کمکهزینه آموزشی بهرهمند میشوند. مزیت استفاده این طرحها در این است کمک میکند جوانانی که در حوزه فناوری فارغالتحصیل میشوند به مشاغل جدید روی آورند که به تبع آن تا حد زیادی به مشکل بیکاری خاتمه میدهد. طرح تکاپو نیز با همکاری وزارت کار صورت گرفت که به توسعه و ساماندهی کسبوکارهای خرد و خانگی و اتصال آن به بنگاههای کوچک و متوسط و توجه بیشتر به مناطق استانی میپردازد.
استارتآپها در توسعه دولت الکترونیک چه نقشی داشتهاند؟
به طور معمول دولت با فراهمکردن زیرساختهای لازم و برقراری سرویسهای مبتکرانه و ارائه آن به مردم در حوزه فناوری نقشآفرینی کرده و استارتآپها نیز به طور متقابل تأثیرات زیادی در شکلگیری توسعه دولت الکترونیک داشته است اما تأثیر آن به صورت مستقیم نبوده و بیشتر به شکل غیرمستقیم و با واسطه در جهت ارتقای دولت الکترونیک نقش داشته است.
المیرا بابایی: این روزها استارتآپهای فناوری موفق تبدیل به موتور رشد اقتصاد اطلاعاتی و اقتصاد اینترنتی شدهاند بهطوریکه توسعه اخیر شرکتهای دانشبنیان در سراسر جهان، نتایج چشمگیری در آینده اقتصاد جهانی خواهد داشت. در بخش دولتی کشورهای پیشرفته، بیش از ۳۰ سال است که توسعه مراکز رشد کسبوکارها بهعنوان سیاست و راهکاری پرطرفدار برای پرورش کارآفرینی و توسعه پایدار از طریق ایجاد شغل مطرح شدهاند و فعالیت این مراکز در رشد اقتصادی مانند کاتالیزور عمل میکند. همزمان، سرمایهگذاران نیز حمایت از استارتآپها را راهی جدید برای افزایش احتمال بازگشت سرمایه میدانند که همین امر اشتیاق سرمایهگذاران را به سرمایهگذاری در این حوزهها افزایش داده است. در اقتصاد ایران نیز جرقههای خوبی در زمینههای اقتصاد اینترنتی زده شده و مسئولان دولتی و بخش خصوصی در کنار یکدیگر درحال عبور از اقتصاد سنتی هستند. دراینباره با رضا باقریاصل، معاون دولت الکترونیک سازمان فناوری اطلاعات ایران و دبیر کمیسیون توسعه دولت الکترونیک، به گفتوگو میپردازیم:
استارتآپها در ایجاد اشتغال تا چه حد نقشآفرین بودهاند و با توجه به وضعیت اقتصادی جامعه چگونه میتوان از ظرفیت این شرکتها بهره برد؟
اقتصاد ایران از سه بخش صنعت، کشاورزی و خدمات تشکیل شده است و نگرش ما به منظور رسیدن به توسعه اقتصادی به سمت توسعه بخش خدمات بوده است؛ چراکه تجربه نشان داده بخش خدمات از نظر اشتغال و ارزش افزودهای که ایجاد میکند، کمک بیشتری به توسعه اقتصاد میکند، بنابراین با توجه به مسیری که کشورهای توسعهیافته در استفاده 90درصدی از بخش خدمات پیمودهاند، ما نیز با بهرهگیری حدود 50 درصد از اقتصاد کشور در مسیر توسعه اقتصادی گام برداشتهایم که در سالهای پیش با افزایش 10 الی 20 درصد در بخش خدمات به رشد قابلتوجهی در بخش خدمات دست یافتیم. از طرف دیگر در بخش خدمات لازم است با استفاده از تکنولوژی و شرکتهای دانشبنیان هر نوع فعالیتی را در جهت ارتقای بهرهوری و ایجاد سرویسهای جدید پیش ببریم بهطوریکه شرکتهای دانشبنیان بهویژه در حوزه فناوری در جهت ارتقای شاخصهای خدمات و توسعه اقتصادی میتوانند به ایفای نقش بپردازند.
قوانین سخت و قدیمی یکی از مشکلاتی است که کارآفرینان را با مشکل مواجه کرده، در این زمینه دولت چه اقداماتی انجام داده است؟
در سالهای گذشته شاخصهای فضای کسبوکار از رقم 152 به میزان 124 رسید که این امر نشان از بهبود وضعیت کسبوکارهای نوپا در این سالها دارد و بدیهی است با گذشت زمان و نیازسنجیهای مختلف از کسبوکارهای جدید فضای کاری و مشکلات پیشِروی این شرکتها نیز مرتفع خواهد شد. در راستاي ایجاد کسبوکار و توسعه استارتآپها لازم است میزان دخالت دولت كاهش يابد زيرا حضور دولت برای ارائه خدمات جدید بسیار بالاست بهطوریکه از زمان شروع یک ایده تا رسیدن محصول به بازار چندین سال طول میکشد که این مدت سپریشده در حوزه فناوری اطلاعات به ضرر کارآفرینان تمام خواهد شد چراکه عمر مفید برخی طرحها چند ماه است و این فضای سنگین بوروکراسیهای اداری برای طیکردن مراحل مختلف برای اخذ مجوز بسیاری از طرحهای خلاقانه را با مشکل مواجه میکند.
سازمان فناوری اطلاعات چه طرحهای جدید و اقدامات عملیاي را در راستای حمایت از استارتآپها انجام داده است؟
به منظور بهبود فضای کسبوکارهای نوپا در چند ماه اخیر با دو اقدام مهم سعی در برطرفکردن مشکلات کارآفرینان داشتهایم که یکی از آنها همکاری سازمان فناوری اطلاعات ایران با وزارت اقتصاد و دارایی است که در این طرح به تهیه نقشه مجوزهای کشور پرداخته شده است و هماکنون این سامانه آماده بهرهبرداری است و پیشبینی میشود بعد از انتخابات رونمایی شود همچنین اقدام بعدی سازمان فناوری اطلاعات ایران درزمینه ایجاد مراکز توانمندسازی کسبوکارهای نوپاست و به کارآفرینانی که درخصوص طولانیشدن گرفتن مجوز از دولت با مشکل مواجه میشوند یا خلاقانی که ایدههایی دارند و برای اجرای طرحهای خود با مشکلاتی مواجه هستند، تلاش شده است که این سازمان با مداخله حداقلی به آنها کمک کند. برای مثال اسنپ و تپسی که زمانی دچار مشکل شده بودند با مداخله سازمان فناوری اطلاعات ایران تلاش شد که هم کسبوکارهای سنتی به کار خود ادامه دهند و هم مشاغل نوپا با مداخلات مراکز توانمندسازی و با همدلی به فرصتهای جدیدی دست یابند. بنابراین در شرایط فعلی ادامه کسبوکارهای نوپا مهیا شده است و با رعایت قوانین کسبوکارها بسیاری از مشکلات پیشِروی کارآفرینان برطرف شده
است.
وضعیت کارآفرینی و نوآوری در کشور را چگونه ارزیابی میکنید؟ آیا دولت در حوزه فناوری خوب عمل کرده است؟
چهار سال پیش تعداد اپلیکیشنهای موبایل چهار هزار تا بود که این رقم درحالحاضر به 128 هزار در یکی از بازارها تبدیل شده است که این ارقام گویای پیشرفت نوآوری در سالهای گذشته در حوزه فناوری را نشان میدهد از طرف دیگر لازم است فرصت ایجاد نوآوری فراهم شود و یکی از تکالیف دولت در این زمینه ایجاد زیرساختهای لازم برای نوآوریهاست برای مثال اگر ارتباط با پهنه باند بالا که برای چندرسانهایها لازم است وجود نداشته باشد، نمیتوان کار کرد، بنابراین پهنه باند برای کسبوکارهای نوپا ضروری است و بدون آن نمیتوان چنین کسبوکاری راه انداخت. اتفاق بسیار خوشایندی که در چهار سال گذشته در حوزه فناوری رخ داد این بود که برای اولین بار در ایران شرکتهای شتابدهنده به منظور کمک به رفع مشکلات استارتآپها شکل گرفتند که خوشبختانه 25 شرکت شتابدهنده وجود دارد که یاریگر استارتآپها برای مقابله با مشکلات احتمالی است. از طرف دیگر علاوه بر تیمسازی و سرمایهگذاری در حوزه فناوری زمان پارامتر مهم و تأثیرگذاری است که چنانچه در نظر گرفته نشود، میتواند به عمر یک استارتآپ خاتمه دهد بنابراین از زمان شکلگیری ایده تا رسیدن به بازار باید این
فاصله در حداقل زمان ممکن طی شود و سازمان فناوری اطلاعات ایران تلاش دارد در حداقلکردن فاصله ایده تا بازار به نفع تولیدکنندگان محتوا و سرویس گام بردارد و هدف ما رسیدن به زیستبومی نوآورتر است.
به نظر شما طرحهای «کاج و تکاپو» در جهت کارآفرینی و اشتغالزایی مفید خواهد بود؟
به منظور ارتقای مهارتها «پروژه کاج» را با همکاری وزارت ارتباطات و تعاون، کار و رفاه اجتماعی شروع کردیم. طرح کاج که مخفف کارانه اشتغال جوانان است به هر جوان 23 تا 32ساله حداکثر مبلغ 50 میلیون ریال اعتبار کارانه اشتغال میدهد به این ترتیب جوانان جویای کار (شغل اولی) در طرح کارورزی به جوانان فارغالتحصیل دانشگاهی که تمایل دارند، برای کسب مهارتهای لازم فنی و کارآفرینی از کمکهزینه آموزشی بهرهمند میشوند. مزیت استفاده این طرحها در این است کمک میکند جوانانی که در حوزه فناوری فارغالتحصیل میشوند به مشاغل جدید روی آورند که به تبع آن تا حد زیادی به مشکل بیکاری خاتمه میدهد. طرح تکاپو نیز با همکاری وزارت کار صورت گرفت که به توسعه و ساماندهی کسبوکارهای خرد و خانگی و اتصال آن به بنگاههای کوچک و متوسط و توجه بیشتر به مناطق استانی میپردازد.
استارتآپها در توسعه دولت الکترونیک چه نقشی داشتهاند؟
به طور معمول دولت با فراهمکردن زیرساختهای لازم و برقراری سرویسهای مبتکرانه و ارائه آن به مردم در حوزه فناوری نقشآفرینی کرده و استارتآپها نیز به طور متقابل تأثیرات زیادی در شکلگیری توسعه دولت الکترونیک داشته است اما تأثیر آن به صورت مستقیم نبوده و بیشتر به شکل غیرمستقیم و با واسطه در جهت ارتقای دولت الکترونیک نقش داشته است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.