|

ساز ناکوک نظام آموزش‌وپرورش در ایران

بهرام دبیری

قصه آموزش‌وپرورش در ایران، قصه درازی است، اما بدون توجه به تاریخ تکوین این نهاد دولتی، در زمانه ما، نظام آموزش‌وپرورش به یک نظام ناکارآمد بدل شده؛ نظامی که ضرورت‌های کودکان، نوجوانان و جوانان ایران را در جهان پهناور امروز درک نکرده و نمی‌کند. در این نظام آموزشی، رئوس درس‌هایی که ارائه می‌شود، غیرخلاقانه، تکراری و عموما مبتنی‌بر محفوظات است. قبلا نیز به این نکته اشاره کرده‌ام که باورم این است والدین در ایران بچه‌هایشان را به مدرسه می‌فرستند و نتیجه سال‌ها درس و مدرسه، چیزی جز از بین بردن استعداد کودکان نیست.

در روزگاری که ماهواره و گسترش استفاده از وسایل ارتباط جمعی به‌شدت بچه‌های ایرانی را تحت‌تأثیر خود قرار داده، بزرگ‌ترین دلواپسی من، تصور موهومی است که این وسایل در اذهان فرزندان ایران از مدینه فاضله غرب ایجاد کرده‌اند. من قصد انتقاد از فرهنگ غرب و کاربری رسانه‌های امروز را ندارم، اما سؤالم این است که فرهنگ سرزمین من قرار است چطور وارد روند آموزش فرزندان کشورم شود؟ بچه‌های ایران با وجود سیطره رسانه‌هایی که هرروز بیشتروبیشتر می‌شوند، چگونه می‌خواهند اندوخته‌ای برای حفاظت از خود و عرضه آن به دنیا داشته باشند؟
جای این نیاز در آموزش ایران خالی است و چه می‌شود گفت و از چه باید گفت وقتی که چند ماه پیش، همین وزارتخانه تصمیم می‌گیرد نقاشی را از مدرسه‌ها حذف کند؟ البته این طرح عملی نشد، ولی مطرح‌شدن آن به ما یادآوری می‌کند که کار ما این روزها نه پاسخ به مسائل اصلی آموزش‌وپرورش در ایران، بلکه رودرروشدن با چنین اقدامات، وعده‌ها و طرح‌هایی است که اشتباه‌بودن آنها پیشاپیش روشن است. من نمی‌دانم مشاوران وزیری که رفته و وزیری که خواهد آمد چه کسانی بوده‌اند، اما سؤال اساسی اینجاست که چنین ضرورت‌هایی را از کجا پیدا و عنوان می‌کنند، آن‌هم در شرایطی که بچه‌های ما دیپلمه از آموزش‌وپرورش بیرون می‌آیند، اما جز همان مدرک، چیز دیگری بلد نیستند. دانشگاه‌ها و دانشکده‌های ما هم وضع بهتری از آموزش‌وپرورش ندارند و مصداق این گزاره، خالی‌بودن جامعه از لوله‌کش‌ها، تعمیرکاران، بنایان و تکنيسین‌های ماهر و آموزش‌دیده است. تابه‌حال فکر کرده‌ایم این مدارک آموزشی برای چه صادر می‌شوند، وقتی که آموزه‌ها نه به‌دردبخور است و نه عمیق و تأثیرگذار؟ چشم‌انداز نظام آموزشی ما همین است، بنابراین، رفت‌وآمد وزرا، هیچ تغییری در این رویه ایجاد نمی‌کند. در دوره‌هایی که این وزیر رفته و آن یکی آمده، جز تغییراتی که عموما منفی بوده، چه اتفاقی برای نظام آموزشی ما افتاده است مگر؟
نه‌فقط برای من، بلکه برای نظام هم مسئله فرهنگ، چالش و موضوع نگران‌کننده‌ای است، اما با وجود ابراز همین نگرانی‌ها، در عمل، نظام آموزش‌وپرورش ما هیچ نشانه‌ای از تحول را در خود نشان نمی‌دهد. همچنان بچه‌هایی که از مدارس بیرون می‌آیند، نه از کشاورزی چیزی می‌دانند، نه از آشپزی و نه از شیوه زندگی‌کردن. ضرورت‌های آبادکردن یک کشور مگر چیزی جز همین‌هاست؟
بچه‌های این سرزمین، بچه‌های بااستعداد و باهوشی هستند، اما نظام آموزشی ما با صرف هزینه‌ها و سرمایه‌های هنگفت، چه تأثیر مثبتی توانسته روی آنها بگذارد که حالا تغییر و تحول در رأس نهاد وزارتخانه آموزش‌وپرورش محلی از اعراب داشته باشد؟

قصه آموزش‌وپرورش در ایران، قصه درازی است، اما بدون توجه به تاریخ تکوین این نهاد دولتی، در زمانه ما، نظام آموزش‌وپرورش به یک نظام ناکارآمد بدل شده؛ نظامی که ضرورت‌های کودکان، نوجوانان و جوانان ایران را در جهان پهناور امروز درک نکرده و نمی‌کند. در این نظام آموزشی، رئوس درس‌هایی که ارائه می‌شود، غیرخلاقانه، تکراری و عموما مبتنی‌بر محفوظات است. قبلا نیز به این نکته اشاره کرده‌ام که باورم این است والدین در ایران بچه‌هایشان را به مدرسه می‌فرستند و نتیجه سال‌ها درس و مدرسه، چیزی جز از بین بردن استعداد کودکان نیست.

در روزگاری که ماهواره و گسترش استفاده از وسایل ارتباط جمعی به‌شدت بچه‌های ایرانی را تحت‌تأثیر خود قرار داده، بزرگ‌ترین دلواپسی من، تصور موهومی است که این وسایل در اذهان فرزندان ایران از مدینه فاضله غرب ایجاد کرده‌اند. من قصد انتقاد از فرهنگ غرب و کاربری رسانه‌های امروز را ندارم، اما سؤالم این است که فرهنگ سرزمین من قرار است چطور وارد روند آموزش فرزندان کشورم شود؟ بچه‌های ایران با وجود سیطره رسانه‌هایی که هرروز بیشتروبیشتر می‌شوند، چگونه می‌خواهند اندوخته‌ای برای حفاظت از خود و عرضه آن به دنیا داشته باشند؟
جای این نیاز در آموزش ایران خالی است و چه می‌شود گفت و از چه باید گفت وقتی که چند ماه پیش، همین وزارتخانه تصمیم می‌گیرد نقاشی را از مدرسه‌ها حذف کند؟ البته این طرح عملی نشد، ولی مطرح‌شدن آن به ما یادآوری می‌کند که کار ما این روزها نه پاسخ به مسائل اصلی آموزش‌وپرورش در ایران، بلکه رودرروشدن با چنین اقدامات، وعده‌ها و طرح‌هایی است که اشتباه‌بودن آنها پیشاپیش روشن است. من نمی‌دانم مشاوران وزیری که رفته و وزیری که خواهد آمد چه کسانی بوده‌اند، اما سؤال اساسی اینجاست که چنین ضرورت‌هایی را از کجا پیدا و عنوان می‌کنند، آن‌هم در شرایطی که بچه‌های ما دیپلمه از آموزش‌وپرورش بیرون می‌آیند، اما جز همان مدرک، چیز دیگری بلد نیستند. دانشگاه‌ها و دانشکده‌های ما هم وضع بهتری از آموزش‌وپرورش ندارند و مصداق این گزاره، خالی‌بودن جامعه از لوله‌کش‌ها، تعمیرکاران، بنایان و تکنيسین‌های ماهر و آموزش‌دیده است. تابه‌حال فکر کرده‌ایم این مدارک آموزشی برای چه صادر می‌شوند، وقتی که آموزه‌ها نه به‌دردبخور است و نه عمیق و تأثیرگذار؟ چشم‌انداز نظام آموزشی ما همین است، بنابراین، رفت‌وآمد وزرا، هیچ تغییری در این رویه ایجاد نمی‌کند. در دوره‌هایی که این وزیر رفته و آن یکی آمده، جز تغییراتی که عموما منفی بوده، چه اتفاقی برای نظام آموزشی ما افتاده است مگر؟
نه‌فقط برای من، بلکه برای نظام هم مسئله فرهنگ، چالش و موضوع نگران‌کننده‌ای است، اما با وجود ابراز همین نگرانی‌ها، در عمل، نظام آموزش‌وپرورش ما هیچ نشانه‌ای از تحول را در خود نشان نمی‌دهد. همچنان بچه‌هایی که از مدارس بیرون می‌آیند، نه از کشاورزی چیزی می‌دانند، نه از آشپزی و نه از شیوه زندگی‌کردن. ضرورت‌های آبادکردن یک کشور مگر چیزی جز همین‌هاست؟
بچه‌های این سرزمین، بچه‌های بااستعداد و باهوشی هستند، اما نظام آموزشی ما با صرف هزینه‌ها و سرمایه‌های هنگفت، چه تأثیر مثبتی توانسته روی آنها بگذارد که حالا تغییر و تحول در رأس نهاد وزارتخانه آموزش‌وپرورش محلی از اعراب داشته باشد؟

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.