مرگ در جادهها تصادفی نیست؛ تقصیر را پشت تقدیر پنهان نکنیم
از سوگ قربانیان تا ضرورت پاسخگویی نهادی؛ ایمنی سفر، حق مسلم شهروندان و آزمون مسئولیتپذیری نظام مدیریت شهری و حملونقل است
روز جهانی یادبود قربانیان سوانح رانندگی، صرفا یک مناسبت در تقویم جهانی نیست؛ روز مکث در برابر یک فاجعه مستمر انسانی است؛ روزی برای بهیادآوردن انسانهایی که دیگر در میان ما نیستند، خانوادههایی که با جای خالی عزیزانشان زندگی میکنند و جامعهای که هنوز نتوانسته است امنیت سفر و جابهجایی ایمن را برای شهروندان خود تضمین کند.
به گزارش گروه رسانهای شرق،
شهرام جباریزادگان - کارشناس ارشد برنامهریزی شهری
روز جهانی یادبود قربانیان سوانح رانندگی، صرفا یک مناسبت در تقویم جهانی نیست؛ روز مکث در برابر یک فاجعه مستمر انسانی است؛ روزی برای بهیادآوردن انسانهایی که دیگر در میان ما نیستند، خانوادههایی که با جای خالی عزیزانشان زندگی میکنند و جامعهای که هنوز نتوانسته است امنیت سفر و جابهجایی ایمن را برای شهروندان خود تضمین کند.
هر تصادف مرگبار، پیش از آنکه یک عدد در آمارهای رسمی باشد، یک زندگی ناتمام است؛ یک خانواده داغدار، یک آینده ازدسترفته و مجموعهای از رؤیاهایی که دیگر فرصت تحقق پیدا نمیکنند. پشت هر گزارش تصادف، انسانی ایستاده است که میتوانست امروز در کنار خانوادهاش باشد. اما مسئله اینجاست: تا چه زمانی باید مرگ در جادهها را بهعنوان هزینه اجتنابناپذیر زندگی مدرن بپذیریم؟ من بر این باورم که هیچ مرگی در سوانح رانندگی نباید به یک عدد عادی در گزارشهای روزانه تبدیل شود. هیچ تصادفی نباید صرفا با عبارتهایی نظیر «بیاحتیاطی راننده» یا «عدم رعایت قوانین» به پایان تحلیل و بررسی برسد.
سوانح رانندگی، پدیدههایی تکعاملی نیستند؛ آنها محصول برهمکنش مجموعهای از عوامل انسانی، مهندسی، مدیریتی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، آموزشی و نهادیاند. راننده، خودرو، راه، محیط شهری، کیفیت ناوگان حملونقل عمومی، نظام نظارت، آموزش، امدادرسانی و حتی الگوی توسعه شهرها، همگی در شکلگیری یا پیشگیری از این حوادث نقش دارند. از این منظر، تقلیل مسئله تصادفات به خطای انسانی، نهتنها سادهسازی یک مسئله پیچیده، بلکه گاهی راهی برای گریز از مسئولیتهای ساختاری است.
ایمنی ترافیک نباید به توصیه اخلاقی به شهروندان محدود شود؛ ایمنی باید به یک تعهد الزامآور در نظام حکمرانی و مدیریت شهری تبدیل شود. ما نیازمند تغییر پارادایم در مواجهه با سوانح رانندگی هستیم؛ تغییری از مدیریت پیامدها به مدیریت خطر، از واکنش پس از حادثه به پیشگیری پیش از وقوع، از آمارمحوری به انسانمحوری و از مسئولیتگریزی سازمانی به پاسخگویی نهادی.
در این مسیر، چند اصل باید به مبنای سیاستگذاری و عمل تبدیل شوند: نخست؛ جان انسان باید بر سرعت، منفعت و ملاحظات اجرائی اولویت داشته باشد. هیچ پروژه عمرانی، هیچ تصمیم ترافیکی و هیچ ملاحظه اقتصادیای نباید به قیمت به خطر افتادن جان شهروندان تمام شود. طراحی معابر باید با در نظر گرفتن خطای انسانی انجام شود، نه با این فرض خوشبینانه که همه کاربران راه همیشه بدون خطا رفتار میکنند.
دوم؛ شهر ایمن، شهری است که برای آسیبپذیرترین کاربران خود طراحی شده باشد. عابران پیاده، کودکان، سالمندان، افراد دارای معلولیت و دوچرخهسواران نباید قربانی اولویتدادن بیقیدوشرط به خودروهای شخصی شوند. پیادهروهای استاندارد، گذرگاههای امن، آرامسازی ترافیک، تقاطعهای ایمن و دسترسی مناسب به حملونقل عمومی، تجملات شهرسازی نیستند؛ ضرورتهای اساسی یک شهر انسانمحور هستند.
سوم؛ حملونقل عمومی ایمن و کارآمد، بخشی از راهبرد ملی کاهش تلفات است. وقتی شهروندان به شبکهای قابل اعتماد، در دسترس، ایمن و باکیفیت از حملونقل عمومی دسترسی داشته باشند، وابستگی به خودروی شخصی کاهش مییابد و امکان مدیریت تقاضای سفر و کاهش مواجهه با خطرات ترافیکی افزایش پیدا میکند. توسعه حملونقل عمومی باید از یک انتخاب مدیریتی به یک اولویت راهبردی تبدیل شود.
چهارم؛ مسئولیت ایمنی جادهها و شهرها باید میان همه نهادهای مسئول، توزیع و در عین حال بهروشنی قابل پیگیری باشد. پلیس، شهرداریها، وزارت راه و شهرسازی، وزارت کشور، دستگاههای امدادی، خودروسازان، نهادهای آموزشی و سایر دستگاههای مرتبط، هر یک در زنجیره ایمنی مسئولیت دارند. هیچ نهادی نباید بتواند با ارجاع مسئولیت به دیگری، از پاسخگویی در برابر جان شهروندان شانه خالی کند.
پنجم؛ کیفیت خودرو و زیرساخت باید از سطح مطالبه عمومی به سطح استاندارد قطعی و غیرقابل اغماض ارتقا یابد. خودروی ناایمن، راه غیراستاندارد، علائم ناکافی، روشنایی نامناسب، نقاط حادثهخیز اصلاحنشده و تأخیر در امدادرسانی، هرکدام میتوانند یک خطای انسانی را به فاجعهای جبرانناپذیر تبدیل کنند. پیشگیری واقعی مستلزم شناسایی و حذف این زنجیره خطر است.
ششم؛ آموزش و فرهنگ ترافیک باید از شعارهای مناسبتی عبور کند. آموزش ایمنی باید از دوران کودکی آغاز شود و در نظام آموزشی، رسانهها، خانوادهها و فرایند صدور گواهینامه استمرار داشته باشد. احترام به حق تقدم عابر پیاده، رعایت سرعت مطمئنه، پرهیز از استفاده از تلفن همراه هنگام رانندگی و توجه به حقوق سایر کاربران راه، باید به بخشی از فرهنگ عمومی جامعه تبدیل شود. با این همه، یک حقیقت را نباید فراموش کرد: یادبود قربانیان سوانح رانندگی زمانی معنا پیدا میکند که به تصمیم، سیاست، اقدام و اصلاح منجر شود.
ما به برگزاری مراسم یادبود نیاز داریم، اما بیش از آن به اصلاح نقاط حادثهخیز، ارتقای استاندارد خودروها، توسعه حملونقل عمومی، نظارت هوشمند، نظام امداد و نجات سریع و ارزیابی مستمر عملکرد دستگاههای مسئول نیازمندیم. ما به آمار نیاز داریم، اما نه برای عادیسازی مرگ؛ برای شناسایی دقیق خطر و سنجش میزان موفقیت سیاستهای پیشگیرانه. ما به قانون نیاز داریم، اما قانونی که اجرا شود، ضمانت اجرائی داشته باشد و در برابر منافع و ملاحظات غیرمرتبط، عقبنشینی نکند. و بیش از همه، ما به ارادهای ملی نیاز داریم که ایمنی را نه یک موضوع حاشیهای در مدیریت شهری و جادهای، بلکه یکی از شاخصهای اصلی کیفیت حکمرانی و توسعه انسانی بداند. امروز باید صریح و بدون تعارف بگوییم امنیت سفر و حفاظت از جان شهروندان، از ابتداییترین وظایف نظام مدیریت شهری و حملونقل کشور است و هیچکس نباید برای رسیدن به مقصد، جان خود را به قمار بگذارد. روز جهانی یادبود قربانیان سوانح رانندگی، روز سوگواری برای کسانی است که دیگر بازنمیگردند؛ اما در عین حال، روز تعهد به کسانی است که هنوز در خیابانها و جادهها سفر میکنند. یاد آنها را نباید تنها با روشنکردن شمع و انتشار پیامهای تسلیت گرامی داشت؛ باید با نجات جان انسانهای دیگر پاس داشت. بیایید به جای آنکه هر سال نام قربانیان بیشتری را به خاطر بسپاریم، کاری کنیم که نامهای کمتری به فهرست قربانیان اضافه شود؛ زیرا جاده، مسیر رسیدن است، نه محل پایان زندگی؛ شهر، خانه مشترک ماست، نه میدان رقابت خودروها و هیچ مقصدی آنقدر ارزشمند نیست که جان یک انسان، بهای رسیدن به آن باشد.
ایمنی ترافیک یک انتخاب مدیریتی نیست، بلکه مسئولیتی همگانی و ضرورتی انکارناپذیر برای حفظ جان انسانهاست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.