|

فریب‌دادن مرگ

ماتئی ویسنی‌یک را مخاطب فارسی بیش از همه شاید با نمایش‌نامه «پیکر زن چون میدان نبرد در جنگ بوسنی» به‌یاد بیاورد. نمایش‌نامه‌ای هولناک که در گفت‌وگوی میان دو زن شکل می‌گیرد، از دو فرهنگ متفاوت با دردی مشترک. زن و بدنش اینجا به بخشی از صحنه جنگ بدل شده‌اند و درنهایت نمایش‌نامه این ایده را پیش می‌کشد که پیکر انسان جایی برای تمرین قدرت شده است. از ویسنی‌یک نمایش‌نامه‌های دیگری نیز ترجمه شده با نام «اسب‌های پشت پنجره» و «تماشاچی محکوم به اعدام»، و این هر سه به‌اضافه نمایش‌نامه تازه‌منتشرشده او؛ «داستان خرس‌های پاندا» را تینوش نظم‌جو ترجمه کرده و در مجموعه خواندنی «دورتادور دنیا» در نشر نی منتشر شده. کتاب اخیر با نام کاملِ «داستان خرس‌های پاندا به‌روایت یک ساکسیفونیست که دوستی در فرانکفورت دارد» و «سه شب با مادوکس» دو نمایش‌نامه دارد؛ نمایش اول تنها دو شخصیت دارد: زن و مرد و نمایش دوم چهار شخصیت که این‌طور معرفی می‌شوند: برونو که صاحب بار است، گروبی نگهبان فانوس دریایی، سزارِ راننده تاکسی، کلارا و نژیامی جاروکش. «داستان خرس‌های پاندا» از یک اتاق به‌هم‌ریخته آغاز می‌شود. مرد از زن می‌پرسد: تو کی هستی؟ مرد در هر فصل با موقعیت ناآشنایی درگیر است. زن در یادش نیست. یادش نیست کلید خانه را به او داده و... . ماجراهای نمایش‌نامه در نُه شب عجیب‌وغریب، نُه پرده می‌گذرد. در صحنه آخر زن و مرد ازدواج کرده‌اند، آنها از آرزوها و رؤیاهاشان می‌گویند. از جداشدن تن‌هاشان از خودشان. تن‌ها به پرواز درآمده‌اند در صحنه آخر ده روزی گذشته. همسایه‌ها به کمیسر می‌گویند گاهی از این خانه صدای ساکسیفون می‌شنیدند اما دو هفته‌ای هست که صدایی نیامده. سرآخر قفل‌ساز در را باز می‌کند و نمایش با نمایی از اتاق خالی و پرتو نوری که از آن‌سوی در می‌تابد تمام می‌شود. هیچ‌کس از آستانه در نمی‌گذرد. ویسنی‌یک «داستان خرس‌های پاندا»، از معروف‌ترین نمایش‌نامه‌هایش را در 1988 نوشته، زمانی که می‌خواسته کمی از موضوع‌های سیاسی رومانی دور شود: «دلم می‌خواست به دنیای دیگری نزدیک شوم، دنیای آشنایی با عشق، عشقی که مرگ را فریب می‌دهد.» اما حال‌وهوای متن خالی از تاثیرات فضای پیرامون ویسنی‌یک نیست. «سه شب با مادوکس»، از یک قهوه‌خانه در شهری ساحلی آغاز می‌شود. «یک بار. یک میز بیلیارد. چند میز و صندلی... بیرون باران می‌آید.» اینها فضای اثر را می‌سازند و مانند دیگر آثار او نمایش در میان دیالوگ‌ها ساخته می‌شود. ویسنی‌یک برای نمایش دو پایان در نظر گرفته که پایان دوم تمثیلی از وضعیت سیاسی آن دوران است، زیرا شخصیت‌ها مکرر می‌شوند: یک برونوی دیگر، یک گروبی دیگر و... . آثار ویسنی‌یک را «رئالیسم جادویی» می‌خوانند. خودش در تکلمه‌ خواندنی آخر کتاب می‌نویسد که اصطلاح «واقعیت جادویی» را دوست دارد اما باور دارد نمایش‌نامه‌هایش چندان هم دور از واقعیت نیستند. «سعی من بر این است که پل‌های بین واقعیت و تخیل را پیدا کنم.» آن‌طور که نظم‌جو در مقدمه می‌نویسد، این دو نمایش‌نامه به‌صورت جدا در نشر ماه‌ریز منتشر شده بود «تا اینکه نشر ماه‌ریز بی‌خبر از میان ما رفت و این دو کتاب نایاب شد.» اینک این دو در قالب يك كتاب، با ویرایشی تازه منتشر شده‌ است.

ماتئی ویسنی‌یک را مخاطب فارسی بیش از همه شاید با نمایش‌نامه «پیکر زن چون میدان نبرد در جنگ بوسنی» به‌یاد بیاورد. نمایش‌نامه‌ای هولناک که در گفت‌وگوی میان دو زن شکل می‌گیرد، از دو فرهنگ متفاوت با دردی مشترک. زن و بدنش اینجا به بخشی از صحنه جنگ بدل شده‌اند و درنهایت نمایش‌نامه این ایده را پیش می‌کشد که پیکر انسان جایی برای تمرین قدرت شده است. از ویسنی‌یک نمایش‌نامه‌های دیگری نیز ترجمه شده با نام «اسب‌های پشت پنجره» و «تماشاچی محکوم به اعدام»، و این هر سه به‌اضافه نمایش‌نامه تازه‌منتشرشده او؛ «داستان خرس‌های پاندا» را تینوش نظم‌جو ترجمه کرده و در مجموعه خواندنی «دورتادور دنیا» در نشر نی منتشر شده. کتاب اخیر با نام کاملِ «داستان خرس‌های پاندا به‌روایت یک ساکسیفونیست که دوستی در فرانکفورت دارد» و «سه شب با مادوکس» دو نمایش‌نامه دارد؛ نمایش اول تنها دو شخصیت دارد: زن و مرد و نمایش دوم چهار شخصیت که این‌طور معرفی می‌شوند: برونو که صاحب بار است، گروبی نگهبان فانوس دریایی، سزارِ راننده تاکسی، کلارا و نژیامی جاروکش. «داستان خرس‌های پاندا» از یک اتاق به‌هم‌ریخته آغاز می‌شود. مرد از زن می‌پرسد: تو کی هستی؟ مرد در هر فصل با موقعیت ناآشنایی درگیر است. زن در یادش نیست. یادش نیست کلید خانه را به او داده و... . ماجراهای نمایش‌نامه در نُه شب عجیب‌وغریب، نُه پرده می‌گذرد. در صحنه آخر زن و مرد ازدواج کرده‌اند، آنها از آرزوها و رؤیاهاشان می‌گویند. از جداشدن تن‌هاشان از خودشان. تن‌ها به پرواز درآمده‌اند در صحنه آخر ده روزی گذشته. همسایه‌ها به کمیسر می‌گویند گاهی از این خانه صدای ساکسیفون می‌شنیدند اما دو هفته‌ای هست که صدایی نیامده. سرآخر قفل‌ساز در را باز می‌کند و نمایش با نمایی از اتاق خالی و پرتو نوری که از آن‌سوی در می‌تابد تمام می‌شود. هیچ‌کس از آستانه در نمی‌گذرد. ویسنی‌یک «داستان خرس‌های پاندا»، از معروف‌ترین نمایش‌نامه‌هایش را در 1988 نوشته، زمانی که می‌خواسته کمی از موضوع‌های سیاسی رومانی دور شود: «دلم می‌خواست به دنیای دیگری نزدیک شوم، دنیای آشنایی با عشق، عشقی که مرگ را فریب می‌دهد.» اما حال‌وهوای متن خالی از تاثیرات فضای پیرامون ویسنی‌یک نیست. «سه شب با مادوکس»، از یک قهوه‌خانه در شهری ساحلی آغاز می‌شود. «یک بار. یک میز بیلیارد. چند میز و صندلی... بیرون باران می‌آید.» اینها فضای اثر را می‌سازند و مانند دیگر آثار او نمایش در میان دیالوگ‌ها ساخته می‌شود. ویسنی‌یک برای نمایش دو پایان در نظر گرفته که پایان دوم تمثیلی از وضعیت سیاسی آن دوران است، زیرا شخصیت‌ها مکرر می‌شوند: یک برونوی دیگر، یک گروبی دیگر و... . آثار ویسنی‌یک را «رئالیسم جادویی» می‌خوانند. خودش در تکلمه‌ خواندنی آخر کتاب می‌نویسد که اصطلاح «واقعیت جادویی» را دوست دارد اما باور دارد نمایش‌نامه‌هایش چندان هم دور از واقعیت نیستند. «سعی من بر این است که پل‌های بین واقعیت و تخیل را پیدا کنم.» آن‌طور که نظم‌جو در مقدمه می‌نویسد، این دو نمایش‌نامه به‌صورت جدا در نشر ماه‌ریز منتشر شده بود «تا اینکه نشر ماه‌ریز بی‌خبر از میان ما رفت و این دو کتاب نایاب شد.» اینک این دو در قالب يك كتاب، با ویرایشی تازه منتشر شده‌ است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.