به بهانه نمایشگاه «از کجابهکجا» در گالری ثالث
نقبی به ناخودآگاه هنرمندان ایران
عسل عباسیان: نمایشگاهی این روزها در گالری ثالث برپاست با عنوان «ازکجابهکجا» که هنرمندان مختلف پشت صحنه پروسه خلق آثارشان را در آن به نمایش گذاشتهاند. این نمایشگاه فقط به هنرمندان تجسمی بسنده نکرده و حتی چکنویسهایی از سیمین بهبهانی و جواد مجابی، بهعنوان دو اهل قلم و دفترچه نُتهایی از کریستف رضاعی، بهعنوان یک موسیقیدان، در آن گردآوری شده است. سروش میلانیزاده، کیوریتور این نمایشگاه درباره انگیزه گردآوری این آثار و به نمایش درآوردنشان در یک گالری به «شرق» میگوید: «ایده نمایشگاه «ازکجابهکجا» برای من حول تأمل در مفهوم study شکل گرفت؛ study نه به معنای تحتاللفظی رایج یعنی آموزش بلکه به معنای کاربردی آن در هنر که به مطالعات، پژوهشها، اتودها و اسکچهایی اطلاق میشود که هنرمند قبل از رسیدن به اثر نهاییاش، آنها را تجربه میکند و در جریان آن قرار میگیرد. در این نمایشگاه عملا من بهعنوان کیوریتور، گستردهتر نگاه کردم تا بیشتر به ذهنیات و پروسه ایدهپردازی هنرمندان اشراف پیدا کنیم؛ نهفقط به امروز که به گذشته دور و نزدیک هنرمندان نیز توجه داشتیم. روندی که داشتیم این بود که به عکسها یا
اشیایی برخوردیم که ممکن بود ربط خیلی مستقیمی به آثار خلقشده ازسوي هنرمندان نداشته باشند؛ اما وقتی عمیق میشدیم، میدیدیم اصلا نمیشود آن موارد را حذف کرد؛ چون اثري ناخودآگاه و بنیادی بر آن هنرمند داشتهاند. اتفاقهایی که برای یک هنرمند از دوران کودکی و نوجوانی رخ داده، در زمانی که حتی قصدی برای هنرمندشدن هم نداشته، روی تفکر و جهانبینی هنریاش تأثیر گذاشته و وقتی کارش را شروع کرده، از یکسری تجربیات و وقایع متأثر شده و در واقع ما در پی جستوجویی دراینباره بودیم. مثلا شما روی دیوار یا استندهای این نمایشگاه از هنرمندانی مثل بابک اطمینانی، گیزلا وارگا سینایی، کریستف رضاعی و... چیزهایی میبینید که اتودها و خاطرات مربوط به گذشته خیلی دورشان است که مستقیما در پروسه تولید آثارشان نقش نداشته؛ اما تأثیری واضح در شکلگیری تفکر هنریشان داشته و بهنمایشگذاشتن این برای ما مهم بوده». آیا این نخستین بار است که در ایران چنین ایدهای برای بهنمایشدرآوردن پشت صحنه آثار غیرنمایشی شکل گرفته؟ پاسخ میلانیزاده چنین است: «این اولین نمایشگاه در ایران نیست که به موضوع study میپردازد. اولین نمایشگاه با این موضوع که با رویکردی
متفاوت دایر شد، سال 92 با همین عنوان study شکل گرفت و با رویکردی متفاوت در زیرزمین دستان به نمایش گذاشته شد که محمدرضا شاهرخینژاد و رامتین زاد آن را گردآوری کرده بودند و از من هم دعوت شده بود که در آن نمایشگاه کار داشته باشم. بعد از آن نمایشگاه، من با توجه به زمینه علاقهمندیهای خودم، به این موضوع بیشتر فکر کردم؛ چون بهنظرم جای کار بیشتری داشت و درنهایت نمایشگاه «ازکجابهکجا» شکل گرفت».
گیزلا وارگا سینایی، یکی از هنرمندانی که در این نمایشگاه چند عروسک همراه با تعدادی عکس از او به نمایش درآمده، درباره این ایده و اجرای آن میگوید: «وقتی این نمایشگاه را دیدم، فکر میکردم حرکت خیلی خوبی رخ داده؛ چون معمولا نقاشها از آثارشان شناخته میشوند؛ اما از پروسه خلق آثار حرفی زده نمیشود. نقاشی و هر هنر دیگری مثل رویصحنهرفتن که گریم، تمرین و... دارد، پشت صحنهای دارد که منجر به خلق آثار میشود. پشت صحنه و لحظههایی که ثبت و گردآوریشان در یک نمایشگاه عالی بود. چیزی که به نظرم در این نمایشگاه با همه زحماتی که برایش کشیده شده، این بود که برای هرکدام از آثار باید توضیحی جدا نوشته میشد. بدون این توضیحات نمایشگاه بلاتکلیف ماند». گیزلا سینایی درباره چند عروسک و عکسهایی که به نام او در این نمایشگاه در معرض دید قرار گرفته نیز توضیح میدهد: «اینها متعلق به مجموعه نقاشی «عروسکهای کور» بود که به دوران جنگ و شکستگی جهان ما بازمیگردد. من تحتتأثیر عمر خیام و مصرع «ما لعبتکانیم و فلک لعبتباز» در آن دوران سخت و تلخ، حس عروسکی را داشتم که اول مورد نوازش و مهر است و بعد ته دالانی تاریک پرتاب میشود و
بیاعتناییها نسبت به او اتفاق میافتد. این مجموعه نقاشی همراه با حس اعتراضی بود به خشونتها، بیمهریها و ویرانیها. این عکسهایی که در نمایشگاه «ازکجابهکجا» به نمایش درآمد، پشت صحنه آن مجموعه نقاشی من بود. در کنار عکسها نیز عروسکی صدساله را که مادرم از یکی از همسایههای پیرمان گرفته بود نیز در اختیار این نمایشگاه گذاشتم؛ چون از آن عروسک پیر ایده گرفته بودم. یکبار به جمعهبازاری در وین رفتیم و از عروسکهای کوری که دیدیم عکس گرفتیم و براساس آنها من آن مجموعه را خلق کردم که آن عکسها هم در این نمایشگاه هست». اما نکته مهم و اساسی درباره نمایشگاه «ازکجابهکجا» که در جشن یکسالگی گالری ثالث افتتاح شد، این است که جنبهای پژوهشی نیز دارد و با توجه به آثار هنرمندانی که در این نمایشگاه حضور دارند نظیر آیدین آغداشلو، جواد مجابی، ژازه تباتبایی، علیاکبر صادقی، فرح اصولی، کامبیز درمبخش، محمدحسین عماد، سیمین بهبهانی، نصرالله افجهای، عینالدین صادقزاده و... میتوان به ذهنیت و ناخودآگاه هنرمندان دورهای از تاریخ هنر این سرزمین نقبی زد.
عسل عباسیان: نمایشگاهی این روزها در گالری ثالث برپاست با عنوان «ازکجابهکجا» که هنرمندان مختلف پشت صحنه پروسه خلق آثارشان را در آن به نمایش گذاشتهاند. این نمایشگاه فقط به هنرمندان تجسمی بسنده نکرده و حتی چکنویسهایی از سیمین بهبهانی و جواد مجابی، بهعنوان دو اهل قلم و دفترچه نُتهایی از کریستف رضاعی، بهعنوان یک موسیقیدان، در آن گردآوری شده است. سروش میلانیزاده، کیوریتور این نمایشگاه درباره انگیزه گردآوری این آثار و به نمایش درآوردنشان در یک گالری به «شرق» میگوید: «ایده نمایشگاه «ازکجابهکجا» برای من حول تأمل در مفهوم study شکل گرفت؛ study نه به معنای تحتاللفظی رایج یعنی آموزش بلکه به معنای کاربردی آن در هنر که به مطالعات، پژوهشها، اتودها و اسکچهایی اطلاق میشود که هنرمند قبل از رسیدن به اثر نهاییاش، آنها را تجربه میکند و در جریان آن قرار میگیرد. در این نمایشگاه عملا من بهعنوان کیوریتور، گستردهتر نگاه کردم تا بیشتر به ذهنیات و پروسه ایدهپردازی هنرمندان اشراف پیدا کنیم؛ نهفقط به امروز که به گذشته دور و نزدیک هنرمندان نیز توجه داشتیم. روندی که داشتیم این بود که به عکسها یا
اشیایی برخوردیم که ممکن بود ربط خیلی مستقیمی به آثار خلقشده ازسوي هنرمندان نداشته باشند؛ اما وقتی عمیق میشدیم، میدیدیم اصلا نمیشود آن موارد را حذف کرد؛ چون اثري ناخودآگاه و بنیادی بر آن هنرمند داشتهاند. اتفاقهایی که برای یک هنرمند از دوران کودکی و نوجوانی رخ داده، در زمانی که حتی قصدی برای هنرمندشدن هم نداشته، روی تفکر و جهانبینی هنریاش تأثیر گذاشته و وقتی کارش را شروع کرده، از یکسری تجربیات و وقایع متأثر شده و در واقع ما در پی جستوجویی دراینباره بودیم. مثلا شما روی دیوار یا استندهای این نمایشگاه از هنرمندانی مثل بابک اطمینانی، گیزلا وارگا سینایی، کریستف رضاعی و... چیزهایی میبینید که اتودها و خاطرات مربوط به گذشته خیلی دورشان است که مستقیما در پروسه تولید آثارشان نقش نداشته؛ اما تأثیری واضح در شکلگیری تفکر هنریشان داشته و بهنمایشگذاشتن این برای ما مهم بوده». آیا این نخستین بار است که در ایران چنین ایدهای برای بهنمایشدرآوردن پشت صحنه آثار غیرنمایشی شکل گرفته؟ پاسخ میلانیزاده چنین است: «این اولین نمایشگاه در ایران نیست که به موضوع study میپردازد. اولین نمایشگاه با این موضوع که با رویکردی
متفاوت دایر شد، سال 92 با همین عنوان study شکل گرفت و با رویکردی متفاوت در زیرزمین دستان به نمایش گذاشته شد که محمدرضا شاهرخینژاد و رامتین زاد آن را گردآوری کرده بودند و از من هم دعوت شده بود که در آن نمایشگاه کار داشته باشم. بعد از آن نمایشگاه، من با توجه به زمینه علاقهمندیهای خودم، به این موضوع بیشتر فکر کردم؛ چون بهنظرم جای کار بیشتری داشت و درنهایت نمایشگاه «ازکجابهکجا» شکل گرفت».
گیزلا وارگا سینایی، یکی از هنرمندانی که در این نمایشگاه چند عروسک همراه با تعدادی عکس از او به نمایش درآمده، درباره این ایده و اجرای آن میگوید: «وقتی این نمایشگاه را دیدم، فکر میکردم حرکت خیلی خوبی رخ داده؛ چون معمولا نقاشها از آثارشان شناخته میشوند؛ اما از پروسه خلق آثار حرفی زده نمیشود. نقاشی و هر هنر دیگری مثل رویصحنهرفتن که گریم، تمرین و... دارد، پشت صحنهای دارد که منجر به خلق آثار میشود. پشت صحنه و لحظههایی که ثبت و گردآوریشان در یک نمایشگاه عالی بود. چیزی که به نظرم در این نمایشگاه با همه زحماتی که برایش کشیده شده، این بود که برای هرکدام از آثار باید توضیحی جدا نوشته میشد. بدون این توضیحات نمایشگاه بلاتکلیف ماند». گیزلا سینایی درباره چند عروسک و عکسهایی که به نام او در این نمایشگاه در معرض دید قرار گرفته نیز توضیح میدهد: «اینها متعلق به مجموعه نقاشی «عروسکهای کور» بود که به دوران جنگ و شکستگی جهان ما بازمیگردد. من تحتتأثیر عمر خیام و مصرع «ما لعبتکانیم و فلک لعبتباز» در آن دوران سخت و تلخ، حس عروسکی را داشتم که اول مورد نوازش و مهر است و بعد ته دالانی تاریک پرتاب میشود و
بیاعتناییها نسبت به او اتفاق میافتد. این مجموعه نقاشی همراه با حس اعتراضی بود به خشونتها، بیمهریها و ویرانیها. این عکسهایی که در نمایشگاه «ازکجابهکجا» به نمایش درآمد، پشت صحنه آن مجموعه نقاشی من بود. در کنار عکسها نیز عروسکی صدساله را که مادرم از یکی از همسایههای پیرمان گرفته بود نیز در اختیار این نمایشگاه گذاشتم؛ چون از آن عروسک پیر ایده گرفته بودم. یکبار به جمعهبازاری در وین رفتیم و از عروسکهای کوری که دیدیم عکس گرفتیم و براساس آنها من آن مجموعه را خلق کردم که آن عکسها هم در این نمایشگاه هست». اما نکته مهم و اساسی درباره نمایشگاه «ازکجابهکجا» که در جشن یکسالگی گالری ثالث افتتاح شد، این است که جنبهای پژوهشی نیز دارد و با توجه به آثار هنرمندانی که در این نمایشگاه حضور دارند نظیر آیدین آغداشلو، جواد مجابی، ژازه تباتبایی، علیاکبر صادقی، فرح اصولی، کامبیز درمبخش، محمدحسین عماد، سیمین بهبهانی، نصرالله افجهای، عینالدین صادقزاده و... میتوان به ذهنیت و ناخودآگاه هنرمندان دورهای از تاریخ هنر این سرزمین نقبی زد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.