این 1000 قاضی زن از کجا آمدهاند؟
حسین بشیری
«امکان تحصیل در رشته حقوق برای بانوان درحالیکه ما در کشور قاضی زن نداریم، باید مورد بازبینی قرار گیرد». این توصیه یکی از ائمه جمعه محترم در دیدار با برخی از مسئولان استانی بوده و تأکید کردهاند که باید با نیازسنجی برخی از رشتههای دانشگاهی سهمیهبندی شوند. اینکه سهمیهبندی جنسیتی مناسب است یا نه، قطعا بحثی مهمی با موافقان و مخالفان زیادی است اما اینکه ایشان با توسل به این موضوع که «قاضی زن نداریم» توصیه به ممنوعیت رشته حقوق برای زنان میکند، جای تأمل دارد که نکاتی درباره آن بیان میشود. برخلاف تصور اغلب افراد، در جامعه ما زنان میتوانند طبق شرایط و مقررات خاصی که از سوی دستگاه قضا صادر میشود، بهعنوان قاضی فعالیت داشته باشند. شاید تاکنون در دادگاهها و سایر مراجع قضائی با قاضی زن مواجه نشده باشیم، اما این موضوع دلیلی بر این نمیشود که بانوان بههیچعنوان در سیستم قضائی فعالیت نداشته باشند. بهطورکلی در ایران تعداد قضات زنان در مقایسه با مردان کم است و بهجرئت میتوان گفت که اکثر قضات ما درحالحاضر آقایان هستند. در کشور ما محدودیتها برای ورود زنان به دستگاه قضائی زیاد است و متأسفانه بهنوعی این شغل بهصورت انحصاری در اختیار آقایان است. در ضمن بانوانی که به سیستم قضائی ورود پیدا میکنند، میتوانند بیشتر بهعنوان دادیار فعالیت داشته باشند و در بخشهای مشاورهای نیز از آنها کمک گرفته میشود. البته این مسائل مختص به کشور ما نیست و در سایر کشورهای دنیا نیز تعداد قضات مرد از زن بیشتر است. اما محدودیتهای جذب زنان برای ورود به سیستم قضائی در این کشورها کمتر است و بانوان با شرایط بهتری میتوانند بهعنوان قاضی فعالیت داشته باشند. براساس آخرین آمار مسئولان قضائی بیش از هزار قاضی زن در دستگاه قضا مشغول به فعالیت هستند. به گفته قاضی عابدینزاده، از قضات برجسته و منتخب استانی در استان خراسان رضوی و معاون وقت دادستان کل کشور در سیستم قضائی، اکثر خانمهای قاضی دادیار ارجاع، دادیار تحقیق و دادیار اظهارنظر هستند، یعنی حتی قضات مرد که دادیار و بازپرس هستند تصمیمی را میگیرند، قاضی دادیار اظهارنظر که فرقی نمیکند، زن باشد یا مرد باشد، باید راجع به تصمیم او نظر دهد و آن را تأیید کند. در سیستم قضائی خانمها در دادیاری اظهارنظر حضور پررنگی دارند. همهجای کشور دادیار اجرای احکام هستند که در قانون فعلی قاضی اجرای احکام میشوند و بازپرس هستند. در کشور خانمها معاون مدیرکل، مستشار دادگاه تجدیدنظر و دادیاران دیوان عالی کشور هستند. دیوان عالی کشور بالاترین مرحله قضائی رسیدگی در کشور است و در آنجا هم خانمها حضور دارند. همچنین زنان قاضی در دادگاههای خانواده و دادگاههای اطفال و نوجوانان حضور پررنگی دارند و در این محاکم انجام وظیفه میکنند. به گفته مهیندخت داوودی، معاون قضائی رئیس کل دادگستری استان تهران، بهتازگی برای بعضی از خانمهای مشاور دادگاههای خانواده با حفظ سمت، ابلاغ دادرسی اجرای احکام صادر شده و با این ابلاغ دیگر نیازی نیست پروندههای اجرای احکام برای کسب دستور به دادگاه برود؛ خانمها بهعنوان دادرس اجرای احکام میتوانند دستورات را خودشان صادر کنند. رؤسای دستگاه قضا هم بر نقش زنان در بهبود سیستم دادرسی قضائی واقف هستند و بر مزایای حضور مؤثر ایشان تأکید دارند؛ از جمله در ابتدای امسال حجتالاسلام رئیسی که هنور در منصب ریاست دستگاه قضا حضور داشتند، در سخنانی در جمع کارکنان دستگاه قضا گفتند: حضور خواهران بهویژه خواهران قاضی در قوه قضائیه مغتنم است اما در زمان حاضر بهطور شایسته و بایسته از توانمندیهای آنها استفاده نمیشود. قاضی مسعودیمقام، از قضات برجسته دستگاه قضا که در تعقیب جرائم اقتصادی کارنامه درخشانی دارند، بهتازگی در گفتوگویی بیان داشتهاند: درباره شغل قضاوت برای خانمها هم اگرچه همسر من قاضی بوده و البته حالا بازنشسته شده است، باید بگویم خانمهای قاضی در یک سطحی متوقف میشوند و این یک اشکال است و دستگاه قضا باید این مشکل را حل کند و تکلیف خودش را با قضاوت خانمها مشخص کند؛ چراکه در موارد بسیاری دیدهام که برخی خانمها در رسیدگی به پروندههای قضائی بسیار قویتر و دقیقتر از آقایان هستند». البته آینده کاری رشته تحصیلی حقوق را نباید در منصب قضا خلاصه کرد و مسئولیتهای دیگری مانند وکالت، سردفتری، نماینده حقوقی و مشاوره حقوقی و تدریس در دانشگاه را میتوان برای فارغالتحصیلان این رشته تحصیلی برشمرد؛ بنابراین براساس آنچه بیان شد، به نظر میرسد بیان برخی توصیهها و تذکرات از سوی مقامات و مسئولانی که محل رجوع مردم و مسئولان هستند، باید با وسواس بیشتری بیان شود.
«امکان تحصیل در رشته حقوق برای بانوان درحالیکه ما در کشور قاضی زن نداریم، باید مورد بازبینی قرار گیرد». این توصیه یکی از ائمه جمعه محترم در دیدار با برخی از مسئولان استانی بوده و تأکید کردهاند که باید با نیازسنجی برخی از رشتههای دانشگاهی سهمیهبندی شوند. اینکه سهمیهبندی جنسیتی مناسب است یا نه، قطعا بحثی مهمی با موافقان و مخالفان زیادی است اما اینکه ایشان با توسل به این موضوع که «قاضی زن نداریم» توصیه به ممنوعیت رشته حقوق برای زنان میکند، جای تأمل دارد که نکاتی درباره آن بیان میشود. برخلاف تصور اغلب افراد، در جامعه ما زنان میتوانند طبق شرایط و مقررات خاصی که از سوی دستگاه قضا صادر میشود، بهعنوان قاضی فعالیت داشته باشند. شاید تاکنون در دادگاهها و سایر مراجع قضائی با قاضی زن مواجه نشده باشیم، اما این موضوع دلیلی بر این نمیشود که بانوان بههیچعنوان در سیستم قضائی فعالیت نداشته باشند. بهطورکلی در ایران تعداد قضات زنان در مقایسه با مردان کم است و بهجرئت میتوان گفت که اکثر قضات ما درحالحاضر آقایان هستند. در کشور ما محدودیتها برای ورود زنان به دستگاه قضائی زیاد است و متأسفانه بهنوعی این شغل بهصورت انحصاری در اختیار آقایان است. در ضمن بانوانی که به سیستم قضائی ورود پیدا میکنند، میتوانند بیشتر بهعنوان دادیار فعالیت داشته باشند و در بخشهای مشاورهای نیز از آنها کمک گرفته میشود. البته این مسائل مختص به کشور ما نیست و در سایر کشورهای دنیا نیز تعداد قضات مرد از زن بیشتر است. اما محدودیتهای جذب زنان برای ورود به سیستم قضائی در این کشورها کمتر است و بانوان با شرایط بهتری میتوانند بهعنوان قاضی فعالیت داشته باشند. براساس آخرین آمار مسئولان قضائی بیش از هزار قاضی زن در دستگاه قضا مشغول به فعالیت هستند. به گفته قاضی عابدینزاده، از قضات برجسته و منتخب استانی در استان خراسان رضوی و معاون وقت دادستان کل کشور در سیستم قضائی، اکثر خانمهای قاضی دادیار ارجاع، دادیار تحقیق و دادیار اظهارنظر هستند، یعنی حتی قضات مرد که دادیار و بازپرس هستند تصمیمی را میگیرند، قاضی دادیار اظهارنظر که فرقی نمیکند، زن باشد یا مرد باشد، باید راجع به تصمیم او نظر دهد و آن را تأیید کند. در سیستم قضائی خانمها در دادیاری اظهارنظر حضور پررنگی دارند. همهجای کشور دادیار اجرای احکام هستند که در قانون فعلی قاضی اجرای احکام میشوند و بازپرس هستند. در کشور خانمها معاون مدیرکل، مستشار دادگاه تجدیدنظر و دادیاران دیوان عالی کشور هستند. دیوان عالی کشور بالاترین مرحله قضائی رسیدگی در کشور است و در آنجا هم خانمها حضور دارند. همچنین زنان قاضی در دادگاههای خانواده و دادگاههای اطفال و نوجوانان حضور پررنگی دارند و در این محاکم انجام وظیفه میکنند. به گفته مهیندخت داوودی، معاون قضائی رئیس کل دادگستری استان تهران، بهتازگی برای بعضی از خانمهای مشاور دادگاههای خانواده با حفظ سمت، ابلاغ دادرسی اجرای احکام صادر شده و با این ابلاغ دیگر نیازی نیست پروندههای اجرای احکام برای کسب دستور به دادگاه برود؛ خانمها بهعنوان دادرس اجرای احکام میتوانند دستورات را خودشان صادر کنند. رؤسای دستگاه قضا هم بر نقش زنان در بهبود سیستم دادرسی قضائی واقف هستند و بر مزایای حضور مؤثر ایشان تأکید دارند؛ از جمله در ابتدای امسال حجتالاسلام رئیسی که هنور در منصب ریاست دستگاه قضا حضور داشتند، در سخنانی در جمع کارکنان دستگاه قضا گفتند: حضور خواهران بهویژه خواهران قاضی در قوه قضائیه مغتنم است اما در زمان حاضر بهطور شایسته و بایسته از توانمندیهای آنها استفاده نمیشود. قاضی مسعودیمقام، از قضات برجسته دستگاه قضا که در تعقیب جرائم اقتصادی کارنامه درخشانی دارند، بهتازگی در گفتوگویی بیان داشتهاند: درباره شغل قضاوت برای خانمها هم اگرچه همسر من قاضی بوده و البته حالا بازنشسته شده است، باید بگویم خانمهای قاضی در یک سطحی متوقف میشوند و این یک اشکال است و دستگاه قضا باید این مشکل را حل کند و تکلیف خودش را با قضاوت خانمها مشخص کند؛ چراکه در موارد بسیاری دیدهام که برخی خانمها در رسیدگی به پروندههای قضائی بسیار قویتر و دقیقتر از آقایان هستند». البته آینده کاری رشته تحصیلی حقوق را نباید در منصب قضا خلاصه کرد و مسئولیتهای دیگری مانند وکالت، سردفتری، نماینده حقوقی و مشاوره حقوقی و تدریس در دانشگاه را میتوان برای فارغالتحصیلان این رشته تحصیلی برشمرد؛ بنابراین براساس آنچه بیان شد، به نظر میرسد بیان برخی توصیهها و تذکرات از سوی مقامات و مسئولانی که محل رجوع مردم و مسئولان هستند، باید با وسواس بیشتری بیان شود.