|

رقبایی در برابر انبان سیاه‌نمایی

بهروز گرانپایه

روحانی احتمالا ناخشنود است از اینکه دوره نخست ریاست‌جمهوری‌اش رو به پایان می‌رود، اما برخی از وعده‌هایش عملی نشده است. بااین‌حال، به نظر می‌رسد ملت ایران آن‌قدر نجابت دارد که داوری منصفانه‌ای را مبنای ارزیابی از وی قرار دهد. از ارزیابی و قضاوت درباره روحانی و عملکرد دولتش ناگزیریم. انتخابات در پیش است، روحانی با کارنامه‌ای خاکستری نامزد اصلی است و رقبا با انبانی از سیاه‌نمایی، بزرگ‌نمایی و دلارهای گمشده، آرزوها در سر می‌پزند، اما دولت روحانی را چگونه ارزیابی کنیم تا هم واقع‌بینانه، منصفانه و مسئولانه باشد و هم در دام هیاهوها و فریب‌ها فرونرویم و به گذشته‌ای تاریک و نفرین‌شده بازنگردیم؟

شاید بد نباشد پیش از نمره‌دادن به کارنامه دولت، معیارهایی را در نظر بگیریم. این امر می‌تواند ما را از کلی‌گویی دور و در قضاوت و ارزیابی راهنمایی کند.
1- جزئی از یک کلیت: معیار نخست در ارزیابی عملکرد روحانی توجه به این واقعیت است که ریاست‌جمهوری و دولت، جزئی از پیکره نظام و مجموعه حکومت است. درست است که روحانی رئیس قوه ‌مجریه است و غیر از انجام وظایف اساسی باید پاسخ‌گوی وعده‌های انتخاباتی‌اش باشد؛ ولی می‌دانیم که رئیس‌جمهوری در ایران، قادر و اختیاردار كامل و مسئول همه‌چیز نیست. اگر روحانی در شعارهای انتخاباتی به این نکته بی‌توجه بوده‌ است، سبب نمی‌شود تا مردم هم این واقعیت را که با انقلاب متولد و با آن بزرگ شده است، نادیده بگیرند.
2- منافع فردی در پرتو منافع ملی: طبیعی است که در ارزیابی عملکرد چهارساله دولت، از خود بپرسیم که مجموعه سیاست‌ها، برنامه‌ها و فعالیت‌های انجام‌شده چقدر بر بهبود زندگی شخصی و خانوادگی ما اثر گذاشته است؟ اما هم‌زمان باید سطح نگاه و اندیشه خود را فراتر ببریم و طرح‌ها و برنامه‌های دولت را از منظر منافع ملی قضاوت و داوری کنیم. برخی اقدام‌ها و سیاست‌ها ممکن است منفعت نزدیک و ملموس فردی در پی نداشته باشند، اما می‌توانند نوعی دفاع و بازیابی شأن و منزلت و منفعت و هویت تمامی شهروندان در مقیاس ملی باشند. احساس مسئولیت اجتماعی ایجاب می‌کند که به نفع و زیان شخصی در پرتو منافع ملی توجه کنیم. برجام به‌عنوان مهم‌ترین و اساسی‌ترین اقدام روحانی با همه پیامدهای مثبتش برای امنیت و اقتصاد کشور را از این منظر باید نگریست.
3- شاخص‌های ارزیابی: قضاوت‌های ما از عملکرد دولت‌ها عموما کلی، غیرمستند، معطوف به اطلاعات محدود و محیط نزدیک اطراف و اطرافیان نزدیک است. اتکا به شنیده‌ها و گفته‌ها نقش زیادی در ارزیابی ما ایفا می‌کنند. اعداد و ارقام و شاخص‌ها و بررسی‌های کارشناسی کمتر مبنای داوری قرار می‌گیرد. موضوع اقتصاد که مطرح می‌شود، باید وضعیت را با میزان رشد اقتصادی، تولید ناخالص داخلی، نرخ اشتغال، بی‌کاری، تورم، سرمایه‌گذاری و... محک بزنیم و روندها را با توجه به تغییرات این شاخص‌ها بسنجیم. آنان که با قانون‌گریزی و قبیله‌گرایی میراثی سیاه، ویرانه و فاسد در مناسبات اقتصادی کشور برجای گذاشتند، نان خود را همچنان در جعل خبر، شایعه‌سازی، کلی‌گویی و سیاه‌نمایی و ایجاد فضایی آشفته و سرشار از بی‌اعتمادی جست‌وجو می‌کنند.
4- نسبی‌اندیشی: روحانی و دولتش محصول واقعیت سیاسی - اجتماعی امروز ایران با همه محدودیت‌ها و تنگناهاست. این سخن به دو معناست؛ یک، اینکه به دلیل نامتعارف‌بودن شرایط، دولت روحانی نیز شاید دولت مطلوب و ایده‌آل اکثریت مردم نباشد. دیگر آنکه، ضعف‌ها و پاشنه‌هاي آشیل دولت روحانی هم کم نیستند. دولت البته از آغاز، برنامه‌ای جامع نداشت. اساسا تحلیل و نقدی همه‌جانبه از آنچه تحویل گرفت ارائه نکرد. بنابراین، هدف‌گذاری و راهبرد روشنی تصویر نشد. به‌جز این، پیرسالاری و بازنشسته‌گرایی، بافت دولت را از نیروی انسانی جوان و جسور تهی کرد و سازمان اجرائی پویا و کارآمدی شکل نگرفت. حتی دریغ از برآمدن یک روابط‌عمومی مؤثر، بهنگام و کارساز. دولت روحانی باوجود حمایت جریان اصلاح‌طلب جامعه، دولتی محافظه‌کار و با سطح کارآمدی پایین باقی ماند.
تصادف روزگار است که جامعه جوان، آزادی‌خواه و مساوات‌طلب ما را همچنان به حمایت از روحانی ناگزیر می‌کند، چراکه آن‌سوی خط، فقط فهرستی بلند از کسانی به‌صف شده‌اند که یا در توهم توانمندی و مقبولیت اجتماعی‌اند و خود را منجی ایران می‌دانند یا در آرزوی عنایتی نشسته‌اند، یا منتظرند که به آنها تکلیف شود تا به میدان بیایند و مصائب را به ضربت شمشیری برخاک افکنند. گویی خبر‌گی، شایستگی، توانمندی و سیاست‌مداری اساسا ملاک نیست.
واقع‌نگر و نسبی‌اندیش که باشیم درمی‌یابیم که چرا اکثریت مردم نجیب ایران، فارغ از ناخشنودي احتمالی ناشی از تحقق نيافتن وعده‌ها، به‌دلیل عقلانیت و اعتدالی که در شیوه حکمرانی روحانی و اغلب دولتمردانش وجود دارد و برای استمرار سیاست‌هایی صلح‌طلب و مداراجو که به توسعه و پیشرفت ایران بینجامد، وی را بهترین گزینه می‌دانند و دوباره انتخاب خواهند کرد.

روحانی احتمالا ناخشنود است از اینکه دوره نخست ریاست‌جمهوری‌اش رو به پایان می‌رود، اما برخی از وعده‌هایش عملی نشده است. بااین‌حال، به نظر می‌رسد ملت ایران آن‌قدر نجابت دارد که داوری منصفانه‌ای را مبنای ارزیابی از وی قرار دهد. از ارزیابی و قضاوت درباره روحانی و عملکرد دولتش ناگزیریم. انتخابات در پیش است، روحانی با کارنامه‌ای خاکستری نامزد اصلی است و رقبا با انبانی از سیاه‌نمایی، بزرگ‌نمایی و دلارهای گمشده، آرزوها در سر می‌پزند، اما دولت روحانی را چگونه ارزیابی کنیم تا هم واقع‌بینانه، منصفانه و مسئولانه باشد و هم در دام هیاهوها و فریب‌ها فرونرویم و به گذشته‌ای تاریک و نفرین‌شده بازنگردیم؟

شاید بد نباشد پیش از نمره‌دادن به کارنامه دولت، معیارهایی را در نظر بگیریم. این امر می‌تواند ما را از کلی‌گویی دور و در قضاوت و ارزیابی راهنمایی کند.
1- جزئی از یک کلیت: معیار نخست در ارزیابی عملکرد روحانی توجه به این واقعیت است که ریاست‌جمهوری و دولت، جزئی از پیکره نظام و مجموعه حکومت است. درست است که روحانی رئیس قوه ‌مجریه است و غیر از انجام وظایف اساسی باید پاسخ‌گوی وعده‌های انتخاباتی‌اش باشد؛ ولی می‌دانیم که رئیس‌جمهوری در ایران، قادر و اختیاردار كامل و مسئول همه‌چیز نیست. اگر روحانی در شعارهای انتخاباتی به این نکته بی‌توجه بوده‌ است، سبب نمی‌شود تا مردم هم این واقعیت را که با انقلاب متولد و با آن بزرگ شده است، نادیده بگیرند.
2- منافع فردی در پرتو منافع ملی: طبیعی است که در ارزیابی عملکرد چهارساله دولت، از خود بپرسیم که مجموعه سیاست‌ها، برنامه‌ها و فعالیت‌های انجام‌شده چقدر بر بهبود زندگی شخصی و خانوادگی ما اثر گذاشته است؟ اما هم‌زمان باید سطح نگاه و اندیشه خود را فراتر ببریم و طرح‌ها و برنامه‌های دولت را از منظر منافع ملی قضاوت و داوری کنیم. برخی اقدام‌ها و سیاست‌ها ممکن است منفعت نزدیک و ملموس فردی در پی نداشته باشند، اما می‌توانند نوعی دفاع و بازیابی شأن و منزلت و منفعت و هویت تمامی شهروندان در مقیاس ملی باشند. احساس مسئولیت اجتماعی ایجاب می‌کند که به نفع و زیان شخصی در پرتو منافع ملی توجه کنیم. برجام به‌عنوان مهم‌ترین و اساسی‌ترین اقدام روحانی با همه پیامدهای مثبتش برای امنیت و اقتصاد کشور را از این منظر باید نگریست.
3- شاخص‌های ارزیابی: قضاوت‌های ما از عملکرد دولت‌ها عموما کلی، غیرمستند، معطوف به اطلاعات محدود و محیط نزدیک اطراف و اطرافیان نزدیک است. اتکا به شنیده‌ها و گفته‌ها نقش زیادی در ارزیابی ما ایفا می‌کنند. اعداد و ارقام و شاخص‌ها و بررسی‌های کارشناسی کمتر مبنای داوری قرار می‌گیرد. موضوع اقتصاد که مطرح می‌شود، باید وضعیت را با میزان رشد اقتصادی، تولید ناخالص داخلی، نرخ اشتغال، بی‌کاری، تورم، سرمایه‌گذاری و... محک بزنیم و روندها را با توجه به تغییرات این شاخص‌ها بسنجیم. آنان که با قانون‌گریزی و قبیله‌گرایی میراثی سیاه، ویرانه و فاسد در مناسبات اقتصادی کشور برجای گذاشتند، نان خود را همچنان در جعل خبر، شایعه‌سازی، کلی‌گویی و سیاه‌نمایی و ایجاد فضایی آشفته و سرشار از بی‌اعتمادی جست‌وجو می‌کنند.
4- نسبی‌اندیشی: روحانی و دولتش محصول واقعیت سیاسی - اجتماعی امروز ایران با همه محدودیت‌ها و تنگناهاست. این سخن به دو معناست؛ یک، اینکه به دلیل نامتعارف‌بودن شرایط، دولت روحانی نیز شاید دولت مطلوب و ایده‌آل اکثریت مردم نباشد. دیگر آنکه، ضعف‌ها و پاشنه‌هاي آشیل دولت روحانی هم کم نیستند. دولت البته از آغاز، برنامه‌ای جامع نداشت. اساسا تحلیل و نقدی همه‌جانبه از آنچه تحویل گرفت ارائه نکرد. بنابراین، هدف‌گذاری و راهبرد روشنی تصویر نشد. به‌جز این، پیرسالاری و بازنشسته‌گرایی، بافت دولت را از نیروی انسانی جوان و جسور تهی کرد و سازمان اجرائی پویا و کارآمدی شکل نگرفت. حتی دریغ از برآمدن یک روابط‌عمومی مؤثر، بهنگام و کارساز. دولت روحانی باوجود حمایت جریان اصلاح‌طلب جامعه، دولتی محافظه‌کار و با سطح کارآمدی پایین باقی ماند.
تصادف روزگار است که جامعه جوان، آزادی‌خواه و مساوات‌طلب ما را همچنان به حمایت از روحانی ناگزیر می‌کند، چراکه آن‌سوی خط، فقط فهرستی بلند از کسانی به‌صف شده‌اند که یا در توهم توانمندی و مقبولیت اجتماعی‌اند و خود را منجی ایران می‌دانند یا در آرزوی عنایتی نشسته‌اند، یا منتظرند که به آنها تکلیف شود تا به میدان بیایند و مصائب را به ضربت شمشیری برخاک افکنند. گویی خبر‌گی، شایستگی، توانمندی و سیاست‌مداری اساسا ملاک نیست.
واقع‌نگر و نسبی‌اندیش که باشیم درمی‌یابیم که چرا اکثریت مردم نجیب ایران، فارغ از ناخشنودي احتمالی ناشی از تحقق نيافتن وعده‌ها، به‌دلیل عقلانیت و اعتدالی که در شیوه حکمرانی روحانی و اغلب دولتمردانش وجود دارد و برای استمرار سیاست‌هایی صلح‌طلب و مداراجو که به توسعه و پیشرفت ایران بینجامد، وی را بهترین گزینه می‌دانند و دوباره انتخاب خواهند کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.