تحليل محمدرضا تاجیک از سياستهاي رئيسجمهوري تازه آمريكا:
رفتارهای ترامپ هوشیارانه بود
محمدرضا تاجیک در مصاحبه با خبرگزاری جماران درباره علت پیروزی ترامپ در انتخابات ریاستجمهوری آمریکا و تأثیر این انتخابات بر ایران صحبت کرده که گزیدههای آن در پی میآید:
در انتخابات اخیر آمریکا، یک نوع بحران در نگاه بود، یک نوع بحران در تحلیل بود و یک نوع بحران در نظرسنجیها و آمارها. به قول رنه مگریت - نقاش معروف- ، «این چپق یک چپق نیست». او از خیانت تصاویر صحبت میکند. بیتردید یک نوع خیانت تحلیلی و تصویری بود؛ همچنین یک نوع خیانت آمار و نظرسنجیها.
به نظر من، یک بازی استراتژیکی صورت گرفت. در این بازی استراتژیک، یک طرف نتوانست از تکنیکها و تاکتیکها و کارتهایی که در دستش بود خوب استفاده کند؛ اما دیگری توانست نبض جامعه را بفهمد و شرایط را درک کند و منطبق با ذائقه اکثریت جامعه و نبضی که در اکثریتی از جامعه میتپد، پیروز بشود. به بیان دیگر؛ توانست با کارتهای اندکی که در دست داشت، بر طرف مقابل که کارتهای بسیاری داشت، پیروز شود.
من در پس این فضایی که به نام پوپولیسم و به نام بازیگری احمق و دلقک مطرح شده، چهرهاي بسیار جدی، بازیگری عاقل و پیچیده میبینم. خودم را درگیر این نمیکنم که با احمقخواندن یک طرف مشکلات را مرتفع کنم و دراینباره یک تحلیل سطحی داشته باشم و ناکارآمدی خود را در تخمین شرایط توجیه کنم.
ترامپ میدانست که اکثریتی در جامعه آمریکا، اگرچه جزء خردهبورژوازی و پرولتاریای شهری تعریف میشوند؛ اما در چند سال گذشته وضعیت اقتصادی آنها افت کرده و روزگار سختی دارند. بسیاری از آنها بیش از 30 درصد زیر خط فقر به سر میبرند و اگر دولت به آنها کمک نکند، از عهده زندگی روزمره خود برنمیآیند؛ بنابراین ترامپ آمد و فضای خاصی را ایجاد کرد و با این طیف از افراد جامعه آمریکا ارتباط برقرار کرد و این هوشیارانه است که بدانیم یک فرد از آن یکدرصدیها و بورژواهای آمریکا بتواند با آن 99 درصد و پرولتارها چنین ارتباطی برقرار کند. ترامپ توانست این اتحاد را ایجاد کند كه هوشیارانه همه مرزهای احساسی و طبقاتی را درنوردید و همه مرزهای ایدئولوژیک را به یک معنا پشت سر گذاشت و خلاف تئوریهای مارکسیستی که رابطه بین پرولتاریا و بورژوازی را آنتیگونیستی، ستیزهجویانه و خصومتآمیز تعریف میکند، این دو طبقه را متحد کرد و پشت سر خودش قرار داد و بالاخره توانست با این پشتوانه و خاستگاه اجتماعی پیروز شود که این کار شگرفی است؛ اگرچه شعارها و رفتارهای ترامپ به مذاق بسیاری خوش نیامد و در لفظ احمقانه تصور شد؛ اما این رفتارها و شعارها
هدفمند بود.
وقتی ترامپ در مقابل مسئله مهاجران ایستاد، میدانست جامعه آمریکا این را میپذیرد و میپسندد و اتفاقا جامعه آمریکایی به دنبال کسی است که چنین مواضعی را داشته باشد. وقتی ترامپ در مقابل عراق آن مواضع را میگیرد، وقتی در مقابل مسلمانها آن مواضع را میگیرد، میداند که نبض جامعه مخاطبش چگونه میتپد. این هوشیارانه است. او متوجه شده است که شعارهای رادیکالتر بیشتر میتواند در جامعه آمریکا نفوذ کند؛ بنابراین رفتارهای ترامپ هوشیارانه بود و نشان داد که یک تیم برایش کار میکند. این طور نیست که بهراحتی یک احمق بتواند در چنین انتخاباتی، پیروز شود؛ والا اگر بپذیریم که ایشان یک احمق باشد و حالا این احمق توانسته همه عقلا را آچمز کند، آن عقلا باید به دنبال تعریفی جدید برای خودشان بگردند و یک بار دیگر باید در آینه خودشان را نگاه کنند. واقعا کسانی که آنقدر مدعی هستند به وسیله یک احمق دور خوردند و آچمز شدند، خودشان را چه فرض کردهاند؟ آنها باید واژه دیگری برای خودشان پیدا کنند. در نتیجه معتقدم ترامپ بسیار هوشمندانه عمل کرد و اگر در تئاتر احمقانه رفتار کرد، در واقع جزئی از یک نمایش بود.
ترامپ میدانست با کارتهای اندکش کی بازی کند؛ اما هیلاری نمیدانست. هیلاری زود کارتهایش را بازی کرد. او فهمیده بود که باید شرایط روانی جامعه را دقیقا زمان کنش مردم مدیریت کند، بههمیندلیل در یک زمان مدیریتشده کارت افبیآی خود را بازی کرد و هیلاری دیگر وقت نداشت نسبت به آن واکنش نشان دهد و آن را خنثی کند.
یکی دیگر از هوشیاریهای ترامپ این بود که او همه کارتهایش را یکجا استفاده نکرد؛ درحالیکه کلینتون همه کارتهایش را یکجا و در یک زمان استفاده کرد. به عبارتی کلینتون کارتهایش را خیلی زود رو کرد و ترامپ هم بازی جوجیتسو را اجرا کرد، از حمله طرف مقابل خود علیه او استفاده کرد. به این معنا که از نیروی رقبای خود، علیه خودشان استفاده کرد.
یکی از هوشیاریهای ترامپ برنامهداشتن برای جذب آرای الکترال بود. ترامپ از الکترالها استفاده کرد و پایه خود را بر کسب الکترالها گذاشت؛ درحالیکه طرف مقابلش را روی کسب اکثریت آرا گذاشت و دیدیم که ترامپ درستتر راه پیروزی را تشخیص داده بود، این رفتارهای ترامپ هوشیارانه بود.
بزرگترین اشتباه همیشه این است که رقیبت را احمق فرض کنی. کلینتون خوشبین بود و اسیر فضایی شده بود که برای خودش و تیمش ساخته بود. او نخواست واقعیتهای جامعه و زمینی را که رقیبش در آن کِشت میکند، ببیند و برای آن برنامهریزی کند؛ مثلا او برای ایالت هایی که به طور سنتی از جمهوریخواهان حمایت میکنند، برنامهریزی نکرد که بتواند آرای آنها را جذب کند؛ چون فرضش این بود که برنده است و ضرورتی ندارد برای کسب آرای بیشتر جنگ مواضع راه بیندازد؛ ولی ترامپ این کار را کرد. ترامپ حتی در سه ایالت که سنتی به دموکراتها رأی میدادند، آرای بیشتری جذب کرد و این اصلا برای کلینتون و تیمش باورپذیر نبود. بنابراین بزرگترین اشتباه تیم کلینتون این بود که خیلی زود آرزوهایشان را واقعیت پنداشتند.
درباره ایران باید منظر تحقیقیمان را عوض کنیم. برای پاسخ به این سؤال که چه چیزی در آینده برای ایران پیش میآید و ترامپ برای ما فرصت است یا تهدید؟
یک طرف ماجرا ترامپ و تیمش است و نگاهی که به ایران خواهند داشت؛ اما طرف دوم قضیه، ایران است و اینکه ایران چه نگاهی به ترامپ داشته باشد و چه توقعاتی داشته و اینکه چقدر میتواند مواضع ضدایرانی آن را تبدیل به یک فرصت کند؟ بههرحال یکی از مواضع برجسته ترامپ که به نوعی به ما ربط دارد، مواضع ضدعرب و عراق او بود. او گفت این کشورها روی دوش ما که غولیم سوار شدهاند و اگر آنها را از دامانمان بیرون بیندازیم، میمیرند. بنابراین برای حیات و بقایشان باید بیشتر پرداخت کنند.
اگر از من بپرسید آیا اعراب این کار را خواهند کرد؟ جوابم بله است. پیشبینی من اين است که اعراب از دامن آمریکا بیرون رانده نخواهند شد. آنها میپذیرند در زیر سایه آمریکا بخسبند و روی دوش غول سوار باشند و هزینههایش را هم خواهند پرداخت و تحقیرها را خواهند پذیرفت و از کنار تمام تحقیرها لیز خواهند خورد. حال این اعراب که میخواهند با ترامپ وارد چنین همراهیهایی شوند، دشمنی برای خود به نام ایران ساختهاند که قطعا ضمن مهربانترکردن ترامپ با خود، این دشمنی را لحاظ میکنند. اینکه اعراب با وجود ترامپ به سمت نوعی اتحاد تاکتیکی یا در آینده استراتژیکی با اسرائیل خواهند رفت، موضوعی است که باید روی آن حساس باشیم.
معتقدم نباید اجازه دهیم ترامپ و تیمش نسبت به ایران هر روز تیزتر و تیزتر شوند؛ البته باید با حفظ عزت، سربلندی و استقلال کشور، وارد بازی هوشیارانهاي بشویم تا بتوانیم دوره رادیکالهای آمریکا را پشت سر بگذاریم.
محمدرضا تاجیک در مصاحبه با خبرگزاری جماران درباره علت پیروزی ترامپ در انتخابات ریاستجمهوری آمریکا و تأثیر این انتخابات بر ایران صحبت کرده که گزیدههای آن در پی میآید:
در انتخابات اخیر آمریکا، یک نوع بحران در نگاه بود، یک نوع بحران در تحلیل بود و یک نوع بحران در نظرسنجیها و آمارها. به قول رنه مگریت - نقاش معروف- ، «این چپق یک چپق نیست». او از خیانت تصاویر صحبت میکند. بیتردید یک نوع خیانت تحلیلی و تصویری بود؛ همچنین یک نوع خیانت آمار و نظرسنجیها.
به نظر من، یک بازی استراتژیکی صورت گرفت. در این بازی استراتژیک، یک طرف نتوانست از تکنیکها و تاکتیکها و کارتهایی که در دستش بود خوب استفاده کند؛ اما دیگری توانست نبض جامعه را بفهمد و شرایط را درک کند و منطبق با ذائقه اکثریت جامعه و نبضی که در اکثریتی از جامعه میتپد، پیروز بشود. به بیان دیگر؛ توانست با کارتهای اندکی که در دست داشت، بر طرف مقابل که کارتهای بسیاری داشت، پیروز شود.
من در پس این فضایی که به نام پوپولیسم و به نام بازیگری احمق و دلقک مطرح شده، چهرهاي بسیار جدی، بازیگری عاقل و پیچیده میبینم. خودم را درگیر این نمیکنم که با احمقخواندن یک طرف مشکلات را مرتفع کنم و دراینباره یک تحلیل سطحی داشته باشم و ناکارآمدی خود را در تخمین شرایط توجیه کنم.
ترامپ میدانست که اکثریتی در جامعه آمریکا، اگرچه جزء خردهبورژوازی و پرولتاریای شهری تعریف میشوند؛ اما در چند سال گذشته وضعیت اقتصادی آنها افت کرده و روزگار سختی دارند. بسیاری از آنها بیش از 30 درصد زیر خط فقر به سر میبرند و اگر دولت به آنها کمک نکند، از عهده زندگی روزمره خود برنمیآیند؛ بنابراین ترامپ آمد و فضای خاصی را ایجاد کرد و با این طیف از افراد جامعه آمریکا ارتباط برقرار کرد و این هوشیارانه است که بدانیم یک فرد از آن یکدرصدیها و بورژواهای آمریکا بتواند با آن 99 درصد و پرولتارها چنین ارتباطی برقرار کند. ترامپ توانست این اتحاد را ایجاد کند كه هوشیارانه همه مرزهای احساسی و طبقاتی را درنوردید و همه مرزهای ایدئولوژیک را به یک معنا پشت سر گذاشت و خلاف تئوریهای مارکسیستی که رابطه بین پرولتاریا و بورژوازی را آنتیگونیستی، ستیزهجویانه و خصومتآمیز تعریف میکند، این دو طبقه را متحد کرد و پشت سر خودش قرار داد و بالاخره توانست با این پشتوانه و خاستگاه اجتماعی پیروز شود که این کار شگرفی است؛ اگرچه شعارها و رفتارهای ترامپ به مذاق بسیاری خوش نیامد و در لفظ احمقانه تصور شد؛ اما این رفتارها و شعارها
هدفمند بود.
وقتی ترامپ در مقابل مسئله مهاجران ایستاد، میدانست جامعه آمریکا این را میپذیرد و میپسندد و اتفاقا جامعه آمریکایی به دنبال کسی است که چنین مواضعی را داشته باشد. وقتی ترامپ در مقابل عراق آن مواضع را میگیرد، وقتی در مقابل مسلمانها آن مواضع را میگیرد، میداند که نبض جامعه مخاطبش چگونه میتپد. این هوشیارانه است. او متوجه شده است که شعارهای رادیکالتر بیشتر میتواند در جامعه آمریکا نفوذ کند؛ بنابراین رفتارهای ترامپ هوشیارانه بود و نشان داد که یک تیم برایش کار میکند. این طور نیست که بهراحتی یک احمق بتواند در چنین انتخاباتی، پیروز شود؛ والا اگر بپذیریم که ایشان یک احمق باشد و حالا این احمق توانسته همه عقلا را آچمز کند، آن عقلا باید به دنبال تعریفی جدید برای خودشان بگردند و یک بار دیگر باید در آینه خودشان را نگاه کنند. واقعا کسانی که آنقدر مدعی هستند به وسیله یک احمق دور خوردند و آچمز شدند، خودشان را چه فرض کردهاند؟ آنها باید واژه دیگری برای خودشان پیدا کنند. در نتیجه معتقدم ترامپ بسیار هوشمندانه عمل کرد و اگر در تئاتر احمقانه رفتار کرد، در واقع جزئی از یک نمایش بود.
ترامپ میدانست با کارتهای اندکش کی بازی کند؛ اما هیلاری نمیدانست. هیلاری زود کارتهایش را بازی کرد. او فهمیده بود که باید شرایط روانی جامعه را دقیقا زمان کنش مردم مدیریت کند، بههمیندلیل در یک زمان مدیریتشده کارت افبیآی خود را بازی کرد و هیلاری دیگر وقت نداشت نسبت به آن واکنش نشان دهد و آن را خنثی کند.
یکی دیگر از هوشیاریهای ترامپ این بود که او همه کارتهایش را یکجا استفاده نکرد؛ درحالیکه کلینتون همه کارتهایش را یکجا و در یک زمان استفاده کرد. به عبارتی کلینتون کارتهایش را خیلی زود رو کرد و ترامپ هم بازی جوجیتسو را اجرا کرد، از حمله طرف مقابل خود علیه او استفاده کرد. به این معنا که از نیروی رقبای خود، علیه خودشان استفاده کرد.
یکی از هوشیاریهای ترامپ برنامهداشتن برای جذب آرای الکترال بود. ترامپ از الکترالها استفاده کرد و پایه خود را بر کسب الکترالها گذاشت؛ درحالیکه طرف مقابلش را روی کسب اکثریت آرا گذاشت و دیدیم که ترامپ درستتر راه پیروزی را تشخیص داده بود، این رفتارهای ترامپ هوشیارانه بود.
بزرگترین اشتباه همیشه این است که رقیبت را احمق فرض کنی. کلینتون خوشبین بود و اسیر فضایی شده بود که برای خودش و تیمش ساخته بود. او نخواست واقعیتهای جامعه و زمینی را که رقیبش در آن کِشت میکند، ببیند و برای آن برنامهریزی کند؛ مثلا او برای ایالت هایی که به طور سنتی از جمهوریخواهان حمایت میکنند، برنامهریزی نکرد که بتواند آرای آنها را جذب کند؛ چون فرضش این بود که برنده است و ضرورتی ندارد برای کسب آرای بیشتر جنگ مواضع راه بیندازد؛ ولی ترامپ این کار را کرد. ترامپ حتی در سه ایالت که سنتی به دموکراتها رأی میدادند، آرای بیشتری جذب کرد و این اصلا برای کلینتون و تیمش باورپذیر نبود. بنابراین بزرگترین اشتباه تیم کلینتون این بود که خیلی زود آرزوهایشان را واقعیت پنداشتند.
درباره ایران باید منظر تحقیقیمان را عوض کنیم. برای پاسخ به این سؤال که چه چیزی در آینده برای ایران پیش میآید و ترامپ برای ما فرصت است یا تهدید؟
یک طرف ماجرا ترامپ و تیمش است و نگاهی که به ایران خواهند داشت؛ اما طرف دوم قضیه، ایران است و اینکه ایران چه نگاهی به ترامپ داشته باشد و چه توقعاتی داشته و اینکه چقدر میتواند مواضع ضدایرانی آن را تبدیل به یک فرصت کند؟ بههرحال یکی از مواضع برجسته ترامپ که به نوعی به ما ربط دارد، مواضع ضدعرب و عراق او بود. او گفت این کشورها روی دوش ما که غولیم سوار شدهاند و اگر آنها را از دامانمان بیرون بیندازیم، میمیرند. بنابراین برای حیات و بقایشان باید بیشتر پرداخت کنند.
اگر از من بپرسید آیا اعراب این کار را خواهند کرد؟ جوابم بله است. پیشبینی من اين است که اعراب از دامن آمریکا بیرون رانده نخواهند شد. آنها میپذیرند در زیر سایه آمریکا بخسبند و روی دوش غول سوار باشند و هزینههایش را هم خواهند پرداخت و تحقیرها را خواهند پذیرفت و از کنار تمام تحقیرها لیز خواهند خورد. حال این اعراب که میخواهند با ترامپ وارد چنین همراهیهایی شوند، دشمنی برای خود به نام ایران ساختهاند که قطعا ضمن مهربانترکردن ترامپ با خود، این دشمنی را لحاظ میکنند. اینکه اعراب با وجود ترامپ به سمت نوعی اتحاد تاکتیکی یا در آینده استراتژیکی با اسرائیل خواهند رفت، موضوعی است که باید روی آن حساس باشیم.
معتقدم نباید اجازه دهیم ترامپ و تیمش نسبت به ایران هر روز تیزتر و تیزتر شوند؛ البته باید با حفظ عزت، سربلندی و استقلال کشور، وارد بازی هوشیارانهاي بشویم تا بتوانیم دوره رادیکالهای آمریکا را پشت سر بگذاریم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.