|

به خاطر معدنچیان زغال نه قهرمانان

ممدل- شیفت3

عباس اسماعیلی . کارشناس معدن

ممدل کارگر دون‌پایه بود. ممدل سرباز نبود. ممدل هیچ مدالی تاکنون نگرفته بود و نیز نخواهد گرفت. حال که رفته است، حتی اگر می‌ماند نیز هم.
ممدل قهرمان نبود. با این همه ممدل در خانه خود شاه بود یا شاید هم نبود. چه کسی می‌داند. حال که رفته، شاید عزیز شده است. ممدل را هیچ‌کس نمی‌شناخت؛ شاید خودش هم خودش را از یاد برده بود.
ممدل سرباز نبود، پس تفنگ نداشت. اما ممدل سر یک‌ساعت‌و45 ‌دقیقه با پرفوراتور چال یک مترو20 سانتی‌متري در سینه کار شیل می‌زد و بعد با دینامیت شارژ می‌کرد. عقب می‌کشید بعدش بنگ، بنگ، بنگ، بنگ، بوم. ممدل دلش خنک می‌شد؛ انگار که مثل فیلم‌های آلمانی زده به پایه پل اصلی.
ممدل مدال نداشت. هیچ‌کدام آنهايي که آن زیر کار می‌کنند مدال نمی‌گیرند. هیچ كس آنها را نمی‌بیند. هیچ‌کس. هیچ‌کس، مگر خدا.
ممدل نه شعر می‌خواند، نه کتاب، فقط كمي آیت‌الکرسی بلد بود. صدای چکش پرفوراتور توی سرش می‌پیچید. دور می‌زد، دور می‌زد، دور می‌زد، بعدش می‌شد یك ترانه، یک زمزمه، چیزی مثل آن همه مهربانی که فقط از ننه‌اش دیده بود.
ممدل زیر خروارها خاک آرمیده، نه اکسیژنی و نه هوایی. ممدل از هم‌اکنون شروع به فسیل‌شدن کرده است. نه مهربانی چشمانش، نه دستان پرزور ماهرش و نه قلبش باقی خواهد ماند. فقط استخوان مچاله‌شده‌اش. درست مثل آنکه در زهدان مادرش، مچاله، مچاله، درد در همه طناب بدنش.
ممدل آن پایین زغال می‌کشید بیرون، تا چراغ خانه ما روشن شود. نیروگاه حرارتی فلان جا بچرخد.
هفته پیش از آنچه دیده بود، تعجب کرده بود. رگه نازک زغال،‌ تروتمیز، نه برای سوختن و حرارت، نه برای کک، آن‌قدر خالص بود که بايد برود براي ساخت لوازم آرایش. یك تکه كوچك از آن را کند، گذاشت در جیبش براي ننه بچه‌هاش.
پرفوراتور که کار می‌کرد، هی صدا، هی صدا، ممدل آن زیر، آن پایین که جرق جرق گاز متان شنیده می‌شد، به چشمه آب سرد روستای یورت اندیشه می‌کرد و به چشم‌های رعنا.
***
شاید باورمان شود که ممدل آدم مهمی بود. ممدل آقای دکتر نبود، ممدل یک کارگر ساده بود. خیلی ساده. ممدل زغال را از خیلی پایین از دالان‌های تنگ بالا می‌کشید.
ممدل خرمشهر را آزاد نکرد. ممل نه می‌خواست برود به آمریکا و نه پز می‌داد به همسایه‌اش. ممدل خیلی خاکی بود. صبح که می‌رفت پایین، صورتش سفید بود و غروب نه از رنگ چشمش می‌شد شناختش و نه از حالت حرف‌زدنش، ممدل با شانه‌اش که یک‌وری افتاده بود، از همان دور معلوم بود که دارد می‌آيد.
ممدل زغال می‌کشید بیرون، تا ما همین‌جور که زمزمه می‌کنیم، «هرگز نشه فراموش لامپ اضافه خاموش» حال نداشته باشیم لامپ اضافه را خاموش کنیم.
ممدل در یک معدن زغال‌سنگ کوچک کار می‌کرد. مرگ ممدل هیچ اتفاق بزرگی نیست مثل همه کسانی که در جاده‌ها می‌میرند. قیمت زغال حتی یک قران نیز تغییر نخواهد کرد. معدن یورت تعطیل خواهد شد، برای دو هفته یا شاید سه هفته. به اندازه 20 نفر که جان دادند، 20 ددستورالعمل صادر خواهد شد، 20 آیین‌نامه، 20 دقیقه بعد هم می‌رود آن زیرمیرا بایگانی می‌شود؛ درست مثل تن بی‌جان ممدل که در شیل‌ها بایگانی شده تا بعدا فسیلش کشف شود.
نه کسی مؤاخذه می‌شود، نه کسی اخراج خواهد شد و نه هیچ‌کس مسئولیت این فاجعه را خواهد پذیرفت.
مسئول ایمنی معدن یورت هم چندروزی آفتابی نخواهد شد تا آب‌ها از آسیاب بیفتد. آقای رئیس این‌گونه خواسته است. «همه اقدامات براي سرپوش‌گذاشتن به ماجرا به خوبی صورت گرفته است». رفیق ممدل به آقای رئیس این‌گونه گزارش داد.
ممدل شما آدم مهمی شده‌اید. در کانال‌های تلگرام با عکس‌های خوش‌آب‌ورنگ از آنتونی باندراس از شما یاد می‌شود. ممدل از دو چیز عقم می‌گیرد؛ از بوی گاز متان، از این همه جوگیر‌شدن.
ممدل، گاز متان، متان، ممدل تو که زبانت در این همه سال سنسور گاز متان بود! ممدل گاز متان، ممدل گاز متان... .
و این‌گونه «مهربانی چشمان ممدل‌ هزارپاره شد».
پانویس:
ممدل: مخفف نام محمدعلی در گویش خودمانی محلی
شیفت 3: سه شیفت هشت‌ساعته یک روز کاری را می‌سازد. شیفت سه از ساعت 11 شب شروع مي‌شود و هفت صبح خاتمه مي‌يابد.
پرفوراتور: چکش با مته سوراخ‌کننده با استفاده از هوای فشرده به دوران می‌افتد و بر اثر ضربه سوراخ لازم را براي بارگذاری مواد منفجره تولید می‌کند. این ابزار صدای مخوفی تولید می‌کند.
شیل: نام زمین‌شناسی سنگی که معمولا میزبان ذغال‌سنگ است.
متان: گازي با قدرت انفجار که در طول زمان زمین‌شناسی در لایه‌های شیلی محبوس و با حفر تونل در این سنگ‌ها، با صدای انفجارهای کوچک از آن آزاد می‌شود.

ممدل کارگر دون‌پایه بود. ممدل سرباز نبود. ممدل هیچ مدالی تاکنون نگرفته بود و نیز نخواهد گرفت. حال که رفته است، حتی اگر می‌ماند نیز هم.
ممدل قهرمان نبود. با این همه ممدل در خانه خود شاه بود یا شاید هم نبود. چه کسی می‌داند. حال که رفته، شاید عزیز شده است. ممدل را هیچ‌کس نمی‌شناخت؛ شاید خودش هم خودش را از یاد برده بود.
ممدل سرباز نبود، پس تفنگ نداشت. اما ممدل سر یک‌ساعت‌و45 ‌دقیقه با پرفوراتور چال یک مترو20 سانتی‌متري در سینه کار شیل می‌زد و بعد با دینامیت شارژ می‌کرد. عقب می‌کشید بعدش بنگ، بنگ، بنگ، بنگ، بوم. ممدل دلش خنک می‌شد؛ انگار که مثل فیلم‌های آلمانی زده به پایه پل اصلی.
ممدل مدال نداشت. هیچ‌کدام آنهايي که آن زیر کار می‌کنند مدال نمی‌گیرند. هیچ كس آنها را نمی‌بیند. هیچ‌کس. هیچ‌کس، مگر خدا.
ممدل نه شعر می‌خواند، نه کتاب، فقط كمي آیت‌الکرسی بلد بود. صدای چکش پرفوراتور توی سرش می‌پیچید. دور می‌زد، دور می‌زد، دور می‌زد، بعدش می‌شد یك ترانه، یک زمزمه، چیزی مثل آن همه مهربانی که فقط از ننه‌اش دیده بود.
ممدل زیر خروارها خاک آرمیده، نه اکسیژنی و نه هوایی. ممدل از هم‌اکنون شروع به فسیل‌شدن کرده است. نه مهربانی چشمانش، نه دستان پرزور ماهرش و نه قلبش باقی خواهد ماند. فقط استخوان مچاله‌شده‌اش. درست مثل آنکه در زهدان مادرش، مچاله، مچاله، درد در همه طناب بدنش.
ممدل آن پایین زغال می‌کشید بیرون، تا چراغ خانه ما روشن شود. نیروگاه حرارتی فلان جا بچرخد.
هفته پیش از آنچه دیده بود، تعجب کرده بود. رگه نازک زغال،‌ تروتمیز، نه برای سوختن و حرارت، نه برای کک، آن‌قدر خالص بود که بايد برود براي ساخت لوازم آرایش. یك تکه كوچك از آن را کند، گذاشت در جیبش براي ننه بچه‌هاش.
پرفوراتور که کار می‌کرد، هی صدا، هی صدا، ممدل آن زیر، آن پایین که جرق جرق گاز متان شنیده می‌شد، به چشمه آب سرد روستای یورت اندیشه می‌کرد و به چشم‌های رعنا.
***
شاید باورمان شود که ممدل آدم مهمی بود. ممدل آقای دکتر نبود، ممدل یک کارگر ساده بود. خیلی ساده. ممدل زغال را از خیلی پایین از دالان‌های تنگ بالا می‌کشید.
ممدل خرمشهر را آزاد نکرد. ممل نه می‌خواست برود به آمریکا و نه پز می‌داد به همسایه‌اش. ممدل خیلی خاکی بود. صبح که می‌رفت پایین، صورتش سفید بود و غروب نه از رنگ چشمش می‌شد شناختش و نه از حالت حرف‌زدنش، ممدل با شانه‌اش که یک‌وری افتاده بود، از همان دور معلوم بود که دارد می‌آيد.
ممدل زغال می‌کشید بیرون، تا ما همین‌جور که زمزمه می‌کنیم، «هرگز نشه فراموش لامپ اضافه خاموش» حال نداشته باشیم لامپ اضافه را خاموش کنیم.
ممدل در یک معدن زغال‌سنگ کوچک کار می‌کرد. مرگ ممدل هیچ اتفاق بزرگی نیست مثل همه کسانی که در جاده‌ها می‌میرند. قیمت زغال حتی یک قران نیز تغییر نخواهد کرد. معدن یورت تعطیل خواهد شد، برای دو هفته یا شاید سه هفته. به اندازه 20 نفر که جان دادند، 20 ددستورالعمل صادر خواهد شد، 20 آیین‌نامه، 20 دقیقه بعد هم می‌رود آن زیرمیرا بایگانی می‌شود؛ درست مثل تن بی‌جان ممدل که در شیل‌ها بایگانی شده تا بعدا فسیلش کشف شود.
نه کسی مؤاخذه می‌شود، نه کسی اخراج خواهد شد و نه هیچ‌کس مسئولیت این فاجعه را خواهد پذیرفت.
مسئول ایمنی معدن یورت هم چندروزی آفتابی نخواهد شد تا آب‌ها از آسیاب بیفتد. آقای رئیس این‌گونه خواسته است. «همه اقدامات براي سرپوش‌گذاشتن به ماجرا به خوبی صورت گرفته است». رفیق ممدل به آقای رئیس این‌گونه گزارش داد.
ممدل شما آدم مهمی شده‌اید. در کانال‌های تلگرام با عکس‌های خوش‌آب‌ورنگ از آنتونی باندراس از شما یاد می‌شود. ممدل از دو چیز عقم می‌گیرد؛ از بوی گاز متان، از این همه جوگیر‌شدن.
ممدل، گاز متان، متان، ممدل تو که زبانت در این همه سال سنسور گاز متان بود! ممدل گاز متان، ممدل گاز متان... .
و این‌گونه «مهربانی چشمان ممدل‌ هزارپاره شد».
پانویس:
ممدل: مخفف نام محمدعلی در گویش خودمانی محلی
شیفت 3: سه شیفت هشت‌ساعته یک روز کاری را می‌سازد. شیفت سه از ساعت 11 شب شروع مي‌شود و هفت صبح خاتمه مي‌يابد.
پرفوراتور: چکش با مته سوراخ‌کننده با استفاده از هوای فشرده به دوران می‌افتد و بر اثر ضربه سوراخ لازم را براي بارگذاری مواد منفجره تولید می‌کند. این ابزار صدای مخوفی تولید می‌کند.
شیل: نام زمین‌شناسی سنگی که معمولا میزبان ذغال‌سنگ است.
متان: گازي با قدرت انفجار که در طول زمان زمین‌شناسی در لایه‌های شیلی محبوس و با حفر تونل در این سنگ‌ها، با صدای انفجارهای کوچک از آن آزاد می‌شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.