پنجره واحد خدمات شهری و اجتماعی ضرورتی مغفول
علی فیروزی: تغیر سبک زندگی از روستانشینی به شهرنشینی به شکل بیسابقهای روند صعودی به خود گرفته است. طبق آمار بانک جهانی در سال 1950 فقط 30 درصد از مردم دنیا شهرنشین بودند. این تغییر سبک زندگی بهگونهای شد که برای اولینبار در سال 2007، جمعیت شهرنشین از جمعیت روستانشین پیشی گرفت. براساس همین آمار، در سال 2014 این رقم به 54 درصد افزایش پیدا کرده است و پیشبینی میشود تا سال 2050، این رقم به 66 درصد افزایش پیدا کند. شاید در نگاه اول، تمام این تغییر سبک زندگی را منفی ببینیم، اما این تغییر محاسنی هم دارد که از آن جمله میتوان به افزایش فعالیتهای اقتصادی و فرهنگی، گردهمآمدن ایدهها و افراد، بهبود وضعیت محیطزیستی بهواسطه افزایش تراکم جمعیت در یک بخش جغرافیایی، نزدیکی افراد به همدیگر و در نتیجه کاهش حملونقل ماشینی و استفاده کمتر از سوختهای فسیلی اشاره کرد. اما درعینحال نباید چالشهای حاصل از این تغییر سبک زندگی و گسترش روزافزون وسعت شهرها را دستکم گرفت. چالشهایی مانند محدودیت منابع آبوهوای تمیز، محدودیت انرژی و زمین، افزایش روزافزون تقاضا برای دریافت خدمات از حاکمیت از سوی مردم و مشکلات مدیریتی ناشی از کنترل و پاسخگویی به این درخواستها. برای رفع این چالشها، افزایش بهرهوری اقتصادی و همچنین ارتقای سطح کیفی زندگی در شهرها، نیازمند سیستمهای ارتقا دهنده کارآمدی و سیستمهای مدیریت و بهرهوری استفاده پایدار از منابع هستیم. مجموعه این سیستمها زمانی میتوانند بهدرستی کار کنند که در یک طرح بزرگ و بههمپیوسته و به صورت اجزائی از یک سیستم جامع و بزرگتر دیده شده باشند که به این سیستم جامع، پنجره واحد خدمات شهری گفته میشود. حال سؤال اینجاست که اگر پنجره واحد خدمات شهری وجود نداشته باشد، چه اتفاقی میافتد؟ در تعریف مفاهیم، تعریف پنجره واحد خدمات شهری را میتوان به این شکل بیان کرد: «استفاده آسان از فناوری اطلاعات برای توزیع خدمات شهری به صورت مستقیم، شبانهروزی و بدون تعطیلی به شهروندان و همچنین دریافت نیازها از مردم از یک درگاه خدمترسانی» یا در تعریفی دیگر آن را «ارائه خدمات شهری به شهروندان و کنترل آن از طریق فناوری اطلاعات به صورت مستقیم و از طریق یک کانال» عنوان کردهاند.کلمه کلیدی این تعاریف، موضوع خدمات شهری است. خدمات شهری ابعاد مختلفی مانند خدمات اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، آموزشی، زیستمحیطی و... دارد؛ در نتیجه مدیریت شهری برای ارائه عادلانه این خدمات در جهت ایجاد رفاه عمومی و جلب رضایت شهروندان ملزم به استفاده از علوم مختلف و حضور در حوزههای متنوع خواهد بود. باید توجه داشت، آنچه در ایجاد و مدیریت پنجره واحد خدمات شهری موردتوجه مؤکد است، نقش مردم بهعنوان کانون تصمیمگیری برای چگونگی شکلگیری و عملکرد این پنجره واحد است. این نیازهای مردم هر شهر است که ساختار و چارچوب بومی پنجره واحد خدمات مدیریت شهری آن را مشخص میکند. بنابراین، پنجره واحدی در مدیریت خدمات شهری موفق خواهد بود که بتواند ارتباط متقابل و تعاملی مناسبی با مردم داشته باشد؛ چراکه مردم و شهروندان در دو نقش تأمینکننده نیازها و دریافتکننده خدمات مدیریت شهری میتوانند باعث موفقیت یا شکست یک پنجره واحد خدمات شهری باشند. در مرحله اجرا و پیادهسازی پنجره واحد خدمات شهری باید توجه کرد تمام پنجرههای واحد با سه شکل میتوانند وجود داشته باشند: 1- پنجرههای واحد فیزیکی یا ایستگاههای کاری واحد (physical one stop shop) که در این شکل از پنجرههای واحد، تمام بازیگران ارائهدهنده یک خدمت در یک مکان فیزیکی دور یکدیگر جمع میشوند. 2- پنجرههای واحد الکترونیکی (Digital Single Window) که تمام بازیگران ارائهدهنده یک خدمت از طریق تبادل دیتای الکترونیکی، یک خدمت را از طریق شبکههای الکترونیکی مانند اینترنت در اختیار مردم میگذارند. 3- پنجرههای واحد تلفیقی که در این مدل از پنجرههای واحد یک دفتر فیزیکی بهعنوان پیشخوان ایجاد میشود، نقش واسطه بین فضای الکترونیکی و دنیای واقعی را بازی میکند؛ از نمونههای این نوع پنجره واحد میتوان به دفاتر خدمات الکترونیک شهر، دفاتر پلیس +10، دفاتر پیشخوان دولت و نمونههایی از ایندست اشاره کرد. نوع سوم از پنجره واحد که مدل تلفیقی است، مرحله گذار بین دو شکل دیگر توضیح داده شده است؛ در کشورهای درحالتوسعه مانند ایران که به تأیید هویت متقاضی خدمت یا به دلایل مختلف دیگر به حضور متقاضی در یک فضای فیزیکی نیاز است، این نوع از پنجره واحد رواج بیشتری دارد.
علی فیروزی: تغیر سبک زندگی از روستانشینی به شهرنشینی به شکل بیسابقهای روند صعودی به خود گرفته است. طبق آمار بانک جهانی در سال 1950 فقط 30 درصد از مردم دنیا شهرنشین بودند. این تغییر سبک زندگی بهگونهای شد که برای اولینبار در سال 2007، جمعیت شهرنشین از جمعیت روستانشین پیشی گرفت. براساس همین آمار، در سال 2014 این رقم به 54 درصد افزایش پیدا کرده است و پیشبینی میشود تا سال 2050، این رقم به 66 درصد افزایش پیدا کند. شاید در نگاه اول، تمام این تغییر سبک زندگی را منفی ببینیم، اما این تغییر محاسنی هم دارد که از آن جمله میتوان به افزایش فعالیتهای اقتصادی و فرهنگی، گردهمآمدن ایدهها و افراد، بهبود وضعیت محیطزیستی بهواسطه افزایش تراکم جمعیت در یک بخش جغرافیایی، نزدیکی افراد به همدیگر و در نتیجه کاهش حملونقل ماشینی و استفاده کمتر از سوختهای فسیلی اشاره کرد. اما درعینحال نباید چالشهای حاصل از این تغییر سبک زندگی و گسترش روزافزون وسعت شهرها را دستکم گرفت. چالشهایی مانند محدودیت منابع آبوهوای تمیز، محدودیت انرژی و زمین، افزایش روزافزون تقاضا برای دریافت خدمات از حاکمیت از سوی مردم و مشکلات مدیریتی ناشی از کنترل و پاسخگویی به این درخواستها. برای رفع این چالشها، افزایش بهرهوری اقتصادی و همچنین ارتقای سطح کیفی زندگی در شهرها، نیازمند سیستمهای ارتقا دهنده کارآمدی و سیستمهای مدیریت و بهرهوری استفاده پایدار از منابع هستیم. مجموعه این سیستمها زمانی میتوانند بهدرستی کار کنند که در یک طرح بزرگ و بههمپیوسته و به صورت اجزائی از یک سیستم جامع و بزرگتر دیده شده باشند که به این سیستم جامع، پنجره واحد خدمات شهری گفته میشود. حال سؤال اینجاست که اگر پنجره واحد خدمات شهری وجود نداشته باشد، چه اتفاقی میافتد؟ در تعریف مفاهیم، تعریف پنجره واحد خدمات شهری را میتوان به این شکل بیان کرد: «استفاده آسان از فناوری اطلاعات برای توزیع خدمات شهری به صورت مستقیم، شبانهروزی و بدون تعطیلی به شهروندان و همچنین دریافت نیازها از مردم از یک درگاه خدمترسانی» یا در تعریفی دیگر آن را «ارائه خدمات شهری به شهروندان و کنترل آن از طریق فناوری اطلاعات به صورت مستقیم و از طریق یک کانال» عنوان کردهاند.کلمه کلیدی این تعاریف، موضوع خدمات شهری است. خدمات شهری ابعاد مختلفی مانند خدمات اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، آموزشی، زیستمحیطی و... دارد؛ در نتیجه مدیریت شهری برای ارائه عادلانه این خدمات در جهت ایجاد رفاه عمومی و جلب رضایت شهروندان ملزم به استفاده از علوم مختلف و حضور در حوزههای متنوع خواهد بود. باید توجه داشت، آنچه در ایجاد و مدیریت پنجره واحد خدمات شهری موردتوجه مؤکد است، نقش مردم بهعنوان کانون تصمیمگیری برای چگونگی شکلگیری و عملکرد این پنجره واحد است. این نیازهای مردم هر شهر است که ساختار و چارچوب بومی پنجره واحد خدمات مدیریت شهری آن را مشخص میکند. بنابراین، پنجره واحدی در مدیریت خدمات شهری موفق خواهد بود که بتواند ارتباط متقابل و تعاملی مناسبی با مردم داشته باشد؛ چراکه مردم و شهروندان در دو نقش تأمینکننده نیازها و دریافتکننده خدمات مدیریت شهری میتوانند باعث موفقیت یا شکست یک پنجره واحد خدمات شهری باشند. در مرحله اجرا و پیادهسازی پنجره واحد خدمات شهری باید توجه کرد تمام پنجرههای واحد با سه شکل میتوانند وجود داشته باشند: 1- پنجرههای واحد فیزیکی یا ایستگاههای کاری واحد (physical one stop shop) که در این شکل از پنجرههای واحد، تمام بازیگران ارائهدهنده یک خدمت در یک مکان فیزیکی دور یکدیگر جمع میشوند. 2- پنجرههای واحد الکترونیکی (Digital Single Window) که تمام بازیگران ارائهدهنده یک خدمت از طریق تبادل دیتای الکترونیکی، یک خدمت را از طریق شبکههای الکترونیکی مانند اینترنت در اختیار مردم میگذارند. 3- پنجرههای واحد تلفیقی که در این مدل از پنجرههای واحد یک دفتر فیزیکی بهعنوان پیشخوان ایجاد میشود، نقش واسطه بین فضای الکترونیکی و دنیای واقعی را بازی میکند؛ از نمونههای این نوع پنجره واحد میتوان به دفاتر خدمات الکترونیک شهر، دفاتر پلیس +10، دفاتر پیشخوان دولت و نمونههایی از ایندست اشاره کرد. نوع سوم از پنجره واحد که مدل تلفیقی است، مرحله گذار بین دو شکل دیگر توضیح داده شده است؛ در کشورهای درحالتوسعه مانند ایران که به تأیید هویت متقاضی خدمت یا به دلایل مختلف دیگر به حضور متقاضی در یک فضای فیزیکی نیاز است، این نوع از پنجره واحد رواج بیشتری دارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.