|

آغاز عصري نوين

چشمگير‌ترين تفاوت ميان ديكسي‌لند (اصطلاح فرانسوي مرسومي كه براي ناميدن جنوب در قرن نوزدهم به كار مي‌رفت) و سرزمين‌هاي شمالي يانكي‌ها رواج برده‌داري در ديكسي‌لند بود. در سال 1861 جمعيت سياه‌پوستي كه در آمريكا به بردگي گرفته شدند چهار‌ونيم ميليون نفر بودند يعني 14 درصد كل جمعيت كشور. در اين زمان برده‌داري ديگر فقط نه موضوعي اخلاقي با ارجاع به نخستين اعلاميه حقوق بشر كه موضوعي سياسي بود كه كشور را براي چهار سال به يك جنگ بسيار خونين و سبعانه كشاند. به عقيده بسياري از پژوهشگران، جنگ داخلي در آمريكا از سال 1861 تا 1865 بيش از جنگ استقلال به ايجاد حس ملي‌پرستي در ميان آمريكايي‌ها كمك كرد و نخستين گام مطمئن اين كشور در راه تبديل به ابرقدرت جهاني در قرن بعد بود. تا آن زمان تنش بين شمال و جنوب ايالات متحده آمريكا در برهه‌هاي مختلف خود را به شكل تضاد ملي منطقه‌اي عيان كرده بود. جغرافياي آمريكا نيز كمك بسياري به عميق‌شدن اين شكاف و نهايتا بروز جنگ داخلي بر سر مسئله اصلي «برده‌داري» كرد.
شمال و جنوب آمريكا از نظر وضعيت آب‌وهوايي بسيار متفاوت بود. هواي سرد شمال امكان چنداني به توليد كشاورزي نمي‌داد به‌همين‌خاطر اقتصاد شمال بيشتر متكي بر فعاليت‌هاي بازرگاني و صنعتي با تكيه بر انبوه نيروي كار مهاجر بود. ولي ايالت‌هاي جنوبي آب‌وهواي مناسب كشاورزي داشتند و كشت پنبه، تنباكو و نيشكر اقتصاد جنوب را تشكيل مي‌داد. حزب دموكرات كه تامس جفرسون آن را براي تجسم‌بخشي به آرمان كشاورزي و روحيه پيشگامان آمريكا مبني‌بر گسترش مرزها بنيان نهاده بود، در آن زمان ائتلافي بود ناهمگن و دربرگيرنده اربابان كشتزارهاي جنوب، كارگران شمال و كشاورزان غرب آمريكا. اين ائتلاف كه جنوبي‌ها در آن چيرگي داشتند به طور سنتي از آزادي بنگاه‌هاي اقتصادي و نيز از حقوق ايالت‌ها در برابر روحيه تمركزطلبي محيط‌هاي مالي و پولي‌شان دفاع مي‌كرد. اما در سال 1861 حزب دموكرات كه بيش از پيش به گسترش نهاد ويژه- نامي كه جنوبي‌ها شرمگينانه به‌جاي برده‌داري استفاده مي‌كردند- گرايش نشان مي‌داد، رأي‌دهندگان مخالف در غرب را به سود سازمان سياسي نويني به نام «حزب جمهوري‌خواه» از دست داد، ‌كه در سال 1854 بنيانگذاري شد. حزب جمهوري‌خواه، درواقع، بازمانده چندين حزب را به دنبال خود داشت. نخست، بخشي از ويگ‌هاي شمالي كه به جرگه‌هاي بازرگاني شمال‌شرقي بسيار نزديك بودند. سپس بخشي از هواداران زمين آزاد، ‌سازمان نوپايي كه در سال 1848 براي جلوگيري از پيشرفت بردگي بنيان‌گذاري شد. سرانجام، بخشي از طرفداران برچيدن برده‌داري در «حزب آمريكا»، ‌حزبي ملي كه تاب نمي‌آورد حزب دموكرات زندگي سياسي كشور را به انحصار خود درآورد. آبراهام لينكلن نامزد حزب جمهوري‌خواه وضعيت كلي آمريكا را در آن زمان اينگونه توصيف كرد: «خانه‌اي دو‌پاره نمي‌تواند براي هميشه برپا ماند. چنين مي‌انديشم كه حكومتي نيمه‌آزاد و نيمه‌برده‌دار نمي‌تواند دير پايد و بايد يا به حكومتي آزاد و يا به حكومتي برده‌دار تبديل شود».
پس از انتخاب او ايالت‌هاي كاروليناي‌جنوبي، ميسوري، فلوريدا، آلاباما، جورجيا، لوييزيانا و تگزاس اعلام جدايي از ايالات متحده آمريكا كردند. در آوريل 1861 ايالات متحده آمريكا پس از بمباران «دژ سامتر» درگير جنگ داخلي شد. ايالت‌هاي جدايي‌طلب به دژها و انبارهاي اسلحه و مهمات، گمرك‌ها و ديگر نهادهاي فدرال در سرزمين‌هاي خود حمله كردند. هنگام آغاز درگيري‌ها، تقسيم منابع انساني و مادي برتري ايالت‌هاي وفادار به ايالات متحده را به‌روشني نشان مي‌داد و در نهايت جنگ با همه فرازوفرودهاي خود بين جبهه شمال و جنوب- به‌طوري‌كه تا سال دوم هيچكس مطمئن نبود كدام جبهه پيروز است- با پيروزي جبهه جنوب به پايان رسيد. زخم‌هاي اين جنگ داخلي تا مدت‌هاي مديد به‌خصوص بر توسعه‌نيافتگي جنوب هويدا بود و فقط پس از جنگ جهاني دوم بود كه به ياري كارهاي انجام‌گرفته در حوزه مي‌سي‌سي‌پي و بهره‌برداري از گاز و نفت در كرانه‌ها و خليج مكزيك از آن به درآمد. در كشاكش ميدان‌هاي نبرد ويرجينيا، ‌جورجيا و تنسي سرنوشت ملت جواني به هم گره خورد كه توكويل جهش و قدرت‌گرفتن آن را از قبل پيش‌بيني كرده بود. پيروزي لينكلن براي هميشه يگانگي ايالات متحده را استوار ساخت و بنيادهاي ملتي را رسم كرد كه نقش تعيين‌كننده‌اي در حيات بشريت مدرن داشت. از سوي ديگر رويدادهاي سال 1861 تا 1865 در ايجاد حس ناسيوناليسم و همبستگي ملي مؤثر افتاد و تجربه هراس‌انگيز جنگ داخلي قبل از جنگ استقلال از آمريكاييان مردمي يگانه ساخت.
در كتاب «جنگ داخلي در آمريكا» نوشته فريد آمور با روايت تاريخي و نتيجه تحقيقات مفصل اين تاريخ‌نگار فرانسوي مسلط بر تاريخ قرن نوزدهم آمريكا روبه‌روييم. در بخشي از مقدمه مترجم فارسي كتاب مي‌خوانيم: «نظام حقوقي آمريكا تناقض‌هاي شگفت‌انگيزي دارد؛ از سويي اين كشور پيشتاز توانست نخستين اعلاميه حقوق بشر و قانون اساسي دموكراتيك را بنگارد (1787)، ‌نخستين جمهوري دموكراتيك مدرن را بنيان گذارد، نظام فدرالي را برپا دارد، و براي نخستين‌بار در تاريخ حق رأي زنان را به رسميت بشناسد اما همزمان توانست برده‌داري را در ايالت‌هاي جنوب تا پايان جنگ داخلي تاب آورد،‌ برخي اقليت‌ها مثل سرخ‌پوست‌ها و چيني‌ها را در برخي ايالت‌ها از حقوق مدني محروم كند، و تنها در سال 1965 به تبعيض و جداسازي نژادي پايان بخشد». در ضميمه پايان كتاب، براي روشن‌شدن ابعاد جهاني و تاريخي جنگ داخلي آمريكا، مكاتبات انجمن بين‌الملل اول كارگران جهان از سوي كارل ماركس خطاب به آبراهام لينكلن آورده شده كه در بخشي از آن مي‌خوانيم: «تا هنگامي‌كه كارگران، يعني نيروي سياسي واقعي شمال آمريكا، اجازه مي‌دادند كه برده‌داري جمهوري‌شان را بيالايد و تا زماني‌كه به اين افتخار مي‌كردند كه نسبت به سياهاني كه اربابي بالاي سر خود داشتند و برخلاف ميل خود بهره‌مندند، ‌از رزميدن براي رهايش واقعي كار يا پشتيباني از نبرد آزادي‌بخش برادران اروپايي خود ناتوان مي‌نمودند. كارگران اروپا بر اين باورند همانگونه كه جنگ استقلال آمريكا دوره نويني از جهش طبقه بورژوا گشود، جنگ بردگي‌ستيز آمريكا دوره نويني از جهش طبقات كارگر را گشوده است. آنان، سرنوشتي را كه آبراهام لينكلن، ‌اين فرزند توانمند و دلاور طبقه كارگر برگزيده است تا كشورش را در نبرد بي‌مانند رهاسازي نژاد در زنجير و بازسازي اجتماعي راه برد، همچون اعلام عصري نوين مي‌شمارند».

چشمگير‌ترين تفاوت ميان ديكسي‌لند (اصطلاح فرانسوي مرسومي كه براي ناميدن جنوب در قرن نوزدهم به كار مي‌رفت) و سرزمين‌هاي شمالي يانكي‌ها رواج برده‌داري در ديكسي‌لند بود. در سال 1861 جمعيت سياه‌پوستي كه در آمريكا به بردگي گرفته شدند چهار‌ونيم ميليون نفر بودند يعني 14 درصد كل جمعيت كشور. در اين زمان برده‌داري ديگر فقط نه موضوعي اخلاقي با ارجاع به نخستين اعلاميه حقوق بشر كه موضوعي سياسي بود كه كشور را براي چهار سال به يك جنگ بسيار خونين و سبعانه كشاند. به عقيده بسياري از پژوهشگران، جنگ داخلي در آمريكا از سال 1861 تا 1865 بيش از جنگ استقلال به ايجاد حس ملي‌پرستي در ميان آمريكايي‌ها كمك كرد و نخستين گام مطمئن اين كشور در راه تبديل به ابرقدرت جهاني در قرن بعد بود. تا آن زمان تنش بين شمال و جنوب ايالات متحده آمريكا در برهه‌هاي مختلف خود را به شكل تضاد ملي منطقه‌اي عيان كرده بود. جغرافياي آمريكا نيز كمك بسياري به عميق‌شدن اين شكاف و نهايتا بروز جنگ داخلي بر سر مسئله اصلي «برده‌داري» كرد.
شمال و جنوب آمريكا از نظر وضعيت آب‌وهوايي بسيار متفاوت بود. هواي سرد شمال امكان چنداني به توليد كشاورزي نمي‌داد به‌همين‌خاطر اقتصاد شمال بيشتر متكي بر فعاليت‌هاي بازرگاني و صنعتي با تكيه بر انبوه نيروي كار مهاجر بود. ولي ايالت‌هاي جنوبي آب‌وهواي مناسب كشاورزي داشتند و كشت پنبه، تنباكو و نيشكر اقتصاد جنوب را تشكيل مي‌داد. حزب دموكرات كه تامس جفرسون آن را براي تجسم‌بخشي به آرمان كشاورزي و روحيه پيشگامان آمريكا مبني‌بر گسترش مرزها بنيان نهاده بود، در آن زمان ائتلافي بود ناهمگن و دربرگيرنده اربابان كشتزارهاي جنوب، كارگران شمال و كشاورزان غرب آمريكا. اين ائتلاف كه جنوبي‌ها در آن چيرگي داشتند به طور سنتي از آزادي بنگاه‌هاي اقتصادي و نيز از حقوق ايالت‌ها در برابر روحيه تمركزطلبي محيط‌هاي مالي و پولي‌شان دفاع مي‌كرد. اما در سال 1861 حزب دموكرات كه بيش از پيش به گسترش نهاد ويژه- نامي كه جنوبي‌ها شرمگينانه به‌جاي برده‌داري استفاده مي‌كردند- گرايش نشان مي‌داد، رأي‌دهندگان مخالف در غرب را به سود سازمان سياسي نويني به نام «حزب جمهوري‌خواه» از دست داد، ‌كه در سال 1854 بنيانگذاري شد. حزب جمهوري‌خواه، درواقع، بازمانده چندين حزب را به دنبال خود داشت. نخست، بخشي از ويگ‌هاي شمالي كه به جرگه‌هاي بازرگاني شمال‌شرقي بسيار نزديك بودند. سپس بخشي از هواداران زمين آزاد، ‌سازمان نوپايي كه در سال 1848 براي جلوگيري از پيشرفت بردگي بنيان‌گذاري شد. سرانجام، بخشي از طرفداران برچيدن برده‌داري در «حزب آمريكا»، ‌حزبي ملي كه تاب نمي‌آورد حزب دموكرات زندگي سياسي كشور را به انحصار خود درآورد. آبراهام لينكلن نامزد حزب جمهوري‌خواه وضعيت كلي آمريكا را در آن زمان اينگونه توصيف كرد: «خانه‌اي دو‌پاره نمي‌تواند براي هميشه برپا ماند. چنين مي‌انديشم كه حكومتي نيمه‌آزاد و نيمه‌برده‌دار نمي‌تواند دير پايد و بايد يا به حكومتي آزاد و يا به حكومتي برده‌دار تبديل شود».
پس از انتخاب او ايالت‌هاي كاروليناي‌جنوبي، ميسوري، فلوريدا، آلاباما، جورجيا، لوييزيانا و تگزاس اعلام جدايي از ايالات متحده آمريكا كردند. در آوريل 1861 ايالات متحده آمريكا پس از بمباران «دژ سامتر» درگير جنگ داخلي شد. ايالت‌هاي جدايي‌طلب به دژها و انبارهاي اسلحه و مهمات، گمرك‌ها و ديگر نهادهاي فدرال در سرزمين‌هاي خود حمله كردند. هنگام آغاز درگيري‌ها، تقسيم منابع انساني و مادي برتري ايالت‌هاي وفادار به ايالات متحده را به‌روشني نشان مي‌داد و در نهايت جنگ با همه فرازوفرودهاي خود بين جبهه شمال و جنوب- به‌طوري‌كه تا سال دوم هيچكس مطمئن نبود كدام جبهه پيروز است- با پيروزي جبهه جنوب به پايان رسيد. زخم‌هاي اين جنگ داخلي تا مدت‌هاي مديد به‌خصوص بر توسعه‌نيافتگي جنوب هويدا بود و فقط پس از جنگ جهاني دوم بود كه به ياري كارهاي انجام‌گرفته در حوزه مي‌سي‌سي‌پي و بهره‌برداري از گاز و نفت در كرانه‌ها و خليج مكزيك از آن به درآمد. در كشاكش ميدان‌هاي نبرد ويرجينيا، ‌جورجيا و تنسي سرنوشت ملت جواني به هم گره خورد كه توكويل جهش و قدرت‌گرفتن آن را از قبل پيش‌بيني كرده بود. پيروزي لينكلن براي هميشه يگانگي ايالات متحده را استوار ساخت و بنيادهاي ملتي را رسم كرد كه نقش تعيين‌كننده‌اي در حيات بشريت مدرن داشت. از سوي ديگر رويدادهاي سال 1861 تا 1865 در ايجاد حس ناسيوناليسم و همبستگي ملي مؤثر افتاد و تجربه هراس‌انگيز جنگ داخلي قبل از جنگ استقلال از آمريكاييان مردمي يگانه ساخت.
در كتاب «جنگ داخلي در آمريكا» نوشته فريد آمور با روايت تاريخي و نتيجه تحقيقات مفصل اين تاريخ‌نگار فرانسوي مسلط بر تاريخ قرن نوزدهم آمريكا روبه‌روييم. در بخشي از مقدمه مترجم فارسي كتاب مي‌خوانيم: «نظام حقوقي آمريكا تناقض‌هاي شگفت‌انگيزي دارد؛ از سويي اين كشور پيشتاز توانست نخستين اعلاميه حقوق بشر و قانون اساسي دموكراتيك را بنگارد (1787)، ‌نخستين جمهوري دموكراتيك مدرن را بنيان گذارد، نظام فدرالي را برپا دارد، و براي نخستين‌بار در تاريخ حق رأي زنان را به رسميت بشناسد اما همزمان توانست برده‌داري را در ايالت‌هاي جنوب تا پايان جنگ داخلي تاب آورد،‌ برخي اقليت‌ها مثل سرخ‌پوست‌ها و چيني‌ها را در برخي ايالت‌ها از حقوق مدني محروم كند، و تنها در سال 1965 به تبعيض و جداسازي نژادي پايان بخشد». در ضميمه پايان كتاب، براي روشن‌شدن ابعاد جهاني و تاريخي جنگ داخلي آمريكا، مكاتبات انجمن بين‌الملل اول كارگران جهان از سوي كارل ماركس خطاب به آبراهام لينكلن آورده شده كه در بخشي از آن مي‌خوانيم: «تا هنگامي‌كه كارگران، يعني نيروي سياسي واقعي شمال آمريكا، اجازه مي‌دادند كه برده‌داري جمهوري‌شان را بيالايد و تا زماني‌كه به اين افتخار مي‌كردند كه نسبت به سياهاني كه اربابي بالاي سر خود داشتند و برخلاف ميل خود بهره‌مندند، ‌از رزميدن براي رهايش واقعي كار يا پشتيباني از نبرد آزادي‌بخش برادران اروپايي خود ناتوان مي‌نمودند. كارگران اروپا بر اين باورند همانگونه كه جنگ استقلال آمريكا دوره نويني از جهش طبقه بورژوا گشود، جنگ بردگي‌ستيز آمريكا دوره نويني از جهش طبقات كارگر را گشوده است. آنان، سرنوشتي را كه آبراهام لينكلن، ‌اين فرزند توانمند و دلاور طبقه كارگر برگزيده است تا كشورش را در نبرد بي‌مانند رهاسازي نژاد در زنجير و بازسازي اجتماعي راه برد، همچون اعلام عصري نوين مي‌شمارند».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.