|

نگاهی به ابعاد توافق اخیر اوپک

پویا نعمت‌اللهی. کارشناس نفت

جلسه اوپک را که در مورخ 30 نوامبر برگزار شد، باید یکی از پیچیده‌ترین اجلاس‌ها در چندساله‌ اخیر قلمداد کرد.
تصمیم اوپک به‌خوبی این حقیقت را آشکار کرد که تمامی کشورها هرچند در برخی اوقات ممکن است متأثر از منویات سیاسی باشند، اما در نهایت چاره‌ای جز پذیرش مصلحت خود ندارند؛ چراکه آنچه اهمیت دارد، همانا منافع ملی است.
اکنون تمامیت ساختار اوپک حاضر به پذیرش عقلانیت جمعی شده و این را باید دستاوردی ارزشمند دانست.
آن‌گونه که ناظران گزارش داده‌اند، کاهش تولید حدود 1.2‌میلیون بشکه در روز مورد توافق بوده که گویا از اول سال میلادی (یعنی کمتر از یک ماه دیگر) اجرائی می‌شود که با توجه به جمیع جهات و فصل وقوع آن، می‌تواند آثار مثبتی را در حوزه قیمت‌ها پدید آورد.
این توافق را می‌توان از زاویه‌ موفقیت دیپلماسی انرژی ایران بررسی کرد. از شهریور ماه 1393 که روند کاهشی قیمت‌های نفت آغاز شد، همواره وزارت نفت در مظان این اتهام قرار داشت که از برقراری دیپلماسی انرژی عاجز است. با وجود آنکه اوپک چندین جلسه از آن زمان تاکنون برگزار کرد، اما عملا تأثیرات درخور‌توجهی در سطوح قیمتی پدید نیامد.
واقعیت آن است که سایر کشورهای مهم تولیدکننده، رغبتی به مقابله با کاهش قیمت‌ها نداشتند و در پی اغراض متفاوتی در حوزه سیاست‌های اقتصادی و بین‌المللی خود بودند. به‌تدریج با وخیم‌ترشدن اوضاع، رفته‌رفته آثار این وضعیت بر خود آن کشورها نمایان شد.
از سوی دیگر، ایران بعد از برجام نیز سیاست‌های نفتی خود را دنبال می‌کرد و مقامات وزارت نفت بارها با صدای بلند اعلام کردند که ایران به دنبال احیای جایگاه قبلی خود در بازار نفت است و بقیه‌ کشورها باید جای بشکه‌های ایران را باز کنند.
اما کشورهایی که سهم ایران را در دوران تحریم‌ها به‌ یغما برده بودند، حاضر نبودند به این راحتی کنار بکشند. به‌همین‌خاطر ابتدا با تعریف پدیده‌ «فریز نفتی» سعی داشتند به هر نحو ممکن ایران را وارد بازی خود کنند تا هم از موضع بالادستی خود کوتاه نیامده و هم اینکه ایران را در پدیدآمدن شرایط و تبعات منفی، همسو و همدست قلمداد کنند.
اما وزارت نفت، هرگز وارد این بازی نشد و همچنان بر مواضع قبلی خود پافشاری می‌کرد. نتیجه این شد که اکنون اوپک، با تصمیم دقیق و تاریخی خود، منافع تمامی اعضا را برآورده کرد و گواهی است بر اینکه رفتار دیپلماتیک و عقلانی، کارکرد مطلوب‌تری در مقایسه با تصمیم‌های هیجانی دارد.
اما یک جنبه‌ دیگر از توافق نشست 171 اوپک، نیل به هم‌گرایی با برخی کشورهای مهم «غیرعضو اوپک» است که باید در رأس آن به روسیه اشاره کرد. این کشورها پذیرفته‌اند کاهشی حدود 600‌ هزار بشکه در روز را اعمال کنند.
به هر تقدیر اوپک اقدامی انجام داد که در 10 سال گذشته مهم‌ترین تصمیم سازمان بود.
ایران نیز با دیپلماسی مطلوب خود، موفق شد با وجود کدورت‌ها و مناقشه با برخی کشورهای عربی عضو اوپک، همه آنها را متقاعد کند که برنامه کاهش تولید اوپک مستثنا شود.
از طرفی روسیه نیز تنها مایل بود که سطح تولید خود را ثابت نگه دارد، درحالی‌که ماه گذشته تولید نفت روسیه به بیشترین میزان از زمان فروپاشی اتحادیه جماهیر شوروی رسیده بود، اما اکنون توافق کرده است که 300‌ هزار بشکه تولید خود را کاهش دهد (یعنی نصف کاهش تولیدی که از کل کشورهای غیرعضو تعهد شده است).
از طرفی قزاقستان که اخیرا با راه‌اندازی میدان کشاگان تولید نفت خود را 75‌ هزار بشکه افزایش داده و در یک ماه آینده این رقم را دوبرابر خواهد کرد، اعلام آمادگی کرده است که تولید خود را کاهش دهد. آذربایجان نیز می‌گوید تولید سال آینده نفت خود را کاهش خواهد داد.
در این میان، ایران نه‌تنها از افزایش قیمت نفت سود خواهد جست، بلکه قیمت‌های بالای نفت باعث خواهد شد رغبت شرکت‌های خارجی برای سرمایه‌گذاری در بخش نفت و گاز ایران افزایش یابد. کاهش قیمت نفت، سرمایه‌گذاری‌های جهانی در حوزه نفت و گاز را حدود 44 درصد کاهش داده بود، اما با افزایش قیمت نفت، قطعا اوضاع مناسب‌تری در این بخش از صنعت نفت حاکم خواهد شد.
حتی اگر فقط این دستاورد را بر این اجلاس مترتب بدانند، باز هم گزاف نیست که این مهم یکی از طلایی‌ترین توفیقات صنعت نفت ایران در سال‌های اخیر بوده است.

جلسه اوپک را که در مورخ 30 نوامبر برگزار شد، باید یکی از پیچیده‌ترین اجلاس‌ها در چندساله‌ اخیر قلمداد کرد.
تصمیم اوپک به‌خوبی این حقیقت را آشکار کرد که تمامی کشورها هرچند در برخی اوقات ممکن است متأثر از منویات سیاسی باشند، اما در نهایت چاره‌ای جز پذیرش مصلحت خود ندارند؛ چراکه آنچه اهمیت دارد، همانا منافع ملی است.
اکنون تمامیت ساختار اوپک حاضر به پذیرش عقلانیت جمعی شده و این را باید دستاوردی ارزشمند دانست.
آن‌گونه که ناظران گزارش داده‌اند، کاهش تولید حدود 1.2‌میلیون بشکه در روز مورد توافق بوده که گویا از اول سال میلادی (یعنی کمتر از یک ماه دیگر) اجرائی می‌شود که با توجه به جمیع جهات و فصل وقوع آن، می‌تواند آثار مثبتی را در حوزه قیمت‌ها پدید آورد.
این توافق را می‌توان از زاویه‌ موفقیت دیپلماسی انرژی ایران بررسی کرد. از شهریور ماه 1393 که روند کاهشی قیمت‌های نفت آغاز شد، همواره وزارت نفت در مظان این اتهام قرار داشت که از برقراری دیپلماسی انرژی عاجز است. با وجود آنکه اوپک چندین جلسه از آن زمان تاکنون برگزار کرد، اما عملا تأثیرات درخور‌توجهی در سطوح قیمتی پدید نیامد.
واقعیت آن است که سایر کشورهای مهم تولیدکننده، رغبتی به مقابله با کاهش قیمت‌ها نداشتند و در پی اغراض متفاوتی در حوزه سیاست‌های اقتصادی و بین‌المللی خود بودند. به‌تدریج با وخیم‌ترشدن اوضاع، رفته‌رفته آثار این وضعیت بر خود آن کشورها نمایان شد.
از سوی دیگر، ایران بعد از برجام نیز سیاست‌های نفتی خود را دنبال می‌کرد و مقامات وزارت نفت بارها با صدای بلند اعلام کردند که ایران به دنبال احیای جایگاه قبلی خود در بازار نفت است و بقیه‌ کشورها باید جای بشکه‌های ایران را باز کنند.
اما کشورهایی که سهم ایران را در دوران تحریم‌ها به‌ یغما برده بودند، حاضر نبودند به این راحتی کنار بکشند. به‌همین‌خاطر ابتدا با تعریف پدیده‌ «فریز نفتی» سعی داشتند به هر نحو ممکن ایران را وارد بازی خود کنند تا هم از موضع بالادستی خود کوتاه نیامده و هم اینکه ایران را در پدیدآمدن شرایط و تبعات منفی، همسو و همدست قلمداد کنند.
اما وزارت نفت، هرگز وارد این بازی نشد و همچنان بر مواضع قبلی خود پافشاری می‌کرد. نتیجه این شد که اکنون اوپک، با تصمیم دقیق و تاریخی خود، منافع تمامی اعضا را برآورده کرد و گواهی است بر اینکه رفتار دیپلماتیک و عقلانی، کارکرد مطلوب‌تری در مقایسه با تصمیم‌های هیجانی دارد.
اما یک جنبه‌ دیگر از توافق نشست 171 اوپک، نیل به هم‌گرایی با برخی کشورهای مهم «غیرعضو اوپک» است که باید در رأس آن به روسیه اشاره کرد. این کشورها پذیرفته‌اند کاهشی حدود 600‌ هزار بشکه در روز را اعمال کنند.
به هر تقدیر اوپک اقدامی انجام داد که در 10 سال گذشته مهم‌ترین تصمیم سازمان بود.
ایران نیز با دیپلماسی مطلوب خود، موفق شد با وجود کدورت‌ها و مناقشه با برخی کشورهای عربی عضو اوپک، همه آنها را متقاعد کند که برنامه کاهش تولید اوپک مستثنا شود.
از طرفی روسیه نیز تنها مایل بود که سطح تولید خود را ثابت نگه دارد، درحالی‌که ماه گذشته تولید نفت روسیه به بیشترین میزان از زمان فروپاشی اتحادیه جماهیر شوروی رسیده بود، اما اکنون توافق کرده است که 300‌ هزار بشکه تولید خود را کاهش دهد (یعنی نصف کاهش تولیدی که از کل کشورهای غیرعضو تعهد شده است).
از طرفی قزاقستان که اخیرا با راه‌اندازی میدان کشاگان تولید نفت خود را 75‌ هزار بشکه افزایش داده و در یک ماه آینده این رقم را دوبرابر خواهد کرد، اعلام آمادگی کرده است که تولید خود را کاهش دهد. آذربایجان نیز می‌گوید تولید سال آینده نفت خود را کاهش خواهد داد.
در این میان، ایران نه‌تنها از افزایش قیمت نفت سود خواهد جست، بلکه قیمت‌های بالای نفت باعث خواهد شد رغبت شرکت‌های خارجی برای سرمایه‌گذاری در بخش نفت و گاز ایران افزایش یابد. کاهش قیمت نفت، سرمایه‌گذاری‌های جهانی در حوزه نفت و گاز را حدود 44 درصد کاهش داده بود، اما با افزایش قیمت نفت، قطعا اوضاع مناسب‌تری در این بخش از صنعت نفت حاکم خواهد شد.
حتی اگر فقط این دستاورد را بر این اجلاس مترتب بدانند، باز هم گزاف نیست که این مهم یکی از طلایی‌ترین توفیقات صنعت نفت ایران در سال‌های اخیر بوده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.