|

نگاهي به هداياي ديپلماتيك در دولت يازدهم

هديه 400‌دلاري ظريف به كري

هديه‌دادن و هديه‌گرفتن در جلسات و ديدارهاي ديپلماتيك آن‌قدر معمول و مرسوم است كه اغلب مقامات با تأسيس موزه، هداياي دريافتي خود را به نمايش مي‌گذارند. اهميت اين هدايا نه به‌خاطر ارزش مادي و محل نگهداري آن- اگرچه محمود احمدي‌نژاد بعد از اتمام دوران رياست‌جمهوري خود، با خروج هداياي مربوطه از مجموعه سعدآباد جنجال به‌پا كرد- بلكه به‌خاطر پيام سياسي و فرهنگي كه منتقل مي‌كند و نقشي كه در تعميق روابط دارد، است. حسن روحاني، رئيس دولت يازدهم و وزراي او نيز طبق سنت معمول در ديدارهاي ديپلماتيك خود هديه مي‌دهند و هديه مي‌گيرند. دراين‌ميان، محمدجواد ظريف، وزير امور خارجه كه بيش از ديگر همكاران خود در كابينه، سفر مي‌رود و با مسئولان ديگر كشورها ملاقات مي‌كند، هداياي بيشتري مي‌دهد و مي‌گيرد. مذاكرات هسته‌اي و ديدارهايي كه در حاشيه آن با مقامات آمريكايي داشتند نيز باعث شد كه چندتا از اين هدايا نصيب آمريكايي‌ها شود. به‌تازگي اداره فدرال اسناد رسمی دولت آمریکا فهرستی از هدایای اخذشده ازسوی مقامات دولتی این کشور از طرف‌های خارجی در سال 2015 را منتشر کرده است و بر اساس آن، سه هدیه از سوی سه مقام ایرانی برای «جان کری»، وزیر خارجه و «وندی شرمن»، معاون سیاسی وقت وزارت خارجه آمریکا، ارسال شده است. در فهرست مذكور آمده است كه ظریف، وزیر خارجه ایران، یک جلد کتاب حاوی تصویر آثار استاد فرشچیان به ارزش 400 دلار به همتای آمریکایی خود هدیه داده است. عباس عراقچی، معاون حقوقی ظریف، نيز فرشی به ارزش هزار و 150 دلار به خانم شرمن، همتاي آمریکایی خود، هدیه کرده است. اين تنها فرشي نيست كه خانم شرمن هديه گرفته و حسین فریدون، برادر رئیس‌جمهوري که در مذاکرات هسته‌ای حضور داشت نیز فرش دیگری به ارزش هزار و صد دلار به او هدیه داده است.
آثاري براي معرفي ايران
انتشار اين فهرست و مشخص‌شدن هدايايي كه ايراني‌ها به طرف آمريكايي در مذاكرات دادند بهانه خوبي است تا نگاهي به هداياي داده و گرفته‌شده در دولت يازدهم بیندازیم چراكه دراين‌ميان غير از فرش و صنايع دستي، هداياي جالب و چشمگیر ديگري نيز وجود دارد. يك بررسي اجمالي نشان مي‌دهد كه محمدجواد ظريف به طور معمول كتاب حاوي تصاوير آثار استاد فرشچيان را هديه‌اي مناسب و درخور همتايان خود مي‌بيند؛ همان‌طور كه نسخه‌اي از آن را به جان كري داده است. او يك سال قبل نيز در مراسم رونمايي از دو اثر استاد فرشچيان- «آسمان چهارم» و «شام غریبان»- تأكيد كرده بود مهم‌ترین هدیه‌ای که به میهمانان و سایر سفرا و کسانی که دوست دارند با فرهنگ ایران آشنا شوند، تقدیم مي‌کند، مجموعه آثار استاد فرشچیان است. او گفته بود: «از زمانی که برادر خوب و بزرگوار، آقای صادق خرازی، در نمایندگی جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل متحد، آثار استاد فرشچیان را به‌عنوان یک هدیه برای نمایندگان ارسال کرد، این افتخار را داشتم که چه به‌عنوان سفیر جمهوری اسلامی ایران و چه در سمت کنونی، مهم‌ترین هدیه‌ای که به میهمانان و سایر سفرا و کسانی که دوست داشتند با فرهنگ ایران آشنا بشوند، تقدیم کنم، مجموعه آثار استاد فرشچیان باشد. در میان این هدایا، مجموعه دوم آثار استاد را برای همه سفرا فرستادم و مجموعه سوم را برای سفرای کشورهای اسلامی ارسال کردم و به نظرم هیچ اثر دیگری که بتوانم ارائه بدهم تا بزرگی، عظمت، انسان‌دوستی، معنویت و هنر ایرانی را جلوه بدهد ندیدم». ظريف در آن مراسم يادآور شد: «هربار که این اثر را هدیه می‌دادم، همه متحیر از این آثار بودند. حتی به فردی که برای ما لاف قدرت می‌زد، کتاب استاد را هدیه دادم تا بگویم با ایرانی که هنر را این‌چنین پرورش می‌دهد، نمی‌شود جز با اکرام و احترام صحبت کرد». حسن روحاني، رئيس‌جمهور كشورمان، كتاب مجموعه آثار استاد فرشچيان را هديه‌اي مناسب براي خارجي‌ها مي‌داند. آن‌قدر كه در ديدار با پاپ فرانسیس، يك نسخه از آن را به‌اضافه یک قالیچه ایرانی به او هديه كرد. پاپ فرانسیس نیز به او مدالی با تصویر سنت مارتین (۳۱۷-۳۹۷)، افسر رومی که به دلیل کمک‌هایش به فقرا در اروپا مورد احترام است، هدیه کرد و گفت: «این [مدال] حرکت مارتین را نشان می‌دهد که با کُت خود فقیری را می‌پوشاند. این نشانه‌ای از برادری بی‌شائبه است». او همچنين دو نمونه از دایره‌المعارف‌های خود را به زبان‌های انگلیسی و عربی به روحانی هدیه كرد.
كتاب و قرآن
كتاب يكي از مرسوم‌ترين هدايايي است كه در ديدارهاي ديپلماتيك ردوبدل مي‌شود. علاوه بر ظريف، ديگر وزراي دولت يازدهم نيز تلاش مي‌كنند براي هديه‌دادن كتابي متناسب با زمينه فعاليت خود كه معرف خوبي از ايران باشد، بيابند؛ به‌عنوان‌مثال عباس آخوندي، وزير راه و شهرسازي، نيز به فابيوس، وزير خارجه فرانسه، كتابي با عنوان «پنج‌هزار سال مهندسی ایران» هديه داده بود؛ كتابي شامل شش فصل با موضوعات مهندسی یک امپراتوری، آب که بخش عمده آن مربوط به قنات است، باد که به بادگیرها و آسیاب‌های بادی می‌پردازد، خاک و طراحی دو شهر «اردشیر خوره» و «اصفهان» عصر صفوی آتش، دانش و دانشگاه در ایران که با دانشگاه جندی‌شاپور آغاز می‌شود و به مدرسه دارالفنون می‌رسد. مقامات كشورمان كتاب‌هاي بسياري نيز هديه گرفته‌اند؛ به‌عنوان‌مثال «هرالدو مونيوس»، وزير خارجه شيلي، در دومين دور از رايزني‌هاي خود با ظريف، كتابي از فعاليت‌هاي صلح‌آميز كشورش در صد سال گذشته را به او هديه داده بود. علاقه ديپلمات‌ها در همه‌جاي دنيا به كتاب هديه‌دادن باعث مي‌شود كه وقتي يكي از طرفين كشوري اسلامي باشد، يك نسخه قديمي از قرآن را مناسب‌ترين هديه بيابند. تازه‌ترين نمونه آن هداياي نايابي بود كه «نارندرا مودی»، نخست‌وزیر هند، به مقامات ايراني اهدا كرد. او يك نسخه قرآن کریم منسوب به حضرت امام علی (ع) به مقام معظم رهبری و دیوان فارسی «میرزا غالب»، شاعر بزرگ شبه‌قاره هند، را به رئیس‌جمهور کشورمان هدیه کرد. فراموش نكنيم كه ولادیمير پوتين، رئيس‌جمهوري روسيه، نيز براي مقام معظم رهبري يك نسخه از يك قرآن قديمي آورده بود. ناگفته نماند كه پوتين براي هديه‌دادن به روحاني - در جريان سفر روحاني به روسيه براي شركت در نشست رهبران كشورهاي ساحلي درياي خزر - سپري متعلق به سربازان شاه عباس اول را انتخاب كرد؛ سپري كه پرويز اسماعيلي، از اعضاي دفتر روحاني، درباره آن نوشته بود: «این سپر از جنس برنز و طلا و مربوط به جنگی بوده که در آن دوره (۱۶۰۳ تا ۱۶۱۸ میلادی) میان ترکیه و امپراتوری عثمانی رخ داده است. رئیس‌جمهور روسیه دستور داد کارکنان کاخ کرملینِ آستاراخان قابی را برای هدیه به رئیس‌جمهور ایران بیاورند. سنگین و باابهت بود. کمی هم ضربه خورده بود». او همچنين نوشته بود: «آقای پوتین آخرین جمله‌ای که با خنده [به آقای روحانی] گفت، این بود كه ظاهرا این سپر به‌ دست حریف افتاده، اما ایران برنده آن نبرد بود».
هداياي جالب
مشاهده شده كه گاهي وقت‌ها در ديدارهاي ديپلماتيك به‌جاي كتاب و صنايع دستي، آلبوم عكس و نقشه قديمي و اتوبوس و... هديه داده شده است؛ به‌عنوان‌مثال روحاني در ديدار با همتاي اتريشي خود در كاخ سعدآباد، به او آلبوم عكسي هديه داد كه عكس‌هاي ديدارهاي دوجانبه همان روز در آن ديده مي‌شد. رئيس‌جمهوري كشورمان در ديدارها و سفرهاي خود از هداياي جالب‌تري نيز استفاده كرده است. او در حاشيه نشست مشترك بازرگانان و فعالان اقتصادي ايران و تركمنستان به همتاي خود يك دستگاه اتوبوس VIP تولید شرکت عقاب‌افشان اهدا کرد. «ویکتور اوربان»، نخست‌وزیر مجارستان، نيز در سفر به ايران يك هديه ويژه به روحاني داد؛ هديه‌اي كه پرویز اسماعیلی درباره آن در صفحه اینستاگرامش نوشت: «او نقشه‌ای از ایران که متعلق به سال ۱۸۴۰ میلادی (حدود ۱۷۵ سال پیش) و از مجموعه نقشه‌ها و اسناد ملی آن کشور محسوب می‌شده را به دکتر حسن روحانی هدیه داد».

هديه‌دادن و هديه‌گرفتن در جلسات و ديدارهاي ديپلماتيك آن‌قدر معمول و مرسوم است كه اغلب مقامات با تأسيس موزه، هداياي دريافتي خود را به نمايش مي‌گذارند. اهميت اين هدايا نه به‌خاطر ارزش مادي و محل نگهداري آن- اگرچه محمود احمدي‌نژاد بعد از اتمام دوران رياست‌جمهوري خود، با خروج هداياي مربوطه از مجموعه سعدآباد جنجال به‌پا كرد- بلكه به‌خاطر پيام سياسي و فرهنگي كه منتقل مي‌كند و نقشي كه در تعميق روابط دارد، است. حسن روحاني، رئيس دولت يازدهم و وزراي او نيز طبق سنت معمول در ديدارهاي ديپلماتيك خود هديه مي‌دهند و هديه مي‌گيرند. دراين‌ميان، محمدجواد ظريف، وزير امور خارجه كه بيش از ديگر همكاران خود در كابينه، سفر مي‌رود و با مسئولان ديگر كشورها ملاقات مي‌كند، هداياي بيشتري مي‌دهد و مي‌گيرد. مذاكرات هسته‌اي و ديدارهايي كه در حاشيه آن با مقامات آمريكايي داشتند نيز باعث شد كه چندتا از اين هدايا نصيب آمريكايي‌ها شود. به‌تازگي اداره فدرال اسناد رسمی دولت آمریکا فهرستی از هدایای اخذشده ازسوی مقامات دولتی این کشور از طرف‌های خارجی در سال 2015 را منتشر کرده است و بر اساس آن، سه هدیه از سوی سه مقام ایرانی برای «جان کری»، وزیر خارجه و «وندی شرمن»، معاون سیاسی وقت وزارت خارجه آمریکا، ارسال شده است. در فهرست مذكور آمده است كه ظریف، وزیر خارجه ایران، یک جلد کتاب حاوی تصویر آثار استاد فرشچیان به ارزش 400 دلار به همتای آمریکایی خود هدیه داده است. عباس عراقچی، معاون حقوقی ظریف، نيز فرشی به ارزش هزار و 150 دلار به خانم شرمن، همتاي آمریکایی خود، هدیه کرده است. اين تنها فرشي نيست كه خانم شرمن هديه گرفته و حسین فریدون، برادر رئیس‌جمهوري که در مذاکرات هسته‌ای حضور داشت نیز فرش دیگری به ارزش هزار و صد دلار به او هدیه داده است.
آثاري براي معرفي ايران
انتشار اين فهرست و مشخص‌شدن هدايايي كه ايراني‌ها به طرف آمريكايي در مذاكرات دادند بهانه خوبي است تا نگاهي به هداياي داده و گرفته‌شده در دولت يازدهم بیندازیم چراكه دراين‌ميان غير از فرش و صنايع دستي، هداياي جالب و چشمگیر ديگري نيز وجود دارد. يك بررسي اجمالي نشان مي‌دهد كه محمدجواد ظريف به طور معمول كتاب حاوي تصاوير آثار استاد فرشچيان را هديه‌اي مناسب و درخور همتايان خود مي‌بيند؛ همان‌طور كه نسخه‌اي از آن را به جان كري داده است. او يك سال قبل نيز در مراسم رونمايي از دو اثر استاد فرشچيان- «آسمان چهارم» و «شام غریبان»- تأكيد كرده بود مهم‌ترین هدیه‌ای که به میهمانان و سایر سفرا و کسانی که دوست دارند با فرهنگ ایران آشنا شوند، تقدیم مي‌کند، مجموعه آثار استاد فرشچیان است. او گفته بود: «از زمانی که برادر خوب و بزرگوار، آقای صادق خرازی، در نمایندگی جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل متحد، آثار استاد فرشچیان را به‌عنوان یک هدیه برای نمایندگان ارسال کرد، این افتخار را داشتم که چه به‌عنوان سفیر جمهوری اسلامی ایران و چه در سمت کنونی، مهم‌ترین هدیه‌ای که به میهمانان و سایر سفرا و کسانی که دوست داشتند با فرهنگ ایران آشنا بشوند، تقدیم کنم، مجموعه آثار استاد فرشچیان باشد. در میان این هدایا، مجموعه دوم آثار استاد را برای همه سفرا فرستادم و مجموعه سوم را برای سفرای کشورهای اسلامی ارسال کردم و به نظرم هیچ اثر دیگری که بتوانم ارائه بدهم تا بزرگی، عظمت، انسان‌دوستی، معنویت و هنر ایرانی را جلوه بدهد ندیدم». ظريف در آن مراسم يادآور شد: «هربار که این اثر را هدیه می‌دادم، همه متحیر از این آثار بودند. حتی به فردی که برای ما لاف قدرت می‌زد، کتاب استاد را هدیه دادم تا بگویم با ایرانی که هنر را این‌چنین پرورش می‌دهد، نمی‌شود جز با اکرام و احترام صحبت کرد». حسن روحاني، رئيس‌جمهور كشورمان، كتاب مجموعه آثار استاد فرشچيان را هديه‌اي مناسب براي خارجي‌ها مي‌داند. آن‌قدر كه در ديدار با پاپ فرانسیس، يك نسخه از آن را به‌اضافه یک قالیچه ایرانی به او هديه كرد. پاپ فرانسیس نیز به او مدالی با تصویر سنت مارتین (۳۱۷-۳۹۷)، افسر رومی که به دلیل کمک‌هایش به فقرا در اروپا مورد احترام است، هدیه کرد و گفت: «این [مدال] حرکت مارتین را نشان می‌دهد که با کُت خود فقیری را می‌پوشاند. این نشانه‌ای از برادری بی‌شائبه است». او همچنين دو نمونه از دایره‌المعارف‌های خود را به زبان‌های انگلیسی و عربی به روحانی هدیه كرد.
كتاب و قرآن
كتاب يكي از مرسوم‌ترين هدايايي است كه در ديدارهاي ديپلماتيك ردوبدل مي‌شود. علاوه بر ظريف، ديگر وزراي دولت يازدهم نيز تلاش مي‌كنند براي هديه‌دادن كتابي متناسب با زمينه فعاليت خود كه معرف خوبي از ايران باشد، بيابند؛ به‌عنوان‌مثال عباس آخوندي، وزير راه و شهرسازي، نيز به فابيوس، وزير خارجه فرانسه، كتابي با عنوان «پنج‌هزار سال مهندسی ایران» هديه داده بود؛ كتابي شامل شش فصل با موضوعات مهندسی یک امپراتوری، آب که بخش عمده آن مربوط به قنات است، باد که به بادگیرها و آسیاب‌های بادی می‌پردازد، خاک و طراحی دو شهر «اردشیر خوره» و «اصفهان» عصر صفوی آتش، دانش و دانشگاه در ایران که با دانشگاه جندی‌شاپور آغاز می‌شود و به مدرسه دارالفنون می‌رسد. مقامات كشورمان كتاب‌هاي بسياري نيز هديه گرفته‌اند؛ به‌عنوان‌مثال «هرالدو مونيوس»، وزير خارجه شيلي، در دومين دور از رايزني‌هاي خود با ظريف، كتابي از فعاليت‌هاي صلح‌آميز كشورش در صد سال گذشته را به او هديه داده بود. علاقه ديپلمات‌ها در همه‌جاي دنيا به كتاب هديه‌دادن باعث مي‌شود كه وقتي يكي از طرفين كشوري اسلامي باشد، يك نسخه قديمي از قرآن را مناسب‌ترين هديه بيابند. تازه‌ترين نمونه آن هداياي نايابي بود كه «نارندرا مودی»، نخست‌وزیر هند، به مقامات ايراني اهدا كرد. او يك نسخه قرآن کریم منسوب به حضرت امام علی (ع) به مقام معظم رهبری و دیوان فارسی «میرزا غالب»، شاعر بزرگ شبه‌قاره هند، را به رئیس‌جمهور کشورمان هدیه کرد. فراموش نكنيم كه ولادیمير پوتين، رئيس‌جمهوري روسيه، نيز براي مقام معظم رهبري يك نسخه از يك قرآن قديمي آورده بود. ناگفته نماند كه پوتين براي هديه‌دادن به روحاني - در جريان سفر روحاني به روسيه براي شركت در نشست رهبران كشورهاي ساحلي درياي خزر - سپري متعلق به سربازان شاه عباس اول را انتخاب كرد؛ سپري كه پرويز اسماعيلي، از اعضاي دفتر روحاني، درباره آن نوشته بود: «این سپر از جنس برنز و طلا و مربوط به جنگی بوده که در آن دوره (۱۶۰۳ تا ۱۶۱۸ میلادی) میان ترکیه و امپراتوری عثمانی رخ داده است. رئیس‌جمهور روسیه دستور داد کارکنان کاخ کرملینِ آستاراخان قابی را برای هدیه به رئیس‌جمهور ایران بیاورند. سنگین و باابهت بود. کمی هم ضربه خورده بود». او همچنين نوشته بود: «آقای پوتین آخرین جمله‌ای که با خنده [به آقای روحانی] گفت، این بود كه ظاهرا این سپر به‌ دست حریف افتاده، اما ایران برنده آن نبرد بود».
هداياي جالب
مشاهده شده كه گاهي وقت‌ها در ديدارهاي ديپلماتيك به‌جاي كتاب و صنايع دستي، آلبوم عكس و نقشه قديمي و اتوبوس و... هديه داده شده است؛ به‌عنوان‌مثال روحاني در ديدار با همتاي اتريشي خود در كاخ سعدآباد، به او آلبوم عكسي هديه داد كه عكس‌هاي ديدارهاي دوجانبه همان روز در آن ديده مي‌شد. رئيس‌جمهوري كشورمان در ديدارها و سفرهاي خود از هداياي جالب‌تري نيز استفاده كرده است. او در حاشيه نشست مشترك بازرگانان و فعالان اقتصادي ايران و تركمنستان به همتاي خود يك دستگاه اتوبوس VIP تولید شرکت عقاب‌افشان اهدا کرد. «ویکتور اوربان»، نخست‌وزیر مجارستان، نيز در سفر به ايران يك هديه ويژه به روحاني داد؛ هديه‌اي كه پرویز اسماعیلی درباره آن در صفحه اینستاگرامش نوشت: «او نقشه‌ای از ایران که متعلق به سال ۱۸۴۰ میلادی (حدود ۱۷۵ سال پیش) و از مجموعه نقشه‌ها و اسناد ملی آن کشور محسوب می‌شده را به دکتر حسن روحانی هدیه داد».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.