|

چرا حدود 3میلیون کودک بازمانده از تحصیل داریم؟

آموزش به تجارت تبدیل شده است

بایزید مردوخی-اقتصاددان

تازه‌ترین آمار مرکز پژوهش‌های مجلس به ما هشدار می‌دهد که در‌حال‌حاضر حدود سه‌میلیون‌ کودک از تحصیل بازمانده‌اند. در برابر چنین گزاره‌ای دو موضوع مطرح می‌شود: اول اینکه چه شده است که خانواده‌ها و دولت نتوانسته‌اند این تعداد چشمگیر کودک مستعد آموزش را روانه مسیر درس و مدرسه کنند و دوم اینکه نکند سؤال «علم بهتر است یا ثروت؟» در نزد خانواده‌ها جوابی روشن و مشخص یافته که تحصیل را بی‌معنا می‌کند. نباید آن مثل قدیمی را فراموش کرد که می‌گوید «بچه‌ای که پدرش در کارخانه کفش‌سازی کار می‌کند، بی‌کفش می‌ماند»؛ به بیان دیگر، خانواده‌ای که نتواند معیشت بچه‌هایش را تأمین کند، احتمالا نخواهد توانست آنها را راهی مدرسه کند. در چنین شرایطی قانون اساسی ما، به شکلی انسانی و دموکراتیک، سعی در حل مشکل کرده و وظیفه آموزش کودکان را از ابتدایی تا مدارج بالا به عهده دولت‌ها گذاشته است. پس در پیگیری منشأ بازماندگی کودکان از تحصیل، باید این سؤال را هم پرسید که چرا دولت‌ها در این سال‌ها آن‌قدر توانمند نبوده‌اند که از عهده چنین مسئولیتی برآیند و اگر بوده‌اند، نزديك به سه‌میلیون‌بازمانده از تحصیل از کجا می‌آیند. در این سال‌ها که جامعه با بی‌کاری، رشد پایین اقتصادی، نبود سرمایه‌گذاری در زمینه‌های اشتغال‌زا و معیشت‌آفرین همراه بود، نباید چندان متعجب شد که تعدادی از فرزندان همین مملکت از نعمت تحصیل محروم شوند. با چنین اوصافی به نظر می‌رسد که توسعه‌نیافتگی ما در حوزه اقتصاد و بالابودن هزینه‌های تحصیل برای خانواده‌هایی که با‌ هزاران مشکل اقتصادی مواجه‌اند، اصلی‌ترین دلایل چنین آمار نگران‌کننده‌ای است. از سوی دیگر، روند خصوصی‌سازی آموزش که در سه دهه اخیر شدت گرفته هم گرهی به این معادله کور می‌افزاید؛ با اینکه در قانون اساسی، آموزش جزء وظایف حاکمیتی تعریف شده، روند ساخت مدارس غیرانتفاعی در سال‌های اخیر شیوه اجرای این قانون را با چالش‌هایی همراه کرده است. پدری که شش ماه است بی‌کار در خانه مانده، چطور و چگونه باید شهریه‌ای یک‌میلیون‌و 200‌هزارتومانی را برای ثبت‌نام کودکش در مهدکودک بپردازد؟ اما سرچشمه این مشکل در نفس خصوصی‌سازی و ایجاد مدارس غیرانتفاعی نیست؛ بلکه در شیوه اجرای آن است که باعث شده آموزش به یک تجارت تبدیل شود. اما پاسخ به آن گزاره دوم؛ به‌راستی علم بهتر است یا ثروت؟ آیا نسل جدید در حال فاصله‌گرفتن از آموزش و جذب در بازارهای کار به قصد تولید ثروت هستند؟ اگرچه معتقدم ذهنیت جامعه درباره آموزش تا حدود زیادی تغییر کرده؛ اما فکر نمی‌کنم که پدر و مادرهایی وجود داشته باشند که بتوانند فرزندشان را از سوادآموزی محروم کنند. این نوع تعبیر، بیش از آنکه حاکی از گرایش خانواده‌ها باشد، ناشی از رفتار انتقادآمیز آنها به پروسه آموزش در ایران و شاید هم شرایط اقتصادی و اجتماعی زندگی در جامعه باشد.

تازه‌ترین آمار مرکز پژوهش‌های مجلس به ما هشدار می‌دهد که در‌حال‌حاضر حدود سه‌میلیون‌ کودک از تحصیل بازمانده‌اند. در برابر چنین گزاره‌ای دو موضوع مطرح می‌شود: اول اینکه چه شده است که خانواده‌ها و دولت نتوانسته‌اند این تعداد چشمگیر کودک مستعد آموزش را روانه مسیر درس و مدرسه کنند و دوم اینکه نکند سؤال «علم بهتر است یا ثروت؟» در نزد خانواده‌ها جوابی روشن و مشخص یافته که تحصیل را بی‌معنا می‌کند. نباید آن مثل قدیمی را فراموش کرد که می‌گوید «بچه‌ای که پدرش در کارخانه کفش‌سازی کار می‌کند، بی‌کفش می‌ماند»؛ به بیان دیگر، خانواده‌ای که نتواند معیشت بچه‌هایش را تأمین کند، احتمالا نخواهد توانست آنها را راهی مدرسه کند. در چنین شرایطی قانون اساسی ما، به شکلی انسانی و دموکراتیک، سعی در حل مشکل کرده و وظیفه آموزش کودکان را از ابتدایی تا مدارج بالا به عهده دولت‌ها گذاشته است. پس در پیگیری منشأ بازماندگی کودکان از تحصیل، باید این سؤال را هم پرسید که چرا دولت‌ها در این سال‌ها آن‌قدر توانمند نبوده‌اند که از عهده چنین مسئولیتی برآیند و اگر بوده‌اند، نزديك به سه‌میلیون‌بازمانده از تحصیل از کجا می‌آیند. در این سال‌ها که جامعه با بی‌کاری، رشد پایین اقتصادی، نبود سرمایه‌گذاری در زمینه‌های اشتغال‌زا و معیشت‌آفرین همراه بود، نباید چندان متعجب شد که تعدادی از فرزندان همین مملکت از نعمت تحصیل محروم شوند. با چنین اوصافی به نظر می‌رسد که توسعه‌نیافتگی ما در حوزه اقتصاد و بالابودن هزینه‌های تحصیل برای خانواده‌هایی که با‌ هزاران مشکل اقتصادی مواجه‌اند، اصلی‌ترین دلایل چنین آمار نگران‌کننده‌ای است. از سوی دیگر، روند خصوصی‌سازی آموزش که در سه دهه اخیر شدت گرفته هم گرهی به این معادله کور می‌افزاید؛ با اینکه در قانون اساسی، آموزش جزء وظایف حاکمیتی تعریف شده، روند ساخت مدارس غیرانتفاعی در سال‌های اخیر شیوه اجرای این قانون را با چالش‌هایی همراه کرده است. پدری که شش ماه است بی‌کار در خانه مانده، چطور و چگونه باید شهریه‌ای یک‌میلیون‌و 200‌هزارتومانی را برای ثبت‌نام کودکش در مهدکودک بپردازد؟ اما سرچشمه این مشکل در نفس خصوصی‌سازی و ایجاد مدارس غیرانتفاعی نیست؛ بلکه در شیوه اجرای آن است که باعث شده آموزش به یک تجارت تبدیل شود. اما پاسخ به آن گزاره دوم؛ به‌راستی علم بهتر است یا ثروت؟ آیا نسل جدید در حال فاصله‌گرفتن از آموزش و جذب در بازارهای کار به قصد تولید ثروت هستند؟ اگرچه معتقدم ذهنیت جامعه درباره آموزش تا حدود زیادی تغییر کرده؛ اما فکر نمی‌کنم که پدر و مادرهایی وجود داشته باشند که بتوانند فرزندشان را از سوادآموزی محروم کنند. این نوع تعبیر، بیش از آنکه حاکی از گرایش خانواده‌ها باشد، ناشی از رفتار انتقادآمیز آنها به پروسه آموزش در ایران و شاید هم شرایط اقتصادی و اجتماعی زندگی در جامعه باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.