|

سهم ساختمان‌های ایران از انرژی‌های بی‌پایان

آزاده تاج‌علی : هیأت دولت، به‌تازگی تمامی شرکت‌های دولتی و غیردولتی، وزارتخانه‌ها و نهادها را به رعایت قانونی فراخوانده است که براساس آن می‌بایست تا دو سال آینده، از روش‌های نوین برای تأمین برق، گاز و آب ساختمان‌های خود استفاده کنند؛ روش‌هایی که در متن مصوبه دولت از آنها با عنوان استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر یاد شده، ولی میان مردم هنوز جمعیت درخور ‌توجهی معنای آن را نمی‌دانند؛ سطحی از دانش عمومی که برای ارتقای آن به دست‌کم دو سال فرهنگ‌سازی و آموزش نیازمندیم.
براساس مصوبه جدید، تا نیمه دوم سال 1397 باید یک‌پنجم انرژی ساختمان‌ها از منابع تجدیدشونده تأمین شود؛ برای مثال، باید حجم گسترده‌ای از برق شرکت‌ها و سازمان‌ها از انرژی خورشیدی یا انرژی بادی تولید شود. شاید بهتر باشد برای بررسی امکانِ تحقق این مصوبه، نگاهی بیندازیم به درصد کنونی استفاده از این نوع انرژی‌ها که بنا به آنچه مدیرعامل یکی از شرکت‌های فعال در زمینه توسعه بهره‌برداری از انرژی‌های پاک و تجدیدپذیر، یعنی شرکت تولید انرژی‌های تجدیدپذیر مپنا، می‌گوید در نیمه دوم سال 1395 به رقم بسیار ضعیف 3/0 درصد می‌رسد.
این رقم البته پیشرفت ایران را از نخستین سال به‌کارگیری این منابع تاکنون نشان می‌دهد؛ یعنی تقریبا از سال نصب نخستین توربین‌های بادی در حوالی شهر منجیل در استان گیلان که به حدود 20 سال گذشته برمی‌گردد؛ بنابراین، در 30 سال، از مجموعِ انرژی‌های تولیدشده در ایران، فقط سه‌دهم درصد به منابع تجدیدشونده اختصاص داشته، ولی باید برخلاف این ضرباهنگ بسیار ضعیف، به این نکته هم توجه کرد که تولید این انرژی‌های پاک در دو سال، رشدی حدود 29/7 درصد را نشان می‌دهد؛ موضوعی که اگر ناممکن نباشد، بسیار سخت و پیچیده به نظر می‌رسد.
روش دیگر بررسی امکان اجرائی‌شدن این مصوبه، دردسترس‌بودن انرژی‌های تجدیدپذیر در نقاط مختلف کشور است؛ یعنی آیا وزش باد و تابش خورشید در استان گلستان همان اندازه است که در استان سیستان‌وبلوچستان؟ آیا شرکت‌هایی که در این دو استان قرار دارند، باید برق خود را با یک کسر همسان از باد و خورشید به دست بیاورند؟ از آنجا که استان سیستان‌وبلوچستان محل وزش بادهای 120روزه است و نقاط پرتابش و کم باران بسیار دارد، بی‌شک وضع متفاوتی با استان گلستان خواهد داشت.
در این مورد نگاهی به نقشه‌های سازمان انرژی‌های نو (سانا) هم بسیار مفید است؛ زیرا به‌درستی میانگین وزش باد را در نقاط مختلف کشور مشخص کرده و شرایط تابش خورشید در هر نقطه با رنگ خاصی در نقشه‌ها معین است. بهترین شرایط تابش با رنگ قهوه‌ای و بدترین شرایط با رنگ سبز مشخص هستند و جالب است که بیشتر نقاط استان اول (استان گلستان) رنگ قهوه‌ای دارند و بیشتر نقاط استان دوم (استان سیستان‌وبلوچستان)، رنگ سبز.
روش دیگر بررسی نحوه اجرای این مصوبه، هزینه تولید برق از منابع تجدیدپذیر و مقایسه آن با روش کنونی، یعنی تولید برق از منابع محدود فسیلی است. با توجه به منابع عظیم نفت و گاز در کشورمان و اختصاص یارانه به منظور پایین نگه‌داشتن قیمت آنها، همچنین با توجه به هزینه چشمگیر خرید و نصب تجهیزات مربوط به انرژی‌های تجدیدپذیر، به‌یقین در میان شرکت‌ها و نهادها، انگیزه کافی برای روی‌آوردن به استفاده از منابع نامحدود وجود ندارد.
درعین‌حال، ظرفیت نیروگاه‌های خورشیدی در ایران از کیلووات فراتر نمی‌رود و این موضوع هنگامی ناخوشایند‌تر می‌شود که بدانیم در تقویم ما ایرانی‌ها، حدود 300 روز آفتابی ثبت می‌شود. روزهایی که شمارشان در انگلستان عدد 50 را نشان می‌دهد. همچنین تابش خورشید در ایران بین 4/5 تا 5/5 کیلووات ساعت بر مترمربع در روز است که این میزان در دیگر کشورها به‌ویژه کشورهای اروپایی رقم کمتری برآورد می‌شود، اما میزان بهره‌مندی اروپای ابری از انرژی‌های پاک خورشیدی کجا و بهره‌مندی ایران آفتابی ما از این انرژی رایگان کجا؟
با این نگاه گذرا به شرایط فعلی تولید انرژی، تصویب مصوباتی از این دست، بیشتر به یک کار نمادین شبیه است تا به اقدامی زیست‌محیطی. شاید به جای نگاه حاکمیتی و اجبار قانون مصوب هیأت دولت بهتر باشد راه‌های دیگر را به منظور فرهنگ‌سازی برای استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر در شهرهای مختلف کشور آزمایش کرد؛ چراکه اکنون با شمول گسترده شبکه‌های اجتماعی و افزایش آگاهی‌های عمومی، مردم از محسوب‌شدن در کمپین‌های اجتماعی و زیست‌محیطی و نمایش آگاهی خود برای دیگران درجاتی از رضایت‌مندی را تجربه می‌کنند.
اگر در شهرهای کوچک استان سیستان‌وبلوچستان کمپین‌های انرژی بادی را با رویکرد بهره‌گیری از بادهای 120روزه سابق و 180روزه کنونی برگزار کنیم، در واقع مردمان این منطقه را از حقوق اقتصادی خود و وظایف دولت در قبال زیرساخت‌های بی‌نظیر استان‌شان آگاه می‌کنیم؛ دولتی که بخش عمده‌ای از افتخار خود در حوزه اجتماعی را سبقه زیست‌محیطی نخستین مصوبه‌اش می‌داند و به‌یقین سودای بهبود وضع پریشان محیط ‌زیست کشور را در سر دارد؛ اما پیش از تصویب این قوانین، بهتر است هم اعتبارات دولتی و هم میزان تحقق آن خارج از اتاق جلسات کابینه را به صورت اجمالی بررسی کند.

آزاده تاج‌علی : هیأت دولت، به‌تازگی تمامی شرکت‌های دولتی و غیردولتی، وزارتخانه‌ها و نهادها را به رعایت قانونی فراخوانده است که براساس آن می‌بایست تا دو سال آینده، از روش‌های نوین برای تأمین برق، گاز و آب ساختمان‌های خود استفاده کنند؛ روش‌هایی که در متن مصوبه دولت از آنها با عنوان استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر یاد شده، ولی میان مردم هنوز جمعیت درخور ‌توجهی معنای آن را نمی‌دانند؛ سطحی از دانش عمومی که برای ارتقای آن به دست‌کم دو سال فرهنگ‌سازی و آموزش نیازمندیم.
براساس مصوبه جدید، تا نیمه دوم سال 1397 باید یک‌پنجم انرژی ساختمان‌ها از منابع تجدیدشونده تأمین شود؛ برای مثال، باید حجم گسترده‌ای از برق شرکت‌ها و سازمان‌ها از انرژی خورشیدی یا انرژی بادی تولید شود. شاید بهتر باشد برای بررسی امکانِ تحقق این مصوبه، نگاهی بیندازیم به درصد کنونی استفاده از این نوع انرژی‌ها که بنا به آنچه مدیرعامل یکی از شرکت‌های فعال در زمینه توسعه بهره‌برداری از انرژی‌های پاک و تجدیدپذیر، یعنی شرکت تولید انرژی‌های تجدیدپذیر مپنا، می‌گوید در نیمه دوم سال 1395 به رقم بسیار ضعیف 3/0 درصد می‌رسد.
این رقم البته پیشرفت ایران را از نخستین سال به‌کارگیری این منابع تاکنون نشان می‌دهد؛ یعنی تقریبا از سال نصب نخستین توربین‌های بادی در حوالی شهر منجیل در استان گیلان که به حدود 20 سال گذشته برمی‌گردد؛ بنابراین، در 30 سال، از مجموعِ انرژی‌های تولیدشده در ایران، فقط سه‌دهم درصد به منابع تجدیدشونده اختصاص داشته، ولی باید برخلاف این ضرباهنگ بسیار ضعیف، به این نکته هم توجه کرد که تولید این انرژی‌های پاک در دو سال، رشدی حدود 29/7 درصد را نشان می‌دهد؛ موضوعی که اگر ناممکن نباشد، بسیار سخت و پیچیده به نظر می‌رسد.
روش دیگر بررسی امکان اجرائی‌شدن این مصوبه، دردسترس‌بودن انرژی‌های تجدیدپذیر در نقاط مختلف کشور است؛ یعنی آیا وزش باد و تابش خورشید در استان گلستان همان اندازه است که در استان سیستان‌وبلوچستان؟ آیا شرکت‌هایی که در این دو استان قرار دارند، باید برق خود را با یک کسر همسان از باد و خورشید به دست بیاورند؟ از آنجا که استان سیستان‌وبلوچستان محل وزش بادهای 120روزه است و نقاط پرتابش و کم باران بسیار دارد، بی‌شک وضع متفاوتی با استان گلستان خواهد داشت.
در این مورد نگاهی به نقشه‌های سازمان انرژی‌های نو (سانا) هم بسیار مفید است؛ زیرا به‌درستی میانگین وزش باد را در نقاط مختلف کشور مشخص کرده و شرایط تابش خورشید در هر نقطه با رنگ خاصی در نقشه‌ها معین است. بهترین شرایط تابش با رنگ قهوه‌ای و بدترین شرایط با رنگ سبز مشخص هستند و جالب است که بیشتر نقاط استان اول (استان گلستان) رنگ قهوه‌ای دارند و بیشتر نقاط استان دوم (استان سیستان‌وبلوچستان)، رنگ سبز.
روش دیگر بررسی نحوه اجرای این مصوبه، هزینه تولید برق از منابع تجدیدپذیر و مقایسه آن با روش کنونی، یعنی تولید برق از منابع محدود فسیلی است. با توجه به منابع عظیم نفت و گاز در کشورمان و اختصاص یارانه به منظور پایین نگه‌داشتن قیمت آنها، همچنین با توجه به هزینه چشمگیر خرید و نصب تجهیزات مربوط به انرژی‌های تجدیدپذیر، به‌یقین در میان شرکت‌ها و نهادها، انگیزه کافی برای روی‌آوردن به استفاده از منابع نامحدود وجود ندارد.
درعین‌حال، ظرفیت نیروگاه‌های خورشیدی در ایران از کیلووات فراتر نمی‌رود و این موضوع هنگامی ناخوشایند‌تر می‌شود که بدانیم در تقویم ما ایرانی‌ها، حدود 300 روز آفتابی ثبت می‌شود. روزهایی که شمارشان در انگلستان عدد 50 را نشان می‌دهد. همچنین تابش خورشید در ایران بین 4/5 تا 5/5 کیلووات ساعت بر مترمربع در روز است که این میزان در دیگر کشورها به‌ویژه کشورهای اروپایی رقم کمتری برآورد می‌شود، اما میزان بهره‌مندی اروپای ابری از انرژی‌های پاک خورشیدی کجا و بهره‌مندی ایران آفتابی ما از این انرژی رایگان کجا؟
با این نگاه گذرا به شرایط فعلی تولید انرژی، تصویب مصوباتی از این دست، بیشتر به یک کار نمادین شبیه است تا به اقدامی زیست‌محیطی. شاید به جای نگاه حاکمیتی و اجبار قانون مصوب هیأت دولت بهتر باشد راه‌های دیگر را به منظور فرهنگ‌سازی برای استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر در شهرهای مختلف کشور آزمایش کرد؛ چراکه اکنون با شمول گسترده شبکه‌های اجتماعی و افزایش آگاهی‌های عمومی، مردم از محسوب‌شدن در کمپین‌های اجتماعی و زیست‌محیطی و نمایش آگاهی خود برای دیگران درجاتی از رضایت‌مندی را تجربه می‌کنند.
اگر در شهرهای کوچک استان سیستان‌وبلوچستان کمپین‌های انرژی بادی را با رویکرد بهره‌گیری از بادهای 120روزه سابق و 180روزه کنونی برگزار کنیم، در واقع مردمان این منطقه را از حقوق اقتصادی خود و وظایف دولت در قبال زیرساخت‌های بی‌نظیر استان‌شان آگاه می‌کنیم؛ دولتی که بخش عمده‌ای از افتخار خود در حوزه اجتماعی را سبقه زیست‌محیطی نخستین مصوبه‌اش می‌داند و به‌یقین سودای بهبود وضع پریشان محیط ‌زیست کشور را در سر دارد؛ اما پیش از تصویب این قوانین، بهتر است هم اعتبارات دولتی و هم میزان تحقق آن خارج از اتاق جلسات کابینه را به صورت اجمالی بررسی کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.