فروشنده و رؤیاهای حضرت اشرف
لیلی فرهادپور
1- دو نمایندهای که اصغر فرهادی به اسکار معرفی کرد، هر دو به فضا و کیهان ربط داشتند: «انوشه انصاری، فضانورد است و به ایستگاه فضایی بینالمللی سفر کرده است و من (فیروز نادری) برای ناسا کار میکنم و مدیریت برنامه مریخ ناسا و منظومه شمسی را برعهده داشتهام. به نظرم دلیل انتخاب ما از طرف فرهادی این است که اگر از جو زمین خارج شوید و به زمین نگاه کنید، اثری از مرزها نمیبینید و آنچه پیشِروی شماست یک زمین زیبا است...» ( به نقل از رسانهها)
2- چندین سال پیش، «چارلز کلارک» (دانشمند و نویسنده رمان علمی-تخیلی بسیار معروف ۲۰۰۱: اودیسه فضایی که فیلمش را هم استنلی کوبریک ساخت و جایزه اسکار را برای او و کلارک به ارمغان آورد.) گفته بود: «دو احتمال وجود دارد: یا ما در این جهان تنها هستیم یا اینکه تنها نیستیم. هر دو حالت ترسناک و مبهم است».
3- پریشب رفته بودم نمایش «کابوس حضرت اشرف» حسین پاکدل؛ درحالیکه پس پریشبش «فروشنده» اصغر فرهادی جایزه اسکار برده بود و همه اهالی هنروادب دست به قلم شده بودند تا تبریکی، یادداشتی یا دلنوشتهای برای این پدیده 2017 جهان بنویسند... . چند روز پیش در خبرها آمد که رئیسجمهور قبلی یک نامه برای رئیسجمهور فعلی آمریکا نوشته و درددل کرده؛ درحالیکه هفته پیش از آن، باز هم خبر رسیده بود «ما در جهان تنها نیستیم» و هفت سیاره نظیر زمین در کائنات کشف شده است و ما شاید اشرف مخلوقات نباشیم، اگرچه تا اطلاع ثانوی همچنان اشرف مخلوقات حساب میشویم...
4- و حالا ما، این حضرت اشرف مخلوقات بعد از تقریبا دو هزار سال که از تاریخ رسمی تمدنمان میگذرد، این زمین زیبایمان را با مرزها خطخطی کردهایم و از این سر دنیا به دیوانهای در آن سر دنیا، نامه مینویسیم و درد دل میکنیم؛ درحالیکه آن یکی اشرف مخلوقات برای دشمنان خیالی خودش در این کره زمین که ذرهای بیش در این کائنات نیست، خطونشان میکشد و بودجه نظامی تقویت میکند؛ درحالیکه یک اشرف مخلوقات دیگر (که این یکی اشرفبودن حلالش باشد) در بیانیه اسکارگرفتنش مینویسد: «تقسیمبندی جهان به ما و دشمنان ما توسط سیاستمداران افراطی، باعث ترس میشود، ترسی که توجیهی است دروغین برای خشونتها و جنگها. جنگهایی که مانع بزرگی بودهاند برای رسیدن به دموکراسی و رعایت حقوق بشر در کشورهایی که مورد تهاجم واقع شدهاند. سینماگران میتوانند با چرخش دوربینهایشان به مشترکات انسانی، کلیشههایی را که از ملیتها و ادیان مختلف ساخته شده است، بشکنند و زمینه همدردی و به دنبال آن همبستگی مردمان جهان را فراهم کنند. همدردی چیزی است که ما امروز بیشتر از هر زمان به آن نیازمندیم».
5- یکی دیگر از این اشرافِ بحق مخلوقات، کورت ونه گات (نویسنده آمریکایی) در رمان بیبدیل خود «سلاخ خانه شماره5» موجوداتی را تصویر میکند که از سیاره ترالفامادور آمدهاند تا بیلی پیل گریم (قهرمان داستان) را با خود ببرند. ترالفامادوریها تمامی لحظات زندگی خود را در آنِ واحد میبینند، ولی تغییری در سرنوشت خود نمیدهند. درعینحال میتوانند در لحظهای از زندگی خود که دوست دارند، متمرکز شوند. شبی تحت تأثیر ترالفامادوریها، بیلی پیل گریم، فیلم آخر شب تلویزیون را اینگونه پس پسکی میبیند: «گروه هواپیماهای آمریکایی پس پسکی از روی یکی از شهرهای آلمان که در شعلههای آتش میسوخت، پرواز میکردند. بمبافکنها، دریچه مخزن بمبهایشان را باز کردند، با استفاده از یک سیستم مغناطیسی، معجزهآسا شعلههای آتش را کوچک کردند، آنها را به درون ظرفهای فولادی استوانهای مکیدند و ظرفهای استوانهای را به درون شکم خود بالا کشیدند. ظرفها با نظم و ترتیب در جای خود انبار شدند. وقتی هواپیماها به پایگاه خود بازگشتند، استوانههای فولادی از جای خود پیاده شدند و با کشتی به ایالات متحده آمریکا بازگردانده شدند. این استوانهها را در کارخانههایی
که شبانهروز کار میکردند، پیاده کردند و محتویات خطرناک آنها را به مواد معدنی مختلف تجزیه کردند... مواد معدنی را برای عدهای متخصص در مناطق دورافتاده حمل کردند. این متخصصان کارشان این بود که مواد معدنی را به داخل زمین برگردانند، با زیرکی آنها را پنهان کنند تا دیگر هرگز این مواد معدنی نتوانند به کسی آسیبی وارد کنند!»
6- هنر معجزه میکند، سینما معجزه میکند... اما معجزه داریم تا معجزه... مثلا یک معجزه این است که در فیلمهای سینما و تلویزیون داخلی برخی از بازیگران زن با وجود سربند و مچ بند، یک شال روی مقنعهشان میاندازند که دلیلی ندارد جز آنکه یواشکی تداعی مو کند و آن سوی دنیا انوشه انصاری ایرانی در مراسم اسکار چنان موهایش را در پشت جمع میکند که تداعی حجاب میتواند بشود، چنانکه با کمی «کراپ» کردن بتوان عکسش را در صفحه اول روزنامههای داخلی در اندازه بزرگ گنجاند. ولی خدا وکیلی هنر داریم تا هنر...
1- دو نمایندهای که اصغر فرهادی به اسکار معرفی کرد، هر دو به فضا و کیهان ربط داشتند: «انوشه انصاری، فضانورد است و به ایستگاه فضایی بینالمللی سفر کرده است و من (فیروز نادری) برای ناسا کار میکنم و مدیریت برنامه مریخ ناسا و منظومه شمسی را برعهده داشتهام. به نظرم دلیل انتخاب ما از طرف فرهادی این است که اگر از جو زمین خارج شوید و به زمین نگاه کنید، اثری از مرزها نمیبینید و آنچه پیشِروی شماست یک زمین زیبا است...» ( به نقل از رسانهها)
2- چندین سال پیش، «چارلز کلارک» (دانشمند و نویسنده رمان علمی-تخیلی بسیار معروف ۲۰۰۱: اودیسه فضایی که فیلمش را هم استنلی کوبریک ساخت و جایزه اسکار را برای او و کلارک به ارمغان آورد.) گفته بود: «دو احتمال وجود دارد: یا ما در این جهان تنها هستیم یا اینکه تنها نیستیم. هر دو حالت ترسناک و مبهم است».
3- پریشب رفته بودم نمایش «کابوس حضرت اشرف» حسین پاکدل؛ درحالیکه پس پریشبش «فروشنده» اصغر فرهادی جایزه اسکار برده بود و همه اهالی هنروادب دست به قلم شده بودند تا تبریکی، یادداشتی یا دلنوشتهای برای این پدیده 2017 جهان بنویسند... . چند روز پیش در خبرها آمد که رئیسجمهور قبلی یک نامه برای رئیسجمهور فعلی آمریکا نوشته و درددل کرده؛ درحالیکه هفته پیش از آن، باز هم خبر رسیده بود «ما در جهان تنها نیستیم» و هفت سیاره نظیر زمین در کائنات کشف شده است و ما شاید اشرف مخلوقات نباشیم، اگرچه تا اطلاع ثانوی همچنان اشرف مخلوقات حساب میشویم...
4- و حالا ما، این حضرت اشرف مخلوقات بعد از تقریبا دو هزار سال که از تاریخ رسمی تمدنمان میگذرد، این زمین زیبایمان را با مرزها خطخطی کردهایم و از این سر دنیا به دیوانهای در آن سر دنیا، نامه مینویسیم و درد دل میکنیم؛ درحالیکه آن یکی اشرف مخلوقات برای دشمنان خیالی خودش در این کره زمین که ذرهای بیش در این کائنات نیست، خطونشان میکشد و بودجه نظامی تقویت میکند؛ درحالیکه یک اشرف مخلوقات دیگر (که این یکی اشرفبودن حلالش باشد) در بیانیه اسکارگرفتنش مینویسد: «تقسیمبندی جهان به ما و دشمنان ما توسط سیاستمداران افراطی، باعث ترس میشود، ترسی که توجیهی است دروغین برای خشونتها و جنگها. جنگهایی که مانع بزرگی بودهاند برای رسیدن به دموکراسی و رعایت حقوق بشر در کشورهایی که مورد تهاجم واقع شدهاند. سینماگران میتوانند با چرخش دوربینهایشان به مشترکات انسانی، کلیشههایی را که از ملیتها و ادیان مختلف ساخته شده است، بشکنند و زمینه همدردی و به دنبال آن همبستگی مردمان جهان را فراهم کنند. همدردی چیزی است که ما امروز بیشتر از هر زمان به آن نیازمندیم».
5- یکی دیگر از این اشرافِ بحق مخلوقات، کورت ونه گات (نویسنده آمریکایی) در رمان بیبدیل خود «سلاخ خانه شماره5» موجوداتی را تصویر میکند که از سیاره ترالفامادور آمدهاند تا بیلی پیل گریم (قهرمان داستان) را با خود ببرند. ترالفامادوریها تمامی لحظات زندگی خود را در آنِ واحد میبینند، ولی تغییری در سرنوشت خود نمیدهند. درعینحال میتوانند در لحظهای از زندگی خود که دوست دارند، متمرکز شوند. شبی تحت تأثیر ترالفامادوریها، بیلی پیل گریم، فیلم آخر شب تلویزیون را اینگونه پس پسکی میبیند: «گروه هواپیماهای آمریکایی پس پسکی از روی یکی از شهرهای آلمان که در شعلههای آتش میسوخت، پرواز میکردند. بمبافکنها، دریچه مخزن بمبهایشان را باز کردند، با استفاده از یک سیستم مغناطیسی، معجزهآسا شعلههای آتش را کوچک کردند، آنها را به درون ظرفهای فولادی استوانهای مکیدند و ظرفهای استوانهای را به درون شکم خود بالا کشیدند. ظرفها با نظم و ترتیب در جای خود انبار شدند. وقتی هواپیماها به پایگاه خود بازگشتند، استوانههای فولادی از جای خود پیاده شدند و با کشتی به ایالات متحده آمریکا بازگردانده شدند. این استوانهها را در کارخانههایی
که شبانهروز کار میکردند، پیاده کردند و محتویات خطرناک آنها را به مواد معدنی مختلف تجزیه کردند... مواد معدنی را برای عدهای متخصص در مناطق دورافتاده حمل کردند. این متخصصان کارشان این بود که مواد معدنی را به داخل زمین برگردانند، با زیرکی آنها را پنهان کنند تا دیگر هرگز این مواد معدنی نتوانند به کسی آسیبی وارد کنند!»
6- هنر معجزه میکند، سینما معجزه میکند... اما معجزه داریم تا معجزه... مثلا یک معجزه این است که در فیلمهای سینما و تلویزیون داخلی برخی از بازیگران زن با وجود سربند و مچ بند، یک شال روی مقنعهشان میاندازند که دلیلی ندارد جز آنکه یواشکی تداعی مو کند و آن سوی دنیا انوشه انصاری ایرانی در مراسم اسکار چنان موهایش را در پشت جمع میکند که تداعی حجاب میتواند بشود، چنانکه با کمی «کراپ» کردن بتوان عکسش را در صفحه اول روزنامههای داخلی در اندازه بزرگ گنجاند. ولی خدا وکیلی هنر داریم تا هنر...
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.