ترندها میگذرند اما نامها میمانند
در سالهای اخیر، میان بسیاری از تیمهای ارتباطی این عادت شکل گرفته است که هر موج تازه در شبکههای اجتماعی را بهعنوان یک فرصت قطعی برای دیدهشدن تلقی کنند.
به گزارش گروه رسانهای شرق،
آتینا محمدیانروشن
در سالهای اخیر، میان بسیاری از تیمهای ارتباطی این عادت شکل گرفته است که هر موج تازه در شبکههای اجتماعی را بهعنوان یک فرصت قطعی برای دیدهشدن تلقی کنند. منطق پشت این عادت ساده است: اگر گفتوگو در جریان است و ما در آن حاضر نیستیم، پس از قافله عقب ماندهایم. اما این معادله همیشه برقرار نیست. حضور در گفتوگویی که به برند تعلق ندارد، بیش از آنکه نشانه هوشیاری باشد، نشانه بیقراری است. روابطعمومی حرفهای پیش از آنکه بپرسد «چگونه در این موج حاضر شویم؟»، باید بپرسد «آیا اساسا جای ما در این موج هست؟». شناخت فرهنگ اینترنتی و توانایی زیستن در آن، یک مهارت است و تصمیمگیری درباره اینکه برند کجای این فرهنگ میایستد، مهارتی دیگر. متخصص ارتباطی خوب، ترند را زودتر از دیگران میبیند و نشانههای اولیه آن را درک میکند: تغییر لحن کاربران، بازتولید یک قالب، تکرار یک شوخی در چند بستر متفاوت. این تشخیص، ورودی تصمیم است، نه خود تصمیم.
خطای رایج آن است که این دو مرحله در هم میآمیزند و سرعت مشاهده، به سرعت اقدام ترجمه میشود. نتیجهاش محتوایی است که چند ساعت پس از اوج موج منتشر میشود، در حالی که موج در حال فروکش است؛ یا واکنشی که از نظر زمانی بهموقع است اما از نظر معنا بیربط. ترندها چرخه عمر دارند و هر مرحله از این چرخه، منطق ارتباطی متفاوتی میطلبد. ورود در مرحله اوج معمولا به تکرار بدل میشود؛ ورود در مرحله شکلگیری، نیازمند جسارت و شناخت دقیق نشانههاست؛ و ورود در مرحله افول، فقط یک تأخیر گرانقیمت است.
هزینهای که گزارش نمیشود: دشواری مسئله در این است که پیامدهای منفی دنبالهروی بیقاعده ترندها در سنجههای کوتاهمدت ظاهر نمیشود. تعامل بیشتر میشود، بازدید بالا میرود و گزارش هفتگی عدد بهتری نشان میدهد، اما آنچه آسیب میبیند، چیزی است که در داشبورد اندازهگیری نمیشود؛ انسجام تصویر برند، مرزهای لحن و انتظاری که مخاطب از رفتار برند در ذهن ساخته است. هر برند در ذهن مخاطب مجموعهای از کدهای ارتباطی دارد؛ آنچه میگوید، چگونه میگوید و از چه چیزهایی پرهیز میکند. این کدها حاصل سالها تکرار آگاهانه بوده و سرمایهای هستند که بهسختی ساخته میشوند. ورود به قالبی که با این کدها ناسازگار است، این سرمایه را مستهلک میکند. مخاطب امروز در تشخیص ناهمخوانی مهارت دارد؛ او تفاوت میان لحنی را که از برند برمیآید و لحنی که بر برند تحمیل شده است، میفهمد. و مهمتر از خود محتوا، نیتی است که از آن برداشت میکند: تلاش برای دیدهشدن. محتوایی که بوی تلاش بدهد، اعتبار نمیسازد.
ترندها، ارزش میشوند؟
بخشی از ترندها فقط شکل بیان هستند: یک قالب ویدئویی، یک ساختار روایت، یک نوع شوخی. همراهی با اینها، در صورتی که محتوا بتواند حرف خود برند را حمل کند، معمولا بیخطر است. اما بخش دیگری از ترندها نه قالب، بلکه مجموعهای از ارزشها و سبک زندگی را تبلیغ میکنند. اینجا مسئله از سطح تاکتیک فراتر میرود و به هویت میرسد. برندی که سالها بر سادگی، دوام، پرهیز از مصرف بیرویه یا آرامش و بیتکلفی تأکید یا خدمتی را روایت کرده، نمیتواند بیآنکه توضیحی داشته باشد، در موجی شنا کند که منطقش تجدیدپذیری سریع، مصرف نمایشی یا افراط در ظاهر است. مخاطب وفادار این تناقض را نه بهعنوان انعطاف، بلکه بهعنوان بیثباتی در ارزشها میخواند و هزینه این برداشت، در اعتماد پرداخت میشود؛ چیزی که بازگرداندنش به مراتب دشوارتر از به دست آوردن چند هزار بازدید است. در مقابل، برندی که هویت خود را از ابتدا بر تنوع، نشاط و جلوههای چشمگیر بنا کرده، همراهی با چنین موجی برای او ادامه طبیعی مسیر است، نه چرخش. تفاوت میان این دو وضعیت، تفاوت میان استفاده از یک فرصت و قربانیکردن یک موضع است.
پشت هر ترند، یک نیاز ایستاده است: ترندها سطح هستند، نه عمق. آنچه موج را گسترش میدهد، معمولا نه خود پدیده، بلکه نیازی است که پدیده به آن پاسخ میدهد. پشت بسیاری از این موجها میتوان خستگی از حضور مداوم در برابر صفحه نمایش، فشار معیشتی، نیاز به تجربههای کوچک و در دسترس یا جستوجوی نوعی نظم و کنترل در زندگی روزمره را دید. تشخیص این انگیزه، کار اصلی روابطعمومی است؛ اجرای ظاهری ترند، کار سادهای است که هرکسی میتواند انجام دهد. برندی که انگیزه زیربنایی را درست بخواند، لازم نیست ظاهر موج را تکرار کند؛ او میتواند همان نیاز را با زبان خودش پاسخ دهد و حتی از رقبایی که فقط ظاهر را دیدهاند، متمایزتر شود. اینجا تفاوت میان تقلید و ترجمه آشکار میشود: تقلید، شکل را برمیدارد و معنا را رها میکند؛ ترجمه، معنا را نگه میدارد و شکل را به زبان برند برمیگرداند.
نقش نسل تازه در این تصمیمگیری: نسل «زد» چیزی را به روابطعمومی اضافه میکند که در کتابهای ارتباطات کمتر نوشته شده است: درک نزدیک از اینکه یک گفتوگو در فضای دیجیتال چگونه متولد میشود، چه کسی آن را پیش میبرد و از کجا نشانههای افولش پیدا میشود. این درک، ورودی ارزشمندی برای تحلیل است، اما بهتنهایی کافی نیست و جای انضباط حرفهای را نمیگیرد؛ همانطور که انضباط حرفهای بدون این درک، به تحلیلهای بیرون از میدان و کُند تبدیل میشود. نتیجه این ترکیب، آن چیزی نیست که همه برندها را به یک لحن واحد و بهاصطلاح جوانپسند تبدیل کند. نتیجه، توانایی تشخیص این است که کدام گفتوگو، در کدام لحظه و با کدام زبان، واقعا به این برند مربوط میشود. این تشخیص، تفاوت میان حضور و اثرگذاری است و روابطعمومی، اگر بخواهد حرفهای بماند، باید تفاوت این دو را جدی بگیرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.