|

ریاست‌جمهوری ترامپ و انقلاب در اروپا

ماه گذشته از یکی از مشاوران بلندپایه در سیاست خارجی دولت «آنگلا مرکل» صدراعظم آلمان، پرسیده شد نظرش درباره «دونالد ترامپ» رئیس‌جمهوری آمریکا چیست. او با خوش‌بینی گفت: «واقعیت‌های ریاست‌جمهوری او را وادار می‌کند که لحنش را تغییر دهد».ترامپ ریشه‌های آلمانی دارد. ابتدا تصور می‌شد او «میت رامنی» را برای یکی از پست‌های مهم کشورش برگزیند؛ فردی که بیشتر به میانه‌روی شهرت دارد تا به این وسیله سعی کند همه گرایش‌ها را در کنترل خود داشته باشد. اما بعد از دو هفته این رؤیاها تقریبا برباد رفت؛ به‌خصوص تصور اینکه ترامپ از آن مواضع اختلاف‌برانگیزش در دوران انتخابات فاصله خواهد گرفت و افراد جدیدی را به کار خواهد گماشت. به نظر می‌رسد انتخاب‌های جدید ترامپ نگرانی‌ها را در بین مقامات اروپایی دوچندان کرده باشد. مقامات حکومتی می‌گویند تصمیم‌های اخیر ترامپ از جمله انتصاب فردی که به پیمان تغییرات آب‌وهوایی با دیده تردید نگاه می‌کند یا مسئله درگیرشدن با چین و به‌خصوص مسئله تایوان یا انتخاب چند بانکدار در پست‌های بالا همه بیانگر آن است که اینها می‌تواند به منافع مشترک اروپا و آمریکا در آینده آسیب برساند. به‌این‌ترتیب بعد از صدمه‌ای که انتخابات آمریکا برای اروپایی‌ها داشت، اکنون احساس می‌شود اروپا باید خود را برای رویارویی با واشنگتن حداقل در چند مسئله از جمله تعامل با روسیه و توافق هسته‌ای با ایران تا تجارت آزاد و تغییرات آب‌وهوایی و تکامل اروپا آماده کند. یک دیپلمات اروپایی بلندپایه اخیرا به واشنگتن رفت تا از نزدیک اوضاع را بررسی کند. او می‌گوید: «روزبه‌روز روشن می‌شود که این مجموعه‌ای پیشرو از سیاست‌های مستقل نیست بلکه برعکس است. مسئله به اخلال در کل نظام برمی‌گردد. ما اول فکر می‌کردیم کجا و چگونه کسی را برمی‌گزیند که مخل نظام باشد. اما بعد قانع شدیم که این خود ترامپ است و اینها بخشی از استراتژی اوست».
عرصه‌ای طولانی
بعد از تقریبا یک‌ماه‌ونیم که از انتخابات آمریکا می‌گذرد، همچنان مقامات اروپایی در فهم کارهایی که ترامپ انجام می‌دهد با مشکل مواجه هستند. او قرار است ماه آینده وارد کاخ سفید شود و اولویت‌های خود از جمله مسائل داخلی را تعیین کند. یکی از دلایل این سرگردانی، طولانی‌شدن تعیین پست‌های کلیدی در آمریکاست؛ مانند رفتن رامنی به برج ترامپ در نیویورک و تعریف‌کردن از او و بعد فراموشی و کنارگذاشتن و بعد از چند روز معرفی فردی دیگر. وزارت خارجه یکی از پست‌های مهمی بود که بسیاری از کشورها به آن چشم دوخته بودند تا اینکه ترامپ «رکس تیلرسون» رئیس شرکت نفتی «اکسون موبیل» را برای آن معرفی کرد. این انتخاب واکنش‌های زیادی را به دنبال داشت. برخی از مقامات اروپایی نسبت به روابط مستحکم این فرد با روسیه و به‌خصوص شخص «ولادیمیر پوتین» رئیس‌جمهوری روسیه، ابراز نگرانی کردند، حال آنکه برخی دیگر ابراز اطمینان کردند که رئیس یک شرکت بزرگ دارای مهارت‌هایی بین‌المللی بوده و حال می‌رود که سیاست خارجی ایالات متحده آمریکا را برعهده بگیرد. یک دیپلمات اروپای شرقی می‌گوید کشورش انتظار دارد آمریکا و ناتو از آنها در برابر توسعه‌طلبی‌های مسکو حمایت کنند. او با توجه به انتخاب تیلرسون می‌افزاید: «این اصلا مسئله خوبی نیست، وجود یک وزیر خارجه آمریکایی که با روسیه آشناست، بحث‌برانگیز است».از سوی دیگر، مواضع ترامپ درباره روسیه نگرانی‌های عمیقی را در دولت مرکل برانگیخته است. در گذشته صدراعظم آلمان نسبت به الحاق شبه‌جزیره کریمه و نقش روسیه در اوکراین واکنش‌هایی قوی نشان داد و با «باراک اوباما» رئیس‌جمهوری کنونی آمریکا، در تحمیل تحریم‌های بین‌المللی علیه مسکو همراه شد. حال مقامات اروپایی می‌گویند اگر ترامپ تصمیم بگیرد تحریم‌های آمریکا را حذف کند، اجماع اروپایی‌ها فروخواهد پاشید و اوکراین بیش از آنچه الان هست، در معرض خطر قرار خواهد گرفت. اروپایی‌ها درباره توافق هسته‌ای با ایران نیز نگران هستند و این نگرانی به‌خصوص بعد از تعیین «مایکل فلین» که یکی از منتقدان ایران است به‌عنوان مشاور امنیت ملی در تیم ترامپ بیشتر شده است. از آنجا که این توافق یک توافق بین‌المللی و مورد حمایت شورای امنیت سازمان ملل متحد است، خروج یک‌طرفه آمریکا از آن برای ترامپ دشوار خواهد بود، زیرا سایر دولت‌ها حاضر به دنباله‌روی از این کشور نیستند. با این حال نگرانی اروپایی‌ها این است که ترامپ تحریم‌های بیشتری را در حوزه‌های غیرهسته‌ای علیه ایران اعمال کند و این امر موجب واکنش انتقام‌جویانه تهران شده و در نهایت توافق هسته‌ای را لغو کند. یک مقام فرانسوی با اشاره به راهکار بازگرداندن تحریم‌ها علیه ایران می‌گوید، این در صورتی است که تهران با شرایط توافق مخالفت کند. او می‌افزاید: «اگر تنش‌ها با ایران بیشتر شود، این می‌تواند به معنای بازگرداندن تحریم‌ها باشد».
یک اتفاق انقلابی
نقاط اختلاف بین اروپا و ایالات متحده آمریکا بیش از اینهاست. مواضع ترامپ درباره شهرک‌سازی‌های اسرائیل در کرانه باختری، کاهش قیود مالی، مسئله چین، تجارت جهانی و تغییرات آب‌وهوایی از جمله این موارد اختلافی است. تصمیم ترامپ برای گفت‌وگوی تلفنی با رئیس‌جمهوری تایوان و تردید در سیاست «چین واحد» که چهار دهه است آمریکا آن را دنبال می‌کند، بیانگر زیرپاگذاشتن پروتکل‌های دیپلماتیک بود.
«فالکر پرتز» رئیس مؤسسه آلمانی امور امنیتی و بین‌المللی در برلین می‌گوید استفاده زیاد ترامپ از توییتر نیز دولت‌های اروپایی را نگران کرده است زیرا آنها انتظار داشتند بعد از انتخابات اینها متوقف شود. پرتز می‌افزاید: «آیا کار به اینجا خواهد رسید که مرکل ساعت سه صبح از خواب بلند شده و ببیند ترامپ توییتی گذاشته و می‌گوید، پوتین به او گفته که تحریم‌ها علیه روسیه خیلی زشت است؟ این البته بعید نیست».
برخی این احتمال را مطرح می‌کنند که با برگزاری انتخابات در هلند، فرانسه و آلمان و چه‌بسا ایتالیا و بریتانیا در سال آینده، شاهد شکاف بزرگی باشیم. ترامپ از نتایج همه‌پرسی در بریتانیا برای خروج از اتحادیه اروپا استقبال کرد. کمااینکه ابراز دوستی ویژه‌ای با «نایچل فاراژ» رهبر حزب «استقلال» بریتانیا، یکی از شخصیت‌های طرفدار جدایی از اتحادیه اروپا داشت؛ مسئله‌ای که پرسش‌های زیادی را درباره رفتارهای او در قبال تحولات آینده اروپا ازجمله انتخابات فرانسه مطرح کرد و آیا او اکنون از «ماری لوپن» رهبر «جبهه ملی» فرانسه وابسته به جناح راست در این انتخابات حمایت خواهد کرد؟
«چارلز گرانت» مدیر مرکز اصلاحات اروپایی که هفته گذشته در واشنگتن بود تا با برخی از مقامات آمریکایی نتایج انتخاب ترامپ را بررسی کند، می‌گوید: «اروپایی‌ها سرخورده شده‌اند. اگر ترامپ تصمیم بگیرد از ماری لوپن حمایت کند، این یک اتفاق انقلابی در روابط بین دو سوی آتلانتیک خواهد بود». به گفته او « اگر ترامپ از شخصی حمایت کند که می‌خواهد یورو و اتحادیه اروپا را منهدم کند و نظام لیبرالی غربی را براندازد و با روسیه دوست شود، دیگر روابط بین دو سوی اقیانوس اطلس مثل گذشته نخواهد بود».

ماه گذشته از یکی از مشاوران بلندپایه در سیاست خارجی دولت «آنگلا مرکل» صدراعظم آلمان، پرسیده شد نظرش درباره «دونالد ترامپ» رئیس‌جمهوری آمریکا چیست. او با خوش‌بینی گفت: «واقعیت‌های ریاست‌جمهوری او را وادار می‌کند که لحنش را تغییر دهد».ترامپ ریشه‌های آلمانی دارد. ابتدا تصور می‌شد او «میت رامنی» را برای یکی از پست‌های مهم کشورش برگزیند؛ فردی که بیشتر به میانه‌روی شهرت دارد تا به این وسیله سعی کند همه گرایش‌ها را در کنترل خود داشته باشد. اما بعد از دو هفته این رؤیاها تقریبا برباد رفت؛ به‌خصوص تصور اینکه ترامپ از آن مواضع اختلاف‌برانگیزش در دوران انتخابات فاصله خواهد گرفت و افراد جدیدی را به کار خواهد گماشت. به نظر می‌رسد انتخاب‌های جدید ترامپ نگرانی‌ها را در بین مقامات اروپایی دوچندان کرده باشد. مقامات حکومتی می‌گویند تصمیم‌های اخیر ترامپ از جمله انتصاب فردی که به پیمان تغییرات آب‌وهوایی با دیده تردید نگاه می‌کند یا مسئله درگیرشدن با چین و به‌خصوص مسئله تایوان یا انتخاب چند بانکدار در پست‌های بالا همه بیانگر آن است که اینها می‌تواند به منافع مشترک اروپا و آمریکا در آینده آسیب برساند. به‌این‌ترتیب بعد از صدمه‌ای که انتخابات آمریکا برای اروپایی‌ها داشت، اکنون احساس می‌شود اروپا باید خود را برای رویارویی با واشنگتن حداقل در چند مسئله از جمله تعامل با روسیه و توافق هسته‌ای با ایران تا تجارت آزاد و تغییرات آب‌وهوایی و تکامل اروپا آماده کند. یک دیپلمات اروپایی بلندپایه اخیرا به واشنگتن رفت تا از نزدیک اوضاع را بررسی کند. او می‌گوید: «روزبه‌روز روشن می‌شود که این مجموعه‌ای پیشرو از سیاست‌های مستقل نیست بلکه برعکس است. مسئله به اخلال در کل نظام برمی‌گردد. ما اول فکر می‌کردیم کجا و چگونه کسی را برمی‌گزیند که مخل نظام باشد. اما بعد قانع شدیم که این خود ترامپ است و اینها بخشی از استراتژی اوست».
عرصه‌ای طولانی
بعد از تقریبا یک‌ماه‌ونیم که از انتخابات آمریکا می‌گذرد، همچنان مقامات اروپایی در فهم کارهایی که ترامپ انجام می‌دهد با مشکل مواجه هستند. او قرار است ماه آینده وارد کاخ سفید شود و اولویت‌های خود از جمله مسائل داخلی را تعیین کند. یکی از دلایل این سرگردانی، طولانی‌شدن تعیین پست‌های کلیدی در آمریکاست؛ مانند رفتن رامنی به برج ترامپ در نیویورک و تعریف‌کردن از او و بعد فراموشی و کنارگذاشتن و بعد از چند روز معرفی فردی دیگر. وزارت خارجه یکی از پست‌های مهمی بود که بسیاری از کشورها به آن چشم دوخته بودند تا اینکه ترامپ «رکس تیلرسون» رئیس شرکت نفتی «اکسون موبیل» را برای آن معرفی کرد. این انتخاب واکنش‌های زیادی را به دنبال داشت. برخی از مقامات اروپایی نسبت به روابط مستحکم این فرد با روسیه و به‌خصوص شخص «ولادیمیر پوتین» رئیس‌جمهوری روسیه، ابراز نگرانی کردند، حال آنکه برخی دیگر ابراز اطمینان کردند که رئیس یک شرکت بزرگ دارای مهارت‌هایی بین‌المللی بوده و حال می‌رود که سیاست خارجی ایالات متحده آمریکا را برعهده بگیرد. یک دیپلمات اروپای شرقی می‌گوید کشورش انتظار دارد آمریکا و ناتو از آنها در برابر توسعه‌طلبی‌های مسکو حمایت کنند. او با توجه به انتخاب تیلرسون می‌افزاید: «این اصلا مسئله خوبی نیست، وجود یک وزیر خارجه آمریکایی که با روسیه آشناست، بحث‌برانگیز است».از سوی دیگر، مواضع ترامپ درباره روسیه نگرانی‌های عمیقی را در دولت مرکل برانگیخته است. در گذشته صدراعظم آلمان نسبت به الحاق شبه‌جزیره کریمه و نقش روسیه در اوکراین واکنش‌هایی قوی نشان داد و با «باراک اوباما» رئیس‌جمهوری کنونی آمریکا، در تحمیل تحریم‌های بین‌المللی علیه مسکو همراه شد. حال مقامات اروپایی می‌گویند اگر ترامپ تصمیم بگیرد تحریم‌های آمریکا را حذف کند، اجماع اروپایی‌ها فروخواهد پاشید و اوکراین بیش از آنچه الان هست، در معرض خطر قرار خواهد گرفت. اروپایی‌ها درباره توافق هسته‌ای با ایران نیز نگران هستند و این نگرانی به‌خصوص بعد از تعیین «مایکل فلین» که یکی از منتقدان ایران است به‌عنوان مشاور امنیت ملی در تیم ترامپ بیشتر شده است. از آنجا که این توافق یک توافق بین‌المللی و مورد حمایت شورای امنیت سازمان ملل متحد است، خروج یک‌طرفه آمریکا از آن برای ترامپ دشوار خواهد بود، زیرا سایر دولت‌ها حاضر به دنباله‌روی از این کشور نیستند. با این حال نگرانی اروپایی‌ها این است که ترامپ تحریم‌های بیشتری را در حوزه‌های غیرهسته‌ای علیه ایران اعمال کند و این امر موجب واکنش انتقام‌جویانه تهران شده و در نهایت توافق هسته‌ای را لغو کند. یک مقام فرانسوی با اشاره به راهکار بازگرداندن تحریم‌ها علیه ایران می‌گوید، این در صورتی است که تهران با شرایط توافق مخالفت کند. او می‌افزاید: «اگر تنش‌ها با ایران بیشتر شود، این می‌تواند به معنای بازگرداندن تحریم‌ها باشد».
یک اتفاق انقلابی
نقاط اختلاف بین اروپا و ایالات متحده آمریکا بیش از اینهاست. مواضع ترامپ درباره شهرک‌سازی‌های اسرائیل در کرانه باختری، کاهش قیود مالی، مسئله چین، تجارت جهانی و تغییرات آب‌وهوایی از جمله این موارد اختلافی است. تصمیم ترامپ برای گفت‌وگوی تلفنی با رئیس‌جمهوری تایوان و تردید در سیاست «چین واحد» که چهار دهه است آمریکا آن را دنبال می‌کند، بیانگر زیرپاگذاشتن پروتکل‌های دیپلماتیک بود.
«فالکر پرتز» رئیس مؤسسه آلمانی امور امنیتی و بین‌المللی در برلین می‌گوید استفاده زیاد ترامپ از توییتر نیز دولت‌های اروپایی را نگران کرده است زیرا آنها انتظار داشتند بعد از انتخابات اینها متوقف شود. پرتز می‌افزاید: «آیا کار به اینجا خواهد رسید که مرکل ساعت سه صبح از خواب بلند شده و ببیند ترامپ توییتی گذاشته و می‌گوید، پوتین به او گفته که تحریم‌ها علیه روسیه خیلی زشت است؟ این البته بعید نیست».
برخی این احتمال را مطرح می‌کنند که با برگزاری انتخابات در هلند، فرانسه و آلمان و چه‌بسا ایتالیا و بریتانیا در سال آینده، شاهد شکاف بزرگی باشیم. ترامپ از نتایج همه‌پرسی در بریتانیا برای خروج از اتحادیه اروپا استقبال کرد. کمااینکه ابراز دوستی ویژه‌ای با «نایچل فاراژ» رهبر حزب «استقلال» بریتانیا، یکی از شخصیت‌های طرفدار جدایی از اتحادیه اروپا داشت؛ مسئله‌ای که پرسش‌های زیادی را درباره رفتارهای او در قبال تحولات آینده اروپا ازجمله انتخابات فرانسه مطرح کرد و آیا او اکنون از «ماری لوپن» رهبر «جبهه ملی» فرانسه وابسته به جناح راست در این انتخابات حمایت خواهد کرد؟
«چارلز گرانت» مدیر مرکز اصلاحات اروپایی که هفته گذشته در واشنگتن بود تا با برخی از مقامات آمریکایی نتایج انتخاب ترامپ را بررسی کند، می‌گوید: «اروپایی‌ها سرخورده شده‌اند. اگر ترامپ تصمیم بگیرد از ماری لوپن حمایت کند، این یک اتفاق انقلابی در روابط بین دو سوی آتلانتیک خواهد بود». به گفته او « اگر ترامپ از شخصی حمایت کند که می‌خواهد یورو و اتحادیه اروپا را منهدم کند و نظام لیبرالی غربی را براندازد و با روسیه دوست شود، دیگر روابط بین دو سوی اقیانوس اطلس مثل گذشته نخواهد بود».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.