به مناسبت بازچاپ رمان «مردهها جوان میمانند» آنا زگرس
ریشههای شر
آنا زگرس از مشهورترین نویسندگان قرن بیستم ادبیات آلمانیزبان است که در سالهای حیاتش در فرمهای مختلف داستاننویسی به نوشتن پرداخت و امروز در میان آثار او از رمان و نوول و داستان کوتاه گرفته تا قطعههای کوتاه و طرح دیده میشود. امروز به لحاظ جایگاه هنری زگرس را در کنار نویسندگانی چون توماس مان و برتولت برشت قرار میدهند. او جزء نسلی از نویسندگان آلمانی بهشمار میرود که با ظهور هیتلر به اجبار تن به مهاجرت دادند.
به گزارش گروه رسانهای شرق،
پیام حیدرقزوینی: آنا زگرس از مشهورترین نویسندگان قرن بیستم ادبیات آلمانیزبان است که در سالهای حیاتش در فرمهای مختلف داستاننویسی به نوشتن پرداخت و امروز در میان آثار او از رمان و نوول و داستان کوتاه گرفته تا قطعههای کوتاه و طرح دیده میشود. امروز به لحاظ جایگاه هنری زگرس را در کنار نویسندگانی چون توماس مان و برتولت برشت قرار میدهند. او جزء نسلی از نویسندگان آلمانی بهشمار میرود که با ظهور هیتلر به اجبار تن به مهاجرت دادند. زگرس از نویسندگان چپ آلمانیزبان قرن بیستم بهشمار میرود که به رئالیسم سوسیالیستی معتقد بودند. دیدگاه طبقاتی زگرس که برآمده از باور او به سوسیالیسم بود، بهروشنی در شاهکار او، رمان «مردهها جوان میمانند»، دیده میشود. این رمان چند دهه پیش با ترجمه علیاصغر حداد به فارسی درآمده بود و اخیرا چاپ تازهای از آن منتشر شده است.
زگرس سالهای مهاجرتش را در مکزیک گذراند و در ١٩٤٧ به کشورش برگشت و البته آلمان شرقی را به عنوان وطن برگزید. او دو سال بعد از این، «مردهها جوان میمانند» را منتشر کرد و در این رمان سرگذشت ملت آلمان را در بستری تاریخی به تصویر درآورد و روایتی از اقشار و طبقههای گوناگون جامعه در طول زمانی بیش از یکربع قرن به دست داد. «مردهها جوان میمانند» در کنار «هفتمین صلیب» از مهمترین رمانهای زگرس بهشمار میروند اما سبک روایت «مردهها جوان میمانند» بهگونهای است که این رمان را متفاوتتر از دیگر آثار زگرس کرده است.
زگرس در این رمان روایتهای چندشاخهای را کنار هم قرار داده و درنهایت روایتی کلی ساخته که در آن روند تکامل آلمان در دهههای پیش از بروز جنگ جهانی دوم نشان داده شده است. شخصیتپردازی زگرس در این رمان، بهگونهای است که هر یک از شخصیتهای داستان را میتوان بهمثابه طبقه یا قشری مشخص از جامعه آلمان دانست، شخصیتهایی که بهلحاظ اجتماعی و تاریخی نمونهوار هستند و روایت رمان نشان میدهد که چگونه قشرها و طبقات مختلف جامعه به ظهور فاشیسم کمک کردند. بورژوازی، زمینداران بزرگ و نظامیان هریک نمایندهای در رمان زگرس دارند و اینها در اتحاد با هم در ظهور فاشیسم نقش داشتند. در این میان، شخصیت دیگری هم در رمان حضور دارد که در مقابل دیگر شخصیتهای رمان است و درواقع او نماینده طبقه کارگر است. با اینهمه «مردهها جوان میمانند» به لحاظ ارزشهای ادبی رمانی درخشان است و ایدهها و باورهای نویسنده آسیبی به روایت رمان وارد نکرده است.
«مردهها جوان میمانند» در اصل بخشی از یک تریلوژی است و زگرس به دنبال این رمان و با همین قهرمانها، دو رمان دیگر هم نوشته است. «مردهها جوان میمانند» به دوران پیش از جنگ و خود جنگ مربوط است و در آخر و با پایان جنگ، کشور آلمان شرقی تشکیل میشود. رمان بعدی به دوران بعد از آلمان شرقی مربوط است و قهرمان داستان در این اثر با این بحران روبهرو است که آیا آلمان شرقی را بهعنوان کشورش بپذیرد یا نه و درنهایت در رمان سوم است که او آلمان شرقی را میپذیرد. در روایت نهایی اثر آلمان شرقی کشوری است که میتوان به آن اعتماد کرد و در آن زندگی کرد و وطن به حسابش آورد.
برخی منتقدان بر این باورند که در دو رمان بعدی به نوعی ردپای ادبیات حزبی دیده میشود اما با این حال این مسئله در «مردهها جوان میمانند» دیده نمیشود و حتی حزب کمونیست آلمان چندان موافق این رمان نبود چون معتقد بودند قهرمان مثبت کتاب، که مثلا حزب است، خیلی نمود روشن و بیرونی ندارد و در پشت صحنه قرار گرفته است.
زگرس در «مردهها جوان میمانند» تصویری واضح و دقیق از ذهن، قلب و روح جامعه آلمان بین سالهای 1918 تا 1945 به دست داده است. کتاب تصویری از درگیریهای طبقاتی در آلمان بین سالهای 1918 و 1945 را نشان میدهد و داستان را از طریق خانواده ارووین اسپارتاکوس پیش میبرد که در سال 1918 توسط افسران به قتل میرسد و همسر پیشین او، ماری، رابطه جدیدی را با گشتاپو آغاز میکند. در حالی که گشتاپو بهطور فزایندهای از زمینه سیاسی آلمان کنار میرود فرزند اروین، هروس، مانند پدرش کمونیست میشود و این اتفاق منجر به ایجاد نفرت تلخی بین او و برادر نازیاش میشود. وقوع جنگ جهانی دوم حماسههای خانوادگی تمامعیاری را به ارمغان میآورد. هانس در حالی که در تلاش برای پیوستن به ارتش سرخ است در جبهه شرقی به ضرب گلوله کشته میشود و معشوقه باردار خود، امی را ترک میگوید تا فرزند خود را به تنهایی در برلین بزرگ کند.
آنطورکه اشاره شد، آنا زگرس از مطرحترین نویسندگان قرن بیستم ادبیات آلمان است که در نوامبر 1900 در ماینس متولد شد. او به شکل داوطلبانه در جنگ جهانی اول حضور داشت و پس از گرفتن دیپلم به تحصیل در رشتههای هنر، تاریخ فرهنگ و چینشناسی پرداخت. او اولین داستانش را در سال 1924 با عنوان «مردگان جزیره جال» منتشر کرد. زگرس در سالهای تبعید، با نشریههای مهاجران آلمانی همکاری میکرد و یکی از اعضای تشکیلدهنده انجمن حمایت از نویسندگان آلمانی در پاریس بود. او سرانجام در سال 1947 به برلین بازگشت و ابتدا در سمت غربی شهر و سپس در برلین شرقی ساکن شد. زگرس عضو حزب اتحاد سوسیالیستی آلمان بود. او برنده جوایز متعددی از جمله جایزه مهم گئورگ بوشنر شده بود.
زگرس تحت تأثیر نویسندگان روسی و بهخصوص داستایفسکی بوده و این تأثیرپذیری بیش از هرچیز بهلحاظ نگارش بوده است. برای زگرس همچنین آن دسته از آثاری که به اقشار فرودست میپرداختند اهمیت زیادی داشت و به همین خاطر به کسی مثل داستایفسکی اهمیت زیادی میداد. ازاینرو اگر بخواهیم به دنبال ردپاهای نویسندگان دیگر در آثار او بگردیم باید به نویسندگان روسی قرن نوزدهم رجوع کنیم. یکی دیگر از آثار زگرس که مدتی پیش با ترجمه مهشید میرمعزی به فارسی منتشر شده بود «سفر دریایی» نام دارد. این کتاب درواقع داستانی است درباره سفرهای نویسنده به برزیل. «سفر دریایی» در سال 1971 منتشر شد. در این رمان، ارنست تریبل پزشک جوانی است که در طول سفری دریایی از برزیل به لهستان، داستان زندگیاش را برای همسفرش، فرانتس هامر، شرح میدهد. این رمان این گونه آغاز میشود: «هیچچیز را نمیشود با عزیمت مقایسه کرد، نه واردشدن و نه ملاقات دوباره. وقتی پل موقت کشتی به سمت خشکی بالا کشیده میشود، آدم آن بخش از جهان و همچنین تمام چیزهایی را که در آنجا تجربه کرده، اعم از رنج و شادی، برای همیشه ترک میکند؛ بعد سه هفته تمام دریا را پیشرو دارد. من با همسفر جوان خود حرفی نمیزدم. شاید او فقط افکارش را با صدای بلند بیان میکرد. تازه 20 دقیقه بود که میشناختمش. هنگام بررسی مدارکمان، پشت سرش بودم و همان وقت بود که متوجه شدم او هم مانند من در روستوک کشتی لهستانی مان، نوروید، را ترک خواهد کرد. پزشک بود. این را هم هنگام بررسی مدارک فهمیده بودم». آنطورکه مترجم کتاب در توضیحاتش نوشته، وقایع این رمان بین سالهای 1955 تا 1965 اتفاق میافتد. طی سه هفتهای که سفری دریایی در این مسافت طول میکشد. به جز این دو شخصیت، آدمهای دیگری هم در داستان حضور دارند و البته آنها نیز همچون فرانتس هامر، در حاشیه باقی میمانند و دلیل حضورشان به اختصار توضیح داده میشود. اما برخلاف اینها، روایت تریبل همراه با جزئیات زیاد است. در این رمان، زگرس چند موضوع اجتماعی و سیاسی را هم مطرح میکند و البته به جزئیات آنها وارد نمیشود. «سفر دریایی» روایتی است از دوران نوجوانی دو نفری که یکی از آنها، تریبل، به زمان نیاز دارد تا خودش را از رؤیاهایش جدا کند و به آینده بنگرد.
آخرین مطالب منتشر شده در روزنامه شرق را از طریق این لینک پیگیری کنید.
