|

هنر خیابانی تعامل بین شهر و شهروندان

بیژن کلهرنیا: مدرس دانشگاه- دکترای شهرسازی

هنر خیابانی که در ایران به‌طور ضمنی به عنوان هنر کوچه و بازار آن را می‌شناسیم، در هر کشوری مفهوم خاصی دارد. به عنوان نمونه در فرانسه هنر آزاد شده‌ای است که به صورت باز در خیابان عرضه می‌شود. خیابان مون‌مارت پاریس که در این خصوص خیلی مشهور است و حتی انقلاب کبیر هم از آنجا آغاز شد، محل تمرکز هنرمندان است و از همه دنیا هنرمندان می‌آیند و کارشان را در آنجا عرضه می‌کنند، حتی خانه‌های آن خیابان هم به آتلیه‌های هنری تبدیل شده، این خیابان برای خودش یک سبک ایجاد کرده و در جذب گردشگر و آموزش هنر خیلی موثر است و حتی سبب شده بسیاری از هنرمندان مطرح جهانی در آن خیابان نمایشگاه برگزار کنند.

در مکزیک هنر خیابانی با نقاشی دیواری نشان داده می‌شود، در انقلاب‌های مکزیک این نقاشی‌های خیابانی حتی گاهی نقش پیشرو داشته و با تصاویر به مردم پیام می‌رساندند.

هنر در خیابان سبب می‌شود که خیابان به عنوان یک عنصر و قسمتی از فضاهای شهری، علاوه بر اینکه نقش معبر و راه‌های شهری را دارد، نقش هنری هم داشته باشد؛ این موضوع در شهرسازی امروز، گرافیک شهری نامیده می‌شود. در این بخش از طراحی شهری، سعی می‌شود زیباسازی، فرهنگ‌سازی و افزایش غنای فرهنگی و هنری شهر همراه با هم انجام شود. این شیوه گونه‌ای از معماری و شهرسازی جدید شده که می‌تواند تعامل شهروندان و شهر را برقرار کند.

گرافیک شهری با آمیختن گرافیک، طراحی شهری و معماری محیط، چهره شهر را خوانا و فرهنگی می‌نماید و در یک کلمه سعی می‌کند شهر را در زبان فرهنگ تعریف کند. این مفهوم هنر خیابانی در شهرهای جهان است که فضای شهر را برای شهروندان آشنا و مأنوس کرده و حس مکان و خاطرات شهری را در ساکنان خود ایجاد می‌کند.

این کار گرافیست‌هاست، که با هنرمندان خیابانی پیوند می‌خورد، اما نمی‌توان گرافیست را هنرمند خیابانی دانست. ما در ایران به‌طور قطع چیزی به نام هنر خیابانی نداریم. این هنرمندانی که در خیابان به ارائه‌ هنر خود می‌پردازند، هنرشان هنر کوچه و بازار است. ما باید هنر خیابانی را به وجود بیاوریم. در خیابان که محل عبور است، باید فضاهایی ایجاد شود که در آن هنرمندان به اجرای هنر خود بپردازند، مردم در آن می‌ایستند و با هم تعامل اجتماعی برقرار می‌کنند. این فضاها با خیابان در پیوند است و مردم در آن واکنش اجتماعی نشان می‌دهند.

در فضای امروز کشور ما به شدت کمبود مکان‌هایی که هنرمندان در آن هنر خود را عرضه کنند، احساس می‌شود. این فضاها می‌توانند محیط شهر را زنده و پویا کنند. در بسیاری از کشورهای دنیا، حتی در ایستگاه‌های مترو به هنرمندان اجازه داده می‌شود، موسیقی یا نقاشی اجرا کنند.

این قابلیت را باید در شهرسازی امروز وارد کرد، لازم است در نظر داشت که خیابان کارکردهای بسیاری دارد که وظیفه‌ شهرسازی پرداختن به آنهاست. باید قبول کرد هنر‌هایی که در خیابان اجرا می‌شود برای عابران خسته‌ای که از آن می‌گذرند، خیلی متنوع خواهد بود.

هنر خیابانی که در ایران به‌طور ضمنی به عنوان هنر کوچه و بازار آن را می‌شناسیم، در هر کشوری مفهوم خاصی دارد. به عنوان نمونه در فرانسه هنر آزاد شده‌ای است که به صورت باز در خیابان عرضه می‌شود. خیابان مون‌مارت پاریس که در این خصوص خیلی مشهور است و حتی انقلاب کبیر هم از آنجا آغاز شد، محل تمرکز هنرمندان است و از همه دنیا هنرمندان می‌آیند و کارشان را در آنجا عرضه می‌کنند، حتی خانه‌های آن خیابان هم به آتلیه‌های هنری تبدیل شده، این خیابان برای خودش یک سبک ایجاد کرده و در جذب گردشگر و آموزش هنر خیلی موثر است و حتی سبب شده بسیاری از هنرمندان مطرح جهانی در آن خیابان نمایشگاه برگزار کنند.

در مکزیک هنر خیابانی با نقاشی دیواری نشان داده می‌شود، در انقلاب‌های مکزیک این نقاشی‌های خیابانی حتی گاهی نقش پیشرو داشته و با تصاویر به مردم پیام می‌رساندند.

هنر در خیابان سبب می‌شود که خیابان به عنوان یک عنصر و قسمتی از فضاهای شهری، علاوه بر اینکه نقش معبر و راه‌های شهری را دارد، نقش هنری هم داشته باشد؛ این موضوع در شهرسازی امروز، گرافیک شهری نامیده می‌شود. در این بخش از طراحی شهری، سعی می‌شود زیباسازی، فرهنگ‌سازی و افزایش غنای فرهنگی و هنری شهر همراه با هم انجام شود. این شیوه گونه‌ای از معماری و شهرسازی جدید شده که می‌تواند تعامل شهروندان و شهر را برقرار کند.

گرافیک شهری با آمیختن گرافیک، طراحی شهری و معماری محیط، چهره شهر را خوانا و فرهنگی می‌نماید و در یک کلمه سعی می‌کند شهر را در زبان فرهنگ تعریف کند. این مفهوم هنر خیابانی در شهرهای جهان است که فضای شهر را برای شهروندان آشنا و مأنوس کرده و حس مکان و خاطرات شهری را در ساکنان خود ایجاد می‌کند.

این کار گرافیست‌هاست، که با هنرمندان خیابانی پیوند می‌خورد، اما نمی‌توان گرافیست را هنرمند خیابانی دانست. ما در ایران به‌طور قطع چیزی به نام هنر خیابانی نداریم. این هنرمندانی که در خیابان به ارائه‌ هنر خود می‌پردازند، هنرشان هنر کوچه و بازار است. ما باید هنر خیابانی را به وجود بیاوریم. در خیابان که محل عبور است، باید فضاهایی ایجاد شود که در آن هنرمندان به اجرای هنر خود بپردازند، مردم در آن می‌ایستند و با هم تعامل اجتماعی برقرار می‌کنند. این فضاها با خیابان در پیوند است و مردم در آن واکنش اجتماعی نشان می‌دهند.

در فضای امروز کشور ما به شدت کمبود مکان‌هایی که هنرمندان در آن هنر خود را عرضه کنند، احساس می‌شود. این فضاها می‌توانند محیط شهر را زنده و پویا کنند. در بسیاری از کشورهای دنیا، حتی در ایستگاه‌های مترو به هنرمندان اجازه داده می‌شود، موسیقی یا نقاشی اجرا کنند.

این قابلیت را باید در شهرسازی امروز وارد کرد، لازم است در نظر داشت که خیابان کارکردهای بسیاری دارد که وظیفه‌ شهرسازی پرداختن به آنهاست. باید قبول کرد هنر‌هایی که در خیابان اجرا می‌شود برای عابران خسته‌ای که از آن می‌گذرند، خیلی متنوع خواهد بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.