پاپ و چالش اروپای متحد

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

 جوانان پاریسی در خیابان‌های شهر استقبال غیرمنتظره‌ای از پاپ لئو پنجم به عمل آوردند. برخی از تصاویر منتشرشده، تعدادی از آنها را نشان می‌داد که برای کشیش‌های در خیابان اعتراف می‌کردند.

برنامه متنوع سفرهای لئو در ماه‌های اخیر پیامی روشن را ارائه می‌کند. او می‌خواهد پاپِ همه باشد؛ هم پاپ تازه‌کاتولیک‌شده‌ها و مسیحیان پرشور و هم پاپ مردمی از سرزمین‌های سنتی کاتولیک که این روزها بیش از گذشته سکولار شده‌اند. فرانسه، کشوری که پاپ‌های پیشین از آن با لقب قدیمی دختر ارشد کلیسا یاد کرده‌اند، به‌روشنی در دسته دوم قرار می‌گیرد.

پاپ مصالحه‌جو

لئو از زمان انتخابش به‌عنوان پاپ در می ‌۲۰۲۵، تلاش کرده است خود را فراتر از هر اردوگاه خاصی نشان دهد. او اگرچه بر سر جنگ ایران و مهاجرت با دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، اختلاف داشته است، اما با سبک مصالحه‌جویانه خود و پذیرش بیشتر سنت‌هایی مانند برگزاری مراسم عشای ربانی به زبان لاتین که در دهه ۱۹۶۰ جایگزین شد، توانسته است محافظه‌کاران را هم با خود همراه کند. لئو با سفر به فرانسه، در کنار الجزایر، اسپانیا و پرو، خود را از سلفش، پاپ فرانسیس، متمایز می‌کند؛ فرانسیس که بسیاری از گرایش‌های اجتماعی لئو را داشت، کمتر به مسئله وحدت میان مسیحیان می‌پرداخت. منتقدان پاپ فرانسیس می‌گویند او خود را با جنوب جهانی محاصره کرده بود و نیازی نمی‌دید با کاتولیک‌های کشورهای مرتبط با شمال جهان هم ارتباطی داشته باشد. سفر لئو به اسپانیا و فرانسه نشان می‌دهد که او به دنبال جبران این نقطه ضعف است. این سفرها نشان داد پاپ جدید بیشتر نگران وحدت کلیسا و گرد‌هم‌آوردن کاتولیک‌ها از پیشینه‌های گوناگون است. این سفر همچنین حمایت لئو از همکاری چندجانبه، ازجمله اتحادیه اروپا را برجسته کرد؛ آن‌هم در شرایطی که اتحادیه اروپا از سوی سیاست‌مداران راست‌گرا در اروپا و ایالات متحده به‌شدت مورد حمله قرار گرفته است. این موضوع بار دیگر می‌تواند تفاوتی میان لئو و فرانسیس ایجاد کند؛ فرانسیس هنگامی که در سال ۲۰۱۴ در پارلمان اروپا سخنرانی کرد، گفته بود اروپا دیگر «سرزنده» نیست.

چرا فرانسه؟

فرانسه اغلب به‌‌عنوان کشوری توصیف می‌شود که کلیساهایش خالی بوده و تنها شمار اندکی از عبادت‌کنندگان سالخورده در آنها حضور دارند. با این حال، مانند کشورهای همسایه، ایتالیا و آلمان، جمعیت کاتولیک این کشور با مهاجرانی از شمال آفریقا یا جنوب شرق آسیا تقویت می‌شود. بر اساس آمار کنفرانس اسقف‌های فرانسه، شمار غسل تعمید بزرگسالان در فرانسه تقریبا سه برابر شده و از حدود سه‌هزارو ۶۰۰ مورد در سال ۲۰۲۱، به نزدیک ۱۰هزار و ۴۰۰ مورد در سال ۲۰۲۴ رسیده است. در قانون اساسی فرانسه آمده است: فرانسه یک جمهوری‌ تجزیه‌ناپذیر، سکولار، دموکراتیک و اجتماعی است. سکولاریسم در فرانسه، آزادی باور‌داشتن یا باورنداشتن به دین را تضمین می‌کند و در عین حال، تا زمانی که بر نظم عمومی خللی وارد نشود، آزادی انجام مناسک دینی را به رسمیت می‌شناسد. این اصل همچنین دولت را ملزم می‌کند در قبال همه ادیان بی‌طرف بماند. پاپ در مقام رهبر دولت‌شهر واتیکان، از سوی رئیس‌جمهور فرانسه مورد استقبال قرار گرفته و دیدار روز جمعه آنها در کاخ الیزه، دیداری میان دو رئیس دولت محسوب می‌شود. اصل لائیسیته (جدایی دین از دولت) دولت فرانسه را ملزم به خودداری از ارتباط با نهادهای مذهبی نمی‌کند. امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، پیش از این نیز در ماه آوریل برای گفت‌وگو درباره مسائل بین‌المللی، صلح و گفت‌وگوی بین‌ادیانی در واتیکان با پاپ دیدار کرده بود. در جریان سفر پاپ فرانسیس به مارسی در سال ۲۰۲۳ نیز رئیس‌جمهور فرانسه در مراسم عشای ربانی حضور یافت، اما در مناسک عبادی شرکت نکرد. امانوئل مکرون در واکنش به انتقادهایی که حضور او در مراسم را مغایر با اصول سکولاریسم فرانسه می‌دانستند، گفت که به‌عنوان رئیس‌جمهور و از روی احترام و رعایت تشریفات در مراسم حاضر شده، نه برای عبادت.

پاپ به دنبال اروپای متحد

پاپ لئو چهاردهم در آخرین روز سفر خود به فرانسه، روز دوشنبه در شهر متز از رابرت شومان، سیاست‌مدار کاتولیک، وزیر خارجه پیشین فرانسه و یکی از معماران اصلی روند هم‌گرایی اروپا، تجلیل کرد. پیام پاپ بر صلح، وحدت و اصولی متمرکز بود که پایه‌های اروپای پس از جنگ جهانی دوم را شکل دادند. انتخاب این شهر در شرق فرانسه ارتباط نزدیکی با رابرت شومان ذلشا، سیاست‌مداری دارد که در پایه‌گذاری آنچه بعدها به اتحادیه اروپا تبدیل شد، نقش داشت و بخش عمده زندگی خود را در منطقه موزل گذراند.

 این سفر در شرایطی انجام شد که اروپا با جنگ در مرزهای خود در اوکراین، تنش‌های ژئوپلیتیکی و نگرانی فزاینده درباره گسترش اطلاعات نادرست و تشدید شکاف‌های سیاسی در داخل اتحادیه اروپا مواجه است. همین شرایط باعث شده دیدگاه شومان درباره ضرورت همکاری عملی میان رقبای سابق برای دستیابی به صلح پایدار، بار دیگر اهمیت پیدا کند. شومان از سال ۱۹۲۶ تا زمان مرگش در سال ۱۹۶۳ در روستای اسکای‌-شازل، مشرف به متز زندگی کرد. خانه سابق او اکنون به موزه تبدیل شده است. او در همین مکان روی اعلامیه‌ای کار کرد که بعدها به یکی از متون بنیان‌گذار روند هم‌گرایی اروپا تبدیل شد. در نزدیکی این محل، مرکزی قرار دارد که روند آشتی فرانسه و آلمان و شکل‌گیری پروژه اروپایی در آن رخ داد. سفر پاپ لئو چهاردهم به متز ارتباط نزدیکی با کاتولیک‌بودن این مرد اروپایی دارد. شومان در تمام عمر خود مجرد ماند و زمانی حتی به فکر کشیش‌شدن افتاده بود. او به دلیل تلفیق باور عمیق و شخصی مذهبی با فعالیت در عرصه عمومی شناخته می‌شد.

 در سال ۲۰۲۱، پاپ فرانسیس اعلام کرد شومان زندگی‌ای با فضیلت قهرمانانه داشته است و عنوان بنده شایسته احترام را به او اعطا کرد؛ عنوانی که یکی از مراحل مهم در روند کلیسای کاتولیک برای بررسی امکان قدیس‌شدن یک فرد محسوب می‌شود. اسقف‌های فرانسوی می‌گویند هدف سفر پاپ لئو چهاردهم به متز، تشویق اروپا به بازگشت به اصول مطرح‌شده در اعلامیه شومان در سال ۱۹۵۰ است؛ اصولی مانند آشتی، همبستگی و جلوگیری از وقوع درگیری. رادیو فرانسه در گزارشی که در آن به سفر پاپ پرداخته، نوشته است: در شرایطی که جنگ در اوکراین ادامه دارد و اروپا با مجموعه‌ای از تنش‌های ژئوپلیتیکی و شکاف‌های سیاسی داخلی روبه‌رو است، پیام شومان درباره ساختن صلح از طریق همکاری میان کشورهای رقیب بار دیگر در مرکز توجه  قرار گرفته است.

پاپ و هوش مصنوعی

پاپ لئو چهاردهم در آغاز سفر چهارروزه‌ خود به فرانسه، درباره‌ خطرات هوش مصنوعی هشدار داد. او به مقامات کلیسا و دولت فرانسه نسبت به از دست دادن انسانیت در میان بهشتی از ماشین‌ها هشدار داد. پاپ خواستار آموزش تشخیص اخلاقی برای حفظ کرامت انسانی شد. او که مهار هوش مصنوعی را محور اصلی دوران رهبری خود قرار داده، پیش‌تر نیز از ضرورت خلع سلاح هوش مصنوعی سخن گفته بود. سخنرانی پاپ در حالی جهان‌گیر شد که در هفته‌های اخیر نگرانی‌ها بابت خطرات هوش مصنوعی برای انسان و اقتصاد جهانی‌ شدت فوق‌العاده‌ای گرفته است.