مشاور رئیس فقید مجمع تشخیص مصلحت نظام:
هاشمی میخواست اجتهاد جمعی مبنای نظر قرار بگیرد
شرق:حجتالاسلام علی عسگری، مشاور رئیس فقید مجمع تشخیص مصلحت نظام، درباره خاطراتش از مرحوم آیتالله هاشمی و نظرات فقهی او با خبرآنلاین گفتوگو کرده است. بخشهایی از این گفتوگو در ادامه میآید:
* خاطره زیبایی به یاد دارم که گفته بود: «پای مجسمه آزادی در آمریکا بودم، یکی از دوستان خبر داد که آیتالله خامنهای از زندان آزاد شدند (البته تاریخ دقیق وقوع این خاطره را حضور ذهن نداشتند)، کارتپستالی از تصویر مجسمه آزادی تهیه کردم و متن شیوایی برای تبریک آزادی ایشان نوشتم و برای آیتالله خامنهای ارسال کردم، هرچند که فکر نمیکردم به دستش برسد». مقام معظم رهبری این ماجرا را بهترین خاطره زندگی خود میدانستند بهعنوان اینکه از آن نقطه از دنیا و جهان کسی به یاد من بود و برای آزادی من مسرور شد.
* زمانی که فقط آیتالله خامنهای، مصطفی، فرزند بزرگشان، را داشتند که در آن زمان خردسال بود و ظاهرا هنوز بچههای دیگرشان به دنیا نیامده بودند، کسی از طرف آقای هاشمی به دنبالشان آمد و گفت که آقای هاشمی در ابردِه که کنار شاندیز واقع است، باغی را آماده کرده و میخواهد تابستان آنجا باشد. بعد مشخص شد که آقای هاشمی آن باغ را که جمعوجور بود و دوتا درخت گردوی بزرگ داشته، خریده است. من خودم به آن باغ رفتهام و الان هم یکی از دوستان روحانی ما با اینکه باغ سند نخورده، ولی هنوز از آن باغ منتفع است و گردوهایش را مصرف میکند.
* ایشان اخیرا هم یک شورای هماندیشی قرآنی در مرکز تحقیقات استراتژیک تأسیس کرده بود که من هم عضو آن شورا بودم و موضوعات را مصوب میکردیم و به تأیید ایشان میرسید. موضوعات مربوط به رؤیت هلال، ژنتیک اسلامی، «وضعیت فقهی حقوقی فدک» که من نوشتهام یا دکتر عباسیفر که «حقالناس در قرآن» را نوشت مصادیقی از این دست است.
* ذهن آیتالله خیلی مشغول به این موضوع و مسئله بود که ما دائما باید تولید فکر کنیم چون اسلام برای همه ادوار تاریخ تا قیامت پاسخگوی نیاز بشر است در نتیجه باید تفکر اسلامی خودمان را روزآمد کنیم. اگر یادتان باشد موقعی هم اجتهاد جمعی یا شورای فتوا را مطرح کرد که بعضا افراد منفیگرا سعی بر تهاجم علیه ایشان داشتند. آنان تصور میکردند آیتالله با مطرحکردن نظر شورای فتوا قصد دارد با تفکر خود مراجع را به نحوی از حالت زعامت فردی از دین خارج کند. درواقع این شورا چنانچه فتوایی صادر کند و همه بخواهند از یک نظر جمعی و کارشناسیشده تبعیت کنند، طبعا تحولی برای مرجعیتهای فردی و مختلفی که وجود دارد، پیش میآورد. حتی برخی از دلواپسان گفتند که هدف ایشان خدایناکرده رهبری بوده است. درحالیکه خود آقای هاشمی اوایل درباره شورای رهبری مخالف بود، ولی حضرت آقا موافق صحبت کردند.
* منظور اینکه متأسفانه برخی افراد مباحث را سیاسی میکردند و خوشنفسی به کار نمیبردند و میگفتند که هدف ایشان رهبری است. جالب اینکه برای کنگره گرامیداشت شیخ بها که در مشهد برگزار شد و آقای درینجفآبادی عهدهدار مسئولیت برگزاری آن بود، رفته بودیم و در هواپیما به ایشان گفتم به نظر من هرچند نظراتی بدیع و آیندهنگرانه مطرح میکنید، ولی بعضا ضدانقلاب به نحوی برداشت میکنند که مترصد فرصت هستند و شخصیت شما و ما را تضعیف میکنند. ایشان گفت: «به حرفهای دیگران اهمیت ندهید که حتی اگر هیچی هم نگوییم آنها یک چیزی میگویند، ولی من الان از شما سؤال میکنم که الان در کجا قرار داریم؟ «گفتم» داخل هواپیما در هوا! «آقای هاشمی دوباره پرسید» هوا یعنی چه؟ «گفتم» هوا یعنی همین که ما در حال پرواز در آسمانیم یعنی در زمین و دریا نیستیم».
* تعبیرشان این بود که درعینحال ما در بحث رؤیت هلال در بسیاری از موارد نیازمند این هستیم که نظرات کارشناسی دریافت شود و تشخیص موضوع با خودمان نیست و با کارشناس مربوطه است و مباحث بینرشتهای پیش میآید. ما هم بهعنوان فقیه و پژوهشگر حوزه و بهعنوان اینکه میخواهیم در ارتباط با موضوعات متنوع و مختلف نظر بدهیم.
* تعبیرشان هم این بود که این همان نظر و طرحی است که آقای بهشتی داشت و اینطور نیست که مختص من شود. آقای هاشمی گفت: «این یک ضرورت عقلی است و نمیتوان به صورت شعاری و دادوجنجال مباحث ضروری کاملا عقلانی را نهی کرد». البته آقای هاشمی در این ارتباطات و مباحث خیلی صبور بود و ظرفیت بسیار بالایی از صبر و خویشتنداری داشت.
* آقای هاشمی گفت: «نظر من وجود کارشناس در شورای فتواست که اجتهاد جمعی مبنای نظر قرار بگیرد و ارجاع به کارشناس صورت بگیرد که این یک اصل اولیه عقلانی برای اداره حکومت، کشور و نظام است. شورای فتوا میتواند برای مسائل مبتلا به نظام و حکومت زیر نظر رهبری یا خود مراجع باشد. مراجع نیز ضمن اینکه فتوای فردیشان محترم و سر جای خود است و مردم هم به اینها منظور نظر دارند اما در مباحث مربوط به فقه مصلحت، فقه حکومت، فقه سیاسی و بسیاری از مباحث میتوانند شورای فتوا را منظور نظر قرار دهند یا شورای فقهی را.
* ما تلاش کردیم که ایشان درس فقه را شروع کنند. فقه مصلحت، فقه حکومت و فقه سیاسی، در ابتدا قبول کرد و بعد به دلایلی منصرف شد.
*آیتالله العظمی وحید خراسانی تعریف میکردند «امام تازه از فرانسه به کشور آمده بود و دوست داشتم ایشان را ببینم، به دیدن امام رفتم. در آن ملاقات آقای اشراقی داماد امام هم بودند. وقتی نشستیم و با امام احوالپرسی کردیم و امام تفقدی به ما کردند، یک آقای روحانی آمد و به امام گفت که اجازه دهید آقای امامیکاشانی، رئیس مدرسه سپهسالار (مدرسه عالی شهید مطهری) شوند و امام قبول کردند. بعد آن روحانی گفت که فلان آقا هم استاندار فلان استان شود؟ امام باز هم پذیرفتند. سپس فرد سومی را برای مسئولیت مهمی به امام معرفی کرد و مورد قبول امام واقع شد. امام فرمودند هرچه شما میگویید همان باشد. من از آقای اشراقی پرسیدم که این آقا چه کسی بود که هرچه میگفت، امام میگفتند باشد و در آخر هم گفتند هرچه شما فکر میکنید و میخواهید همان شود. آقای اشراقی هم گفتند که او همان شیخ اکبر هاشمیرفسنجانی است».
* آقای روحانی با اطمینان از اینکه آقای هاشمی نمیآید، ثبتنام کرده بود. اصلا وقتی آقای هاشمی ثبتنام کرد، برای آقای روحانی ایجاد شوک کرد و برایشان سؤال ایجاد شد که اگر خود ایشان قصد ثبتنام داشتند، پس چرا من باید ثبتنام میکردم. آقای هاشمی هم بر این نکته تأکید کرد که حالا هستیم تا ببینیم شرایط چه میشود. ستاد آقای روحانی یک هفته حالت تقولق داشت و همه در ستاد آقای هاشمی تجمیع شده بودیم. تا اینکه آن اتفاق پیش آمد.
* فرمودند «آقای ولایتی آدم جاافتادهای است که با مسائل جهانی و منطقهای و بینالمللی آشناست و مورد اعتماد آقاست و مورد اطمینان و وثوق من هم هست ولی ایشان خودش را در آن ائتلاف اصولگرایان گیر انداخته و بالا نمیآید. در نتیجه ناگزیر باید برای آقای روحانی کار کنیم». اصلا آقای هاشمی برای خیلیها بهشخصه مشوق میشدند که برای آقای روحانی تبلیغات کنند. بعد از آن گفتند: «اگر اطمینان داشته باشم که آقای روحانی به مرحله دوم میرود، اعلام حمایتم را علنی خواهم کرد که با نظرسنجیهایی که در روز آخر داشتیم، اطمینان به ایشان داده شد».
* بعد از آقای مشکینی، آقای هاشمی، رئیس خبرگان شد... علما که دروغ نمیگویند و وقتی میپرسیدیم که به آقای هاشمی رأی میدهید یا نمیدهید نظرشان را میگفتند. یکی از دوستان که من هم این موضع را به عنوان دلسوزی در حق ایشان مطرح کردم گفتم درعینحال فضا همین فضاست و شما رئیس خبرگان هم باشید همین شرایط هست.
شرق:حجتالاسلام علی عسگری، مشاور رئیس فقید مجمع تشخیص مصلحت نظام، درباره خاطراتش از مرحوم آیتالله هاشمی و نظرات فقهی او با خبرآنلاین گفتوگو کرده است. بخشهایی از این گفتوگو در ادامه میآید:
* خاطره زیبایی به یاد دارم که گفته بود: «پای مجسمه آزادی در آمریکا بودم، یکی از دوستان خبر داد که آیتالله خامنهای از زندان آزاد شدند (البته تاریخ دقیق وقوع این خاطره را حضور ذهن نداشتند)، کارتپستالی از تصویر مجسمه آزادی تهیه کردم و متن شیوایی برای تبریک آزادی ایشان نوشتم و برای آیتالله خامنهای ارسال کردم، هرچند که فکر نمیکردم به دستش برسد». مقام معظم رهبری این ماجرا را بهترین خاطره زندگی خود میدانستند بهعنوان اینکه از آن نقطه از دنیا و جهان کسی به یاد من بود و برای آزادی من مسرور شد.
* زمانی که فقط آیتالله خامنهای، مصطفی، فرزند بزرگشان، را داشتند که در آن زمان خردسال بود و ظاهرا هنوز بچههای دیگرشان به دنیا نیامده بودند، کسی از طرف آقای هاشمی به دنبالشان آمد و گفت که آقای هاشمی در ابردِه که کنار شاندیز واقع است، باغی را آماده کرده و میخواهد تابستان آنجا باشد. بعد مشخص شد که آقای هاشمی آن باغ را که جمعوجور بود و دوتا درخت گردوی بزرگ داشته، خریده است. من خودم به آن باغ رفتهام و الان هم یکی از دوستان روحانی ما با اینکه باغ سند نخورده، ولی هنوز از آن باغ منتفع است و گردوهایش را مصرف میکند.
* ایشان اخیرا هم یک شورای هماندیشی قرآنی در مرکز تحقیقات استراتژیک تأسیس کرده بود که من هم عضو آن شورا بودم و موضوعات را مصوب میکردیم و به تأیید ایشان میرسید. موضوعات مربوط به رؤیت هلال، ژنتیک اسلامی، «وضعیت فقهی حقوقی فدک» که من نوشتهام یا دکتر عباسیفر که «حقالناس در قرآن» را نوشت مصادیقی از این دست است.
* ذهن آیتالله خیلی مشغول به این موضوع و مسئله بود که ما دائما باید تولید فکر کنیم چون اسلام برای همه ادوار تاریخ تا قیامت پاسخگوی نیاز بشر است در نتیجه باید تفکر اسلامی خودمان را روزآمد کنیم. اگر یادتان باشد موقعی هم اجتهاد جمعی یا شورای فتوا را مطرح کرد که بعضا افراد منفیگرا سعی بر تهاجم علیه ایشان داشتند. آنان تصور میکردند آیتالله با مطرحکردن نظر شورای فتوا قصد دارد با تفکر خود مراجع را به نحوی از حالت زعامت فردی از دین خارج کند. درواقع این شورا چنانچه فتوایی صادر کند و همه بخواهند از یک نظر جمعی و کارشناسیشده تبعیت کنند، طبعا تحولی برای مرجعیتهای فردی و مختلفی که وجود دارد، پیش میآورد. حتی برخی از دلواپسان گفتند که هدف ایشان خدایناکرده رهبری بوده است. درحالیکه خود آقای هاشمی اوایل درباره شورای رهبری مخالف بود، ولی حضرت آقا موافق صحبت کردند.
* منظور اینکه متأسفانه برخی افراد مباحث را سیاسی میکردند و خوشنفسی به کار نمیبردند و میگفتند که هدف ایشان رهبری است. جالب اینکه برای کنگره گرامیداشت شیخ بها که در مشهد برگزار شد و آقای درینجفآبادی عهدهدار مسئولیت برگزاری آن بود، رفته بودیم و در هواپیما به ایشان گفتم به نظر من هرچند نظراتی بدیع و آیندهنگرانه مطرح میکنید، ولی بعضا ضدانقلاب به نحوی برداشت میکنند که مترصد فرصت هستند و شخصیت شما و ما را تضعیف میکنند. ایشان گفت: «به حرفهای دیگران اهمیت ندهید که حتی اگر هیچی هم نگوییم آنها یک چیزی میگویند، ولی من الان از شما سؤال میکنم که الان در کجا قرار داریم؟ «گفتم» داخل هواپیما در هوا! «آقای هاشمی دوباره پرسید» هوا یعنی چه؟ «گفتم» هوا یعنی همین که ما در حال پرواز در آسمانیم یعنی در زمین و دریا نیستیم».
* تعبیرشان این بود که درعینحال ما در بحث رؤیت هلال در بسیاری از موارد نیازمند این هستیم که نظرات کارشناسی دریافت شود و تشخیص موضوع با خودمان نیست و با کارشناس مربوطه است و مباحث بینرشتهای پیش میآید. ما هم بهعنوان فقیه و پژوهشگر حوزه و بهعنوان اینکه میخواهیم در ارتباط با موضوعات متنوع و مختلف نظر بدهیم.
* تعبیرشان هم این بود که این همان نظر و طرحی است که آقای بهشتی داشت و اینطور نیست که مختص من شود. آقای هاشمی گفت: «این یک ضرورت عقلی است و نمیتوان به صورت شعاری و دادوجنجال مباحث ضروری کاملا عقلانی را نهی کرد». البته آقای هاشمی در این ارتباطات و مباحث خیلی صبور بود و ظرفیت بسیار بالایی از صبر و خویشتنداری داشت.
* آقای هاشمی گفت: «نظر من وجود کارشناس در شورای فتواست که اجتهاد جمعی مبنای نظر قرار بگیرد و ارجاع به کارشناس صورت بگیرد که این یک اصل اولیه عقلانی برای اداره حکومت، کشور و نظام است. شورای فتوا میتواند برای مسائل مبتلا به نظام و حکومت زیر نظر رهبری یا خود مراجع باشد. مراجع نیز ضمن اینکه فتوای فردیشان محترم و سر جای خود است و مردم هم به اینها منظور نظر دارند اما در مباحث مربوط به فقه مصلحت، فقه حکومت، فقه سیاسی و بسیاری از مباحث میتوانند شورای فتوا را منظور نظر قرار دهند یا شورای فقهی را.
* ما تلاش کردیم که ایشان درس فقه را شروع کنند. فقه مصلحت، فقه حکومت و فقه سیاسی، در ابتدا قبول کرد و بعد به دلایلی منصرف شد.
*آیتالله العظمی وحید خراسانی تعریف میکردند «امام تازه از فرانسه به کشور آمده بود و دوست داشتم ایشان را ببینم، به دیدن امام رفتم. در آن ملاقات آقای اشراقی داماد امام هم بودند. وقتی نشستیم و با امام احوالپرسی کردیم و امام تفقدی به ما کردند، یک آقای روحانی آمد و به امام گفت که اجازه دهید آقای امامیکاشانی، رئیس مدرسه سپهسالار (مدرسه عالی شهید مطهری) شوند و امام قبول کردند. بعد آن روحانی گفت که فلان آقا هم استاندار فلان استان شود؟ امام باز هم پذیرفتند. سپس فرد سومی را برای مسئولیت مهمی به امام معرفی کرد و مورد قبول امام واقع شد. امام فرمودند هرچه شما میگویید همان باشد. من از آقای اشراقی پرسیدم که این آقا چه کسی بود که هرچه میگفت، امام میگفتند باشد و در آخر هم گفتند هرچه شما فکر میکنید و میخواهید همان شود. آقای اشراقی هم گفتند که او همان شیخ اکبر هاشمیرفسنجانی است».
* آقای روحانی با اطمینان از اینکه آقای هاشمی نمیآید، ثبتنام کرده بود. اصلا وقتی آقای هاشمی ثبتنام کرد، برای آقای روحانی ایجاد شوک کرد و برایشان سؤال ایجاد شد که اگر خود ایشان قصد ثبتنام داشتند، پس چرا من باید ثبتنام میکردم. آقای هاشمی هم بر این نکته تأکید کرد که حالا هستیم تا ببینیم شرایط چه میشود. ستاد آقای روحانی یک هفته حالت تقولق داشت و همه در ستاد آقای هاشمی تجمیع شده بودیم. تا اینکه آن اتفاق پیش آمد.
* فرمودند «آقای ولایتی آدم جاافتادهای است که با مسائل جهانی و منطقهای و بینالمللی آشناست و مورد اعتماد آقاست و مورد اطمینان و وثوق من هم هست ولی ایشان خودش را در آن ائتلاف اصولگرایان گیر انداخته و بالا نمیآید. در نتیجه ناگزیر باید برای آقای روحانی کار کنیم». اصلا آقای هاشمی برای خیلیها بهشخصه مشوق میشدند که برای آقای روحانی تبلیغات کنند. بعد از آن گفتند: «اگر اطمینان داشته باشم که آقای روحانی به مرحله دوم میرود، اعلام حمایتم را علنی خواهم کرد که با نظرسنجیهایی که در روز آخر داشتیم، اطمینان به ایشان داده شد».
* بعد از آقای مشکینی، آقای هاشمی، رئیس خبرگان شد... علما که دروغ نمیگویند و وقتی میپرسیدیم که به آقای هاشمی رأی میدهید یا نمیدهید نظرشان را میگفتند. یکی از دوستان که من هم این موضع را به عنوان دلسوزی در حق ایشان مطرح کردم گفتم درعینحال فضا همین فضاست و شما رئیس خبرگان هم باشید همین شرایط هست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.