توافق دفاعی واشنگتن - ریاض در گروی پرونده اسرائیل و فلسطین
ریاض کلید عادیسازی روابط با اسرائیل را گرو نگه داشته و میگوید تا «مسیر معتبر دولت فلسطینی» روی میز نباشد، امضایی در کار نیست؛ واشنگتن هم یک بسته دفاعی مرحلهای را جلو میبرد تا امنیت را بدون جنجال سیاسی تقویت کند.
به گزارش گروه رسانهای شرق،
شرق: ریاض کلید عادیسازی روابط با اسرائیل را گرو نگه داشته و میگوید تا «مسیر معتبر دولت فلسطینی» روی میز نباشد، امضایی در کار نیست؛ واشنگتن هم یک بسته دفاعی مرحلهای را جلو میبرد تا امنیت را بدون جنجال سیاسی تقویت کند.
عربستان زاویه را از «نمایش امضا» به «هزینه-فایده پایدار» چرخانده است. دونالد ترامپ در پنجم نوامبر گفت «خیلی زود» دامنه توافقهای ابراهیم گسترده میشود و ۱۷ اکتبر تأکید کرد: «وقتی عربستان وارد شود، همه وارد میشوند». اما به گزارش رویترز، منابع خلیج فارس میگویند هر حرکت بهسمت شناسایی اسرائیل باید در چارچوبی نو تعریف شود که نقطه شروعش مسیر عملی تشکیل دولت فلسطینی است، نه تکرار مدل ۲۰۲۰. برای کشوری که متولی مکه و مدینه است، این تصمیم فقط دیپلماتیک نیست؛ مستقیما با امنیت ملی و عبور از افکار عمومی عرب گره خورده است، آنهم در فضایی که پس از ۷ اکتبر ۲۰۲۳ بیاعتمادی به اسرائیل بالاست.
پیشنیازها روی زمین مشخص شده است. منال رضوان در وزارت خارجه عربستان، به نقل از گزارشهای نوامبر ۲۰۲۵، سه مطالبه را ردیف میکند: خروج زماندار اسرائیل از غزه، استقرار نیروی بینالمللی حفاظت و بازگشت و توانمندسازی تشکیلات خودگردان در غزه. از نگاه ریاض، اینها آزمون صداقت برای دو دولتی و نقشه ادغام پایدار منطقهای است. مقاومت بنیامین نتانیاهو در برابر ایده دولت فلسطینی، افق «اعلام فوری» را تیره میکند و هزینه سیاسی را بالا میبرد. جاناتان پنیکاف، پژوهشگر شورای آتلانتیک که پیشتر در دفتر مدیر اطلاعات ملی آمریکا بود، نوامبر ۲۰۲۵ میگوید ولیعهد تا وقتی «مسیر معتبر» روی میز نباشد رسمیسازی را جلو نمیبرد و حتی میکوشد ترامپ را به حمایت صریحتر از حاکمیت فلسطین وادار کند.
ریاض و واشنگتن برای مدیریت ریسک، موضوع پرحاشیه عادیسازی را از کانون دید کنار زده و دستورکار را به همکاری دفاعی و سرمایهگذاری سوق دادهاند. به روایت رویترز، مدل روی میز یک توافق دفاعی مقیاسخورده و غیرالزامآور است؛ شبیه ترتیباتی که سپتامبر با قطر از مسیر دستور اجرایی برقرار شد. دامنه همکاری تا فناوریهای پیشرفته و صنایع دفاعی کشیده میشود. عربستان میخواهد بندهایی افزوده شود تا دولتهای بعدی آمریکا بتوانند همین چارچوب را به «معاهده کامل مصوب سنا» ارتقا دهند و ریسک برگشتپذیری کاهش یابد. دیوید ماکوفْسکی در مؤسسه واشنگتن نوامبر ۲۰۲۵ گفت این همان معاهده مطلوب سعودی نیست، اما «سکویی برای جهش بعدی» است.
سه مسیر قفلشده
سه خط پیمان دفاعی، عادیسازی و دولت فلسطینی به هم قفل شدهاند. چون دو مسیر سیاسی گره دارد، واشنگتن و ریاض به سمت توافق محدود دفاعی میروند؛ توافقی که اگر عادیسازی جلو برود، قابلیت ارتقا به معاهده را خواهد داشت. عبدالعزیز الساغر رئیس مرکز پژوهشهای خلیج فارس تأکید میکند فضا پس از ۷ اکتبر عوض شده: پیوند مستقیم عادیسازی و دولت فلسطینی دوباره پررنگ است، در حالی که عربستان میخواهد ملزومات امنیت ملیاش مستقل دیده شود و از نمادها جدا بماند.
پیکربندی تازه فقط محصول سیاست عالی نیست؛ محاسبه بازدارندگی هم تغییر کرده است. به نوشته رویترز، ضربات به زیرساختهای هستهای و نظامی ایران و حملات در لبنان، غزه و یمن، بخشی از فوریت تهدید را کاسته است. با کاهش فشار، اشتها برای پیمان ناتووار که رأی دوسوم سنا بخواهد، آنهم بدون عادیسازی، پایین آمده و کفه راهحل مرحلهای سنگینتر شده است. همزمان واشنگتن میکوشد تضمینهایی برای مهار پیوندهای نظامی-صنعتی عربستان با چین در متن بگنجاند؛ خواستهای که با راهبرد «خودمختاری متوازن» ریاض تنش دارد. خروجی عملی چارچوب فعلی اما روشن است: رزمایشهای بیشتر، پیوند عمیقتر میان صنایع دفاعی، مسیر کوتاهتر برای فروش تسلیحات پیشرفته و افزودن لایههای اشتراک اطلاعاتی.
عربستان علاوه بر ملاحظات امنیتی، با پرستیژ مذهبی و حساسیتهای داخلی هم مواجه است. ریاض نمیخواهد در بحبوحه جنگ و بحران انسانی غزه، تصویری از امتیازدهی یکطرفه صادر کند. زمانبندی اعلامها بهدقت چیده میشود تا هم پیام به اسرائیل روشن بماند -بدون مسیر معتبر فلسطینی خبری نیست- و هم کانال دفاعی با آمریکا قفل نشود. این دوگانه در عمل یعنی «اهرمسازی مرحلهای»: ریاض امتیاز نمادین را به پیشرفت عینی گره میزند و در عین حال ظرفیت دفاعی را تقویت میکند تا هزینه فرصت تعلل، از حدی فراتر نرود.
در چنین فضایی اشتها برای یک پیمان ناتووار که رأی دوسوم سنا میخواهد آن هم بدون عادیسازی کاهش یافته و راهحل مرحلهای جذابتر شده است. در مقابل واشنگتن میکوشد در متن توافق سازوکارهایی برای مهار پیوندهای نظامی و صنعتی عربستان با چین بگنجاند؛ خواستهای که با راهبرد خودمختاری متوازن ریاض تنش دارد اما از منظر آمریکا جزء خطوط قرمز فناوری است.
سیگنال امروز عربستان روشن است: در زمین سیاست عالی، کلید عادیسازی همان دولت فلسطینی است؛ در زمین امنیت ملی، توافق حداقلی اما قابل ارتقا با آمریکا چیده میشود. اگر قفلهای سیاسی باز شود، سه مسیر همگرا میشوند؛ اگر نه، سکوی فعلی زمان میخرد، ریسک را مدیریت میکند و اهرمها را نگه میدارد، بدون آنکه در افکار عمومی عرب هزینه نابهنگام بسازد.
آخرین مطالب منتشر شده در روزنامه شرق را از طریق این لینک پیگیری کنید.
