|

جعفر والی به جوانان اعتقاد داشت

شکرخدا گودرزی

تئاتر نوین ایران مدیون افرادی است که عاشقانه و با احساس مسئولیت فردی تلاش کردند رابطه‌ای بین هنر تازه‌وارد تئاتر و بسترهای تاریخی و کهن این سرزمین و مسائل روز و مبتلابه جامعه‌شان فراهم آورند. بر مدار اندیشه‌شان مهر و زلالی چشم‌هایشان رخشانی‌ هزار چشمه و در نه توی درون سینه‌شان تنوری گرم داشتند. اینان به‌راستی معماران تئاتر نوین ایران بودند. تئاتر را با ترجمه‌هایی از مولیر و مترلینگ و گوگول و چخوف و شکسپیر شروع کردند و آرام‌آرام از تئاتر به شکل ترجمه و آدابتاسیون‌های رایج که غالبا با پُزهایی نخ‌نما و ظاهری جلوه می‌کردند فاصله گرفتند؛ تئاترهای متداولی که هیچ سنخیتی با زیست و بوم هنرمندان معترض و پیشروان دهه 40 نداشتند؛ انواع تئاتر بی‌هویت و بی‌شناسنامه‌ای که نادانسته پشت تئاتر ترجمه‌ای و متون وارداتی خود را پنهان کرده بودند و سعی داشتند تنگی و قطعی ارتباطشان با رفتار عمومی و نهادهای اجتماعی را در یک ظاهر تجددمآبانه نشان دهند و تئاتر را به‌عنوان کالایی لوکس و غیرمنطبق با شرایط سیاسی، اجتماعی و تئاتری فارغ از مسائل بومی ارائه دهند. در مقابل این جماعت به‌اصطلاح ژیگول، فکلی هنرمندانی بودند که از اندیشه‌های متناسب با روح زمان خویش مدد گرفتند و تئاتر درخشان و طلایی دهه 40 را رقم زدند؛ هنری که در عرصه نویسندگی، بزرگانی چون رادی و بیضایی و ساعدی را معرفی کرد و در عرصه بازیگری و کارگردانی چهره‌های درخشانی چون عباس جوانمرد، عزت‌الله انتظامی، علی نصیریان، محمدعلی کشاورز، پرویز فنی‌زاده، جمشید مشایخی و جعفر والی را به آسمان هنر ایرانی شناساند، افرادی با روحیه ملی، دغدغه‌های بومی و فارغ از دسته‌بندی‌های متداول سیاسی. جعفر والی عضو گروه هنر ملی و از افراد تأثیرگذار این گروه بود؛ فردی باقریحه، عاشق، مهربان، قدرشناس و دوستدار تئاتر. در آخرین دیداری که با او داشتیم، جز از تئاتر و ادامه راهی که آنان آغازگرش بودند نخواست. درحالی‌که روی تخت بیمارستان به‌سختی تنفس می‌کرد، باز از تئاتر گفت. دو سال پیش هم که در همین بیمارستان شهید رجایی بستری بود و با عباس جوانمرد به دیدارش رفتم، عباس جوانمرد درحالی‌که چشم‌هایش از ناراحتی و غم خیس بود به آقای والی گفت: جعفر چرا مواظب خودت نیستی؟ جعفر والی به جوانان اعتقاد داشت و در این چند روز آخر بین بستری‌شدن اخیر و قبلی، از نمایش گروه‌های جوان دیدار کرد. تئاتر ما برای شکوفایی به امثال والی نیاز دارد. یادش گرامی باد.

تئاتر نوین ایران مدیون افرادی است که عاشقانه و با احساس مسئولیت فردی تلاش کردند رابطه‌ای بین هنر تازه‌وارد تئاتر و بسترهای تاریخی و کهن این سرزمین و مسائل روز و مبتلابه جامعه‌شان فراهم آورند. بر مدار اندیشه‌شان مهر و زلالی چشم‌هایشان رخشانی‌ هزار چشمه و در نه توی درون سینه‌شان تنوری گرم داشتند. اینان به‌راستی معماران تئاتر نوین ایران بودند. تئاتر را با ترجمه‌هایی از مولیر و مترلینگ و گوگول و چخوف و شکسپیر شروع کردند و آرام‌آرام از تئاتر به شکل ترجمه و آدابتاسیون‌های رایج که غالبا با پُزهایی نخ‌نما و ظاهری جلوه می‌کردند فاصله گرفتند؛ تئاترهای متداولی که هیچ سنخیتی با زیست و بوم هنرمندان معترض و پیشروان دهه 40 نداشتند؛ انواع تئاتر بی‌هویت و بی‌شناسنامه‌ای که نادانسته پشت تئاتر ترجمه‌ای و متون وارداتی خود را پنهان کرده بودند و سعی داشتند تنگی و قطعی ارتباطشان با رفتار عمومی و نهادهای اجتماعی را در یک ظاهر تجددمآبانه نشان دهند و تئاتر را به‌عنوان کالایی لوکس و غیرمنطبق با شرایط سیاسی، اجتماعی و تئاتری فارغ از مسائل بومی ارائه دهند. در مقابل این جماعت به‌اصطلاح ژیگول، فکلی هنرمندانی بودند که از اندیشه‌های متناسب با روح زمان خویش مدد گرفتند و تئاتر درخشان و طلایی دهه 40 را رقم زدند؛ هنری که در عرصه نویسندگی، بزرگانی چون رادی و بیضایی و ساعدی را معرفی کرد و در عرصه بازیگری و کارگردانی چهره‌های درخشانی چون عباس جوانمرد، عزت‌الله انتظامی، علی نصیریان، محمدعلی کشاورز، پرویز فنی‌زاده، جمشید مشایخی و جعفر والی را به آسمان هنر ایرانی شناساند، افرادی با روحیه ملی، دغدغه‌های بومی و فارغ از دسته‌بندی‌های متداول سیاسی. جعفر والی عضو گروه هنر ملی و از افراد تأثیرگذار این گروه بود؛ فردی باقریحه، عاشق، مهربان، قدرشناس و دوستدار تئاتر. در آخرین دیداری که با او داشتیم، جز از تئاتر و ادامه راهی که آنان آغازگرش بودند نخواست. درحالی‌که روی تخت بیمارستان به‌سختی تنفس می‌کرد، باز از تئاتر گفت. دو سال پیش هم که در همین بیمارستان شهید رجایی بستری بود و با عباس جوانمرد به دیدارش رفتم، عباس جوانمرد درحالی‌که چشم‌هایش از ناراحتی و غم خیس بود به آقای والی گفت: جعفر چرا مواظب خودت نیستی؟ جعفر والی به جوانان اعتقاد داشت و در این چند روز آخر بین بستری‌شدن اخیر و قبلی، از نمایش گروه‌های جوان دیدار کرد. تئاتر ما برای شکوفایی به امثال والی نیاز دارد. یادش گرامی باد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.