گزارش «شرق» از نشست فصلی شورای حکام آژانس و آینده پرونده هستهای ایران
گروسی خواستار بازگشت به دیپلماسی شد
نشست فصلی شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی روز چهارشنبه در وین آغاز شد و پرونده هستهای ایران بار دیگر در کانون توجه این نهاد قرار گرفت؛ نشستی که در نخستین روز آن، رافائل گروسی، مدیر کل آژانس، با طرح ادعاهایی درباره وضعیت ذخایر اورانیوم و محدودیت دسترسی بازرسان به تأسیسات هستهای ایران، خواستار فراهمشدن زمینه برای ازسرگیری فعالیتهای راستیآزمایی شد.
به گزارش گروه رسانهای شرق،
موسی موحد: نشست فصلی شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی روز چهارشنبه در وین آغاز شد و پرونده هستهای ایران بار دیگر در کانون توجه این نهاد قرار گرفت؛ نشستی که در نخستین روز آن، رافائل گروسی، مدیر کل آژانس، با طرح ادعاهایی درباره وضعیت ذخایر اورانیوم و محدودیت دسترسی بازرسان به تأسیسات هستهای ایران، خواستار فراهمشدن زمینه برای ازسرگیری فعالیتهای راستیآزمایی شد. او در عین حال، بازگشت به دیپلماسی و مذاکرات را ضروری دانست؛ موضعی که در شرایط تداوم پیامدهای حملات نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی به تأسیسات هستهای ایران، با انتقاد تهران از رویکرد و عملکرد آژانس همراه شده است. نشست فصلی شورای حکام با حضور نمایندگان ۳۵ کشور عضو در مقر آژانس در وین برگزار میشود و اجرای موافقتنامه پادمان هستهای ایران از جمله موضوعات دستور کار آن است. این نشست در حالی برگزار میشود که نحوه مواجهه آژانس با حملات نظامی به تأسیسات هستهای تحت پادمان ایران و مسئولیت این نهاد در قبال پیامدهای امنیتی و فنی آن، بار دیگر به موضوعی مهم در روابط تهران و آژانس تبدیل شده است.
ادعاهای گروسی درباره ذخایر اورانیوم و دسترسی بازرسان
گروسی در بیانیه آغازین نشست شورای حکام مدعی شد آژانس به استثنای نیروگاه هستهای بوشهر، اطلاعاتی از ایران درباره وضعیت مواد و تأسیسات هستهای اعلامشده دریافت نکرده و به این تأسیسات نیز برای انجام فعالیتهای راستیآزمایی میدانی دسترسی نداشته است. مدیر کل آژانس همچنین گفت در چنین شرایطی این نهاد قادر نبوده است مسئولیتهای پادمانی خود را مطابق موافقتنامه پادمان انپیتی بهطور کامل اجرا کند. او با اشاره به قطعنامههای مرتبط شورای امنیت سازمان ملل و شورای حکام نیز اظهار کرد امکان ارائه گزارش درباره اجرای مفاد این قطعنامهها از سوی ایران را ندارد. بخش دیگری از اظهارات گروسی، به موضوع ذخایر اورانیوم ایران اختصاص داشت. او مدعی شد نزدیک به ۱۸ ماه است آژانس تداوم آگاهی خود را نسبت به موجودیهای پیشتر اعلامشده اورانیوم با غنای پایین و اورانیوم غنیشده تا سطح ۶۰ درصد در تأسیسات هستهای ایران که در حملات نظامی ژوئن ۲۰۲۵ هدف قرار گرفتند، از دست داده است. مدیر کل آژانس در ادامه تأکید کرد تا زمانی که ایران اطلاعات لازم درباره وضعیت مواد و تأسیسات هستهای اعلامشده خود را ارائه نکند و دسترسی برای انجام فعالیتهای راستیآزمایی میدانی فراهم نشود، آژانس نمیتواند به این نتیجه برسد که انحرافی در مواد هستهای اعلامشده از فعالیتهای صلحآمیز رخ نداده است. این اظهارات در حالی مطرح میشود که وضعیت کنونی همکاریهای ایران و آژانس، بهدنبال حملات نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی به تأسیسات هستهای کشور شکل گرفته است؛ حملاتی که به زیرساختهای هستهای تحت پادمان آسیب وارد کرد و شرایطی بیسابقه را برای فعالیتهای نظارتی آژانس رقم زد. از این منظر، تهران معتقد است ارزیابی وضعیت بازرسیها بدون پرداختن به ریشههای شکلگیری شرایط فعلی و مسئولیت آژانس در قبال حفاظت از تأسیسات هستهای، تصویری ناقص از واقعیت ارائه میدهد. گروسی در بخش دیگری از بیانیه خود، بازگشت به دیپلماسی و مذاکرات با هدف یافتن راهحلی برای مسائل هستهای ایران را ضروری خواند و از تهران خواست تدابیر فنی و گامبهگامی را برای فراهمشدن زمینه بازگشت بازرسان در نظر بگیرد. او مدعی شد چنین اقداماتی میتواند مسیر اجرای عادی پادمانها را هموار و به ایجاد فضای اعتمادسازی برای توافقی گستردهتر کمک کند.
پاسخ تهران: شرایط غیرعادی بازرسیها نتیجه حملات نظامی است
در مقابل، مقامهای جمهوری اسلامی ایران تأکید دارند نمیتوان انتظار داشت در شرایطی که تأسیسات هستهای کشور هدف حمله نظامی قرار گرفتهاند و تهدیدها علیه زیرساختها و کارکنان هستهای ادامه دارد، همکاریها و دسترسیهای آژانس بدون توجه به ملاحظات امنیتی ایران به وضعیت عادی بازگردد. کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه، در اظهاراتی که اخیرا عنوان داشته است با انتقاد از درخواستهای گروسی برای دسترسی به تأسیسات هستهای ایران، گفت مدیر کل آژانس باید به این موضوع توجه کند که تأسیساتی که اکنون امکان دسترسی به آنها فراهم نیست، همان مراکزی هستند که آمریکا به آنها حمله کرده است. او با طرح این پرسش که هدف از درخواست دسترسی در شرایط فعلی چیست، تأکید کرد گروسی بهجای تکرار درخواستهای بازرسی، باید به مسئولیتهای خود در قبال حملات نظامی به تأسیسات هستهای ایران توجه میکرد. غریبآبادی تصریح کرد: «شما کوچکترین وظیفه خودتان را انجام ندادید» و افزود تا زمانی که وضعیت موجود بهصورت دائمی حلوفصل نشود، طبیعی است جمهوری اسلامی ایران نتواند دسترسیهای آژانس را برقرار کند. معاون وزیر امور خارجه همچنین تأکید کرد حملات نظامی، امنیت و منافع ملی ایران را به مخاطره انداخته است و بازگشت به شرایط عادی همکاری با آژانس مستلزم پایانیافتن وضعیت جنگی، شکلگیری تفاهم دیپلماتیک و انجام تعهدات از سوی آمریکاست. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه نیز پیشتر در واکنش به گزارش گروسی، با انتقاد از رویکرد آژانس تأکید کرده بود مدیر کل این نهاد باید حملات نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی را به عنوان علت اصلی اختلال در فعالیتهای پادمانی معرفی میکرد. بقایی با اشاره به اذعان آژانس به شرایط بیسابقه ناشی از حملات، تصریح کرد تا زمانی که شرایط کنونی ادامه داشته باشد، نمیتوان انتظار تغییر در سطح همکاریهای ایران و این نهاد را داشت. او همچنین تأکید کرد جمهوری اسلامی ایران همچنان عضو معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای است و به تعهدات خود در چارچوب این معاهده پایبند خواهد بود. نمایندگی دائم ایران در وین نیز با تأکید بر اینکه اجرای عادی پادمانها در شرایط غیرعادی امکانپذیر نیست، از شورای حکام خواسته است به ریشههای وضعیت کنونی رسیدگی کند. تهران همچنین قطعنامههای سیاسی و جانبدارانه شورای حکام را عاملی در راستای تشدید فضای بیاعتمادی دانسته است.
گروسی از راهکار سیاسی میگوید؛ تهران خواستار پاسخگویی آژانس است
مدیر کل آژانس قبل از نشست شورای حکام و در گفتوگویی با رادیو کاراکول کلمبیا نیز بار دیگر بر تمایل خود برای یافتن راهکار سیاسی و دیپلماتیک درباره موضوع هستهای ایران تأکید کرد. او در این مصاحبه مدعی شد تهران شفافیت مورد نیاز آژانس درباره برخی جنبههای فعالیتهای هستهای خود را ارائه نکرده است. گروسی در عین حال به وقوع تخریب فیزیکی در زیرساختهای برنامه هستهای ایران در پی حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی اذعان کرد، اما در پاسخ به پرسشی درباره مفیدبودن یا نبودن استفاده از زور، از اظهارنظر درباره این اقدام خودداری و قضاوت دراینباره را به عاملان آن واگذار کرد. این موضع در شرایطی اتخاذ شده که تهران بارها از خودداری مدیر کل آژانس از محکومکردن حملات نظامی به تأسیسات هستهای تحت پادمان ایران انتقاد کرده است. اسماعیل بقایی نیز پیشتر با اشاره به مسئولیت آژانس و شخص مدیر کل در قبال گزارشها و فضاسازیهای پیش از حملات، تأکید کرده بود مسئولیت مشارکت یا معاونت در یک اقدام خلاف بینالمللی با گذشت زمان از بین نمیرود. در همین چارچوب، سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه نیز در نامهای به دبیر کل سازمان ملل، رئیس شورای امنیت و مدیر کل آژانس، اقدام آمریکا برای تعیین پاداش تا سقف ۲۰ میلیون دلار در قبال جمعآوری اطلاعات حساس درباره برنامه هستهای ایران را محکوم کرد. او با هشدار درباره پیامدهای امنیتی این اقدام برای تأسیسات، دانشمندان و کارکنان هستهای کشور، از مدیر کل آژانس خواست تدابیر مؤثری برای حفاظت از اطلاعات محرمانه پادمانی اتخاذ کند.
اکنون نشست شورای حکام در شرایطی ادامه دارد که اختلاف تهران و آژانس صرفا به موضوع دسترسی بازرسان محدود نیست، بلکه مسئله مسئولیتپذیری این نهاد در قبال حملات نظامی به تأسیسات هستهای تحت پادمان، حفاظت از اطلاعات محرمانه و ضرورت توجه به ملاحظات امنیتی ایران نیز در کانون آن قرار دارد. این مسائل در شرایطی اهمیت دوچندان پیدا میکند که دونالد ترامپ بار دیگر با طرح مطالبات و پیششرطهای زیادهخواهانه، درصدد تحمیل چارچوب مورد نظر واشنگتن بر هرگونه مذاکره احتمالی درباره موضوع هستهای ایران است؛ آن هم در مقطعی که معادلات جنگ و صلح میان ایران و آمریکا در شکنندهترین وضعیت خود قرار دارد.
در چنین فضایی، رویکرد آژانس و شخص مدیرکل آن نمیتواند فارغ از پیامدهای سیاسی و امنیتی مواضع اتخاذشده ارزیابی شود. تکرار مطالبات یکجانبه درباره دسترسیهای هستهای، بدون پرداختن به مسئولیت حملات نظامی و نگرانیهای امنیتی ایران، عملا میتواند به تقویت فضای فشار مورد نظر واشنگتن و هموارشدن مسیر تحقق مطالبات فراتر از تعهدات قانونی ایران منجر شود. از این منظر، اگر گروسی واقعا به دنبال بازگشت به دیپلماسی است، نقطه آغاز این مسیر نه تکرار درخواستهای دسترسی، بلکه بازگرداندن اعتبار و بیطرفی آژانس، پاسخگویی درباره تعرض به تأسیسات هستهای تحت پادمان و بهرسمیتشناختن ملاحظات مشروع امنیتی ایران است؛ چراکه دیپلماسی نمیتواند به ابزاری برای تحمیل خواستههای یکطرفه تبدیل شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.