چرا اسرائیل به سراغ پرونده کشتار ارامنه رفت؟
خشم آنکارا علیه تلآویو
پس از نزدیک به سه سال از تیرهشدن روابط میان ترکیه و اسرائیل، تلآویو با بهرسمیتشناختن نسلکشی ارامنه دست به انتقامجویی از آنکارا زد. رجب طیب اردوغان که پس از وقایع هفت اکتبر 2023 و حمله اسرائیل به باریکه غزه، شمشیر را از رو برای بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل بسته است، حالا با نگرانیهای گستردهتری دستوپنجه نرم میکند.
به گزارش گروه رسانهای شرق،
پس از نزدیک به سه سال از تیرهشدن روابط میان ترکیه و اسرائیل، تلآویو با بهرسمیتشناختن نسلکشی ارامنه دست به انتقامجویی از آنکارا زد. رجب طیب اردوغان که پس از وقایع هفت اکتبر 2023 و حمله اسرائیل به باریکه غزه، شمشیر را از رو برای بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل بسته است، حالا با نگرانیهای گستردهتری دستوپنجه نرم میکند.
تبادل تند اظهارات میان اسرائیل و ترکیه دیگر صرفا یک مشاجره سیاسی گذرا تلقی نمیشود. بسیاری آن را بازتاب نگرانیهای فزاینده درباره تحولات منطقهای میدانند؛ تحولاتی که میتوانند موازنه قدرت در شرق مدیترانه را دگرگون کنند، آن هم در شرایطی که قاهره و آنکارا در حال نزدیکترشدن به یکدیگر هستند.
افزایش تنش میان آنکارا و تلآویو
اسرائیل روز یکشنبه در تصمیمی که به اتفاق آرا در دولت تصویب شد، نسلکشی ارامنه را بهطور رسمی به رسمیت شناخت. گدعون ساعر، وزیر خارجه اسرائیل، در نشست کابینه گفت: با وجود اسناد تاریخی گسترده و غیرقابل انکار، نسلکشی ارامنه همچنان هدف یک کارزار سازمانیافته برای انکار و کماهمیت جلوهدادن قرار دارد؛ کارزاری که شامل بازنویسی مغرضانه تاریخ است و عمدتا از سوی دولت ترکیه هدایت میشود. یک روز پیش از اعلام این موضوع، رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، صهیونیسم را تهدیدی علیه بقای ترکیه توصیف کرد. اردوغان در سخنانی گفت: ایدئولوژی نسلکش، اشغالگر و توسعهطلبی که صهیونیسم نامیده میشود، فقط من، حزب ما یا ائتلاف ما را تهدید نمیکند، بلکه همه را تهدید میکند. او افزود: وقتی با صهیونیسم مبارزه میکنیم، این کار را برای خودمان یا به دلایل شخصی انجام نمیدهیم. ما این مبارزه را برای بقای خود و بقای ملتمان پیش میبریم. این اظهارات در ادامه مواضع تندی مطرح شده که اردوغان از زمان حمله حماس به اسرائیل در هفت اکتبر و آغاز جنگ غزه بارها علیه اسرائیل و بنیامین نتانیاهو اتخاذ کرده است.
اردوغان از چه عصبانی است؟
رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، اخیرا با لحنی تند اسرائیل را تهدید کرد و حملات آن به سوریه و لبنان را به امنیت ملی ترکیه مرتبط دانست. او هشدار داد هرگونه تعرض به منافع ترکیه در شرق مدیترانه و قبرس با واکنش آنکارا مواجه خواهد شد و تأکید کرد ترکیه در صورت احساس تهدید نسبت به جایگاه خود، دست روی دست نخواهد گذاشت. اردوغان همچنین گفت کشورش باید قدرت خود را به نمایش بگذارد تا بتواند جلوی اسرائیل را بگیرد و مانع ادامه اقداماتش در نوار غزه شود. این مواضع در کنار اظهارات تند برخی مقامهای ترکیه، از جمله سخنان وزیر کشور ترکیه درباره آزادسازی قدس مطرح شده است. اسرائیل در پاسخ اعلام کرد دوران امپراتوریها به پایان رسیده و آمیحای شیکلی، وزیر امور دیاسپورای اسرائیل، حتی هشدار داد تلآویو دیر یا زود وارد جنگ با سوریه خواهد شد. در ترکیه نارضایتی عمیقی نسبت به فعالیتهای اسرائیل در خاورمیانه و برتری نظامی این کشور وجود دارد؛ موضوعی که ارزیابیهای اسرائیلی آن را برخوردی از روی حسادت میخوانند. در ترکیه بیم آن وجود دارد تا این کشور در آینده به یکی از اهداف نیروی هوایی اسرائیل تبدیل شوند. در سالهای اخیر، ترکیه در تحلیلهای سیاسی و امنیتی اسرائیل به عنوان چالش راهبردی جدید یا حتی ایران جدید منطقه مطرح شده است. در همین چارچوب، جاناتان پولارد، جاسوس مشهور اسرائیلی متولد آمریکا، مدعی شده بود اسرائیل پس از پروندههای ایران، غزه و لبنان، ناچار خواهد شد با ترکیه و مصر نیز وارد جنگ شود. با وجود این تنشها، موانع راهبردی مهمی مانع از کشیدهشدن دو طرف به یک جنگ مستقیم میشود. عضویت ترکیه در ناتو و روابط نزدیک آن با ایالات متحده از جمله مهمترین این عوامل است و واشینگتن بعید است اجازه دهد دو متحدش وارد درگیری نظامی شوند. از سوی دیگر از نگاه ترکیه، حملات و عملیات نظامی اسرائیل در سوریه نوعی مداخله در منطقهای است که آنکارا قصد دارد نفوذ خود را در آن گسترش دهد. تا آوریل ۲۰۲۵ هیچ قواعد رسمی مورد توافقی میان دو طرف در سوریه وجود نداشت، اما بهصورت ضمنی اصل عبورنکردن از خط قرمز رعایت میشد. ترکیه فعالیتهای خود را در شمال حلب، ادلب و مناطق شرق فرات متمرکز کرده بود و اسرائیل هم حضور خود را در بلندیهای جولان، جبلالشیخ، قنیطره و غرب درعا حفظ میکرد و اجازه نمیداد محدودیتی برای پروازهایش در آسمان سوریه ایجاد شود.
سناریوهای احتمالی
ناظران معقتدند اگر تنشها به سطح نظامی برسد، سوریه محتملترین صحنه رویارویی خواهد بود. گزینه دیگر، تشدید جنگ سایبری و اطلاعاتی مانند افزایش جاسوسی دیجیتال، مقابله با شبکههای اطلاعاتی و جنگ رسانهای در فضای آنلاین است. بدترین سناریو زمانی رخ میدهد که اسرائیل در شمال سوریه عملیاتی انجام دهد که به مناطق حضور نیروهای ترکیه یا گروههای تحت حمایت آن نزدیک شود، یا حادثهای دریایی در شرق مدیترانه رخ دهد که آنکارا آن را نقض حقوق خود تلقی کند. با این حال، در شرایط فعلی مسیر رسیدن به یک جنگ مستقیم همچنان طولانی است و هیچیک از دو طرف بهانه یا انگیزه کافی برای آغاز چنین درگیریای ندارند. به همین دلیل، محتملترین سناریو ادامه جنگ لفظی، تبادل تهدیدها، بیانیهها، مواضع تند در شبکههای اجتماعی و احتمالا برخی اقدامات دیپلماتیک یا اقتصادی خواهد بود.
از نسلکشی ارامنه چه میدانیم؟
نسلکشی ارامنه بین سالهای ۱۹۱۵ تا ۱۹۲۳ رخ داد و برآورد میشود حدود یکونیم میلیون ارمنی در جریان آن جان خود را از دست داده باشند. ترکیه همواره استفاده از عنوان نسلکشی را رد کرده است، اما بیش از ۳۰ کشور جهان، از جمله فرانسه، آلمان، ایالات متحده، لبنان و سوریه، این رخدادهای دردآور را به عنوان نسلکشی به رسمیت شناختهاند. دولتهای مختلف اسرائیل در دهههای گذشته از به رسمیت شناختن رسمی نسلکشی ارامنه خودداری کرده بودند؛ اقدامی که تا حد زیادی با هدف حفظ روابط با ترکیه انجام میشد. ترکیه زمانی یکی از نزدیکترین شرکای راهبردی اسرائیل در منطقه به شمار میرفت. اما از زمان آغاز جنگ غزه، آنکارا بارها اسرائیل را به ارتکاب نسلکشی علیه فلسطینیان متهم کرده است؛ اتهامی که اسرائیل آن را بهشدت رد میکند و میکوشد نوک پیکان حمله را به سمت ترکیه برگرداند.
