مذاکرات پکن زیر سایه جنگ

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

‌شرق: دیدار رهبران ایالات متحده و چین در پکن، تقاطع پیچیده بحران‌های جهانی از جنگ ایران تا معمای امنیت تایوان است. در حالی که واشینگتن به دنبال مهار قیمت انرژی و گسترش تجارت آزاد است، پکن می‌کوشد ساختار متزلزل اقتصاد دولتی خود را نجات دهد. دستور کارهای دونالد ترامپ و شی جین‌پینگ به احتمال زیاد به مسائلی خواهد پرداخت که مخاطبان داخلی هر دو کشور را آرام می‌کند؛ مسائلی که اهمیت آنها اگر بیشتر از نمایش دیپلماتیک نباشد، کمتر از آن نیست. دونالد ترامپ روز دوشنبه، درست سه روز پیش از اولین دیدار برنامه‌ریزی‌شده خود با رهبر چین در این دوره ریاست‌جمهوری، با لحنی محاسبه‌گرانه گفت: «من رابطه بسیار خوبی با رئیس‌جمهور شی دارم. ما تجارت زیادی انجام می‌دهیم، اما این یک تجارت هوشمندانه است‌». این اظهارنظر در میانه یک جنگ تقریبا سه‌ماهه میان ایالات متحده و ایران بیان شد؛ جنگی که چین با توجه به موقعیت خود به‌عنوان بزرگ‌ترین شریک تجاری ایران، نقش مهمی ایفا می‌کند. پکن با خرید حدود ۹۰ درصد از صادرات نفتی تهران، عملا شریان مالی ایران را تأمین می‌کند که منافع واشینگتن را به چالش کشیده است. این جنگ و اختلال ناشی از آن در عرضه جهانی نفت، هر دو ابرقدرت اقتصادی جهان و همچنین صنایع و مصرف‌کنندگان آنها را به‌شدت نگران و ملتهب کرده است. در حالی که هر دو کشور دارای ذخایر نفتی کافی هستند، اما این ذخایر نمی‌توانند تا ابد دوام بیاورند و تکیه بر آنها یک استراتژی پایدار برای اقتصادهای تشنه انرژی نیست. پیامدهای این بحران در کف میدان کاملا ملموس است و هزینه‌های اقتصادی ملموسی را بر ساختار بازار تحمیل می‌کند. در چین، پالایشگاه‌های مستقل کوچک مجبور به کاهش تولید نفت شده‌اند که نشان‌دهنده شکنندگی زنجیره تأمین آنهاست. در سوی دیگر میدان، آمریکایی‌ها اکنون در جایگاه‌های سوخت سراسر کشور به‌طور متوسط بیش از 4.5 دلار برای هر گالن بنزین می‌پردازند؛ رقمی که تقریبا 1.5 دلار در هر گالن بیشتر از زمان آغاز جنگ است. این افزایش قیمت، در واقع نوعی مالیات پنهان است که تحرکات محور ضدغربی بر دوش مالیات‌دهندگان و ساختار اقتصاد آزاد ایالات متحده تحمیل می‌کند. ترامپ و شی برای ششمین بار در میان مجموعه‌ای از تنش‌های جهانی با یکدیگر دیدار خواهند کرد؛ از‌جمله درگیری اخیر روسیه با اوکراین که اکنون بیش از چهار سال از آن می‌گذرد، پرسش‌های بنیادین درباره آینده ناتو، وضعیت امنیتی تایوان و نفوذ فزاینده هوش مصنوعی در معماری قدرت جهانی.

‌

تجارت در برابر دیوارهای پکن

ترامپ پیش از عزیمت خود برای شرکت در این اجلاس دو‌روزه که پنجشنبه و جمعه برگزار می‌شود، اعلام کرد‌ تمرکز اصلی او بر تجارت خواهد بود. این تمرکز شامل فشار بر چین برای خرید بیشتر محصولات کشاورزی ایالات متحده، صادرات خاک‌های کمیاب و بهبود عدم توازن تجاری میان دو کشور است؛ مسائلی که همگی طنین سیاسی مستقیمی در داخل آمریکا دارند و پایگاه رأی‌دهندگان محافظه‌کار و کشاورزان را که ستون‌فقرات اقتصاد تولیدی آمریکا هستند، هدف قرار می‌دهند. تحلیلگران همچنین معتقدند که ترامپ به دنبال جلب همکاری چین در کاهش تنش‌ها با ایران و تثبیت بازارهای انرژی است تا بتواند از این اهرم برای مهار هزینه‌های داخلی استفاده کند. رایان هاس، پژوهشگر مؤسسه بروکینگز، به وال‌استریت ژورنال گفت: «ترامپ خواهان یک رابطه باثبات با چین است و می‌خواهد در زمینه تجارت، در حال پیشرفت دیده شود‌».

با‌این‌حال، ساختار بسته چین نگرانی‌های عمیق‌تری را در لایه‌های سیاست‌گذاری واشینگتن ایجاد کرده است. برخی ناظران می‌گویند ترامپ ممکن است شی را درباره پرونده جیمی لای تحت فشار قرار دهد؛ ناشر روزنامه هنگ‌کنگی و رهبر دموکراسی‌خواهی که به جرم دفاع از آزادی‌های فردی و بیان آزاد، بیش از پنج سال است‌‌ در سیستم قضائی تحت کنترل حزب کمونیست چین زندانی است. بسیاری از مقامات آمریکایی با درک اهمیت ارزش‌های بنیادین آزادی، از چین خواسته‌اند ‌لای را آزاد کند، اما اولویت‌های داخلی شی جین‌پینگ کاملا متفاوت است و بقای سیستم تک‌حزبی بر هرگونه حق فردی ارجحیت دارد.

شی که هدایت یک سیستم متمرکز را بر عهده دارد، اکنون با پیامدهای اجتناب‌ناپذیر اقتصاد دولتی دست‌ و پنجه نرم می‌کند. چین با رشد اقتصادی کُند، بی‌ثباتی در بخش املاک و مستغلات، کاهش شدید اعتماد مصرف‌کننده و فشارهای تجاری مرتبط با تعرفه‌های هدفمند ایالات متحده روبه‌روست. این بحران‌ها تصادفی نیستند، بلکه نتیجه منطقی مداخله دولت در بازارهای آزاد و سرکوب ابتکار عمل فردی به شمار می‌روند. بر‌اساس ارزیابی تحلیلگران، پکن مشتاق است تا تصویری از ثبات ارائه دهد که به روایت داخلی حزب کمونیست کمک کند؛ روایتی که تلاش می‌کند با وجود تمام ناکارآمدی‌ها، چین را بازیگری قابل اعتمادتر از آمریکا در سطح جهانی نشان دهد. ادگارد دی‌کیگان در گزارشی برای مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی که پیش از این اجلاس منتشر شد، نوشت: «اولویت اصلی چین، ثبات بیشتر در روابط خود با ایالات متحده، به‌ویژه ثبات بیشتر در زمینه تعرفه‌ها‌ست‌». شی همچنین به احتمال زیاد تلاش خواهد کرد ‌ترامپ را متقاعد کند که فروش تسلیحات آمریکایی به تایوان را محدود کند؛ جزیره دموکراتیک و خودگردانی که پکن آن را «هسته منافع مرکزی چین» می‌داند، اما در واقع یک دژ مستحکم برای بازارهای آزاد در شرق آسیاست.

دیپلماسی نامه‌نگاری

ترامپ روز گذشته برای یک اجلاس دو‌روزه با شی جین‌پینگ در پکن فرود آمد؛ جایی که او برای هفتمین بار با رهبر چین رو‌در‌رو خواهد شد و با مردی تجدید دیدار می‌کند که به‌نوعی به دوست مکاتبه‌ای او تبدیل شده است. این اولین سفر یک رئیس‌جمهور ایالات متحده به چین در 9 سال اخیر به شمار می‌آید. رهبران دو کشور قدرتمند جهان از طریق نامه با یکدیگر در ارتباط بوده‌اند. به گفته افراد مطلع از این رویه، این یکی از راه‌های متعددی است که آنها تلاش کرده‌اند تا با وجود تنش‌های دیرینه میان واشینگتن و پکن و جایگاهشان در نظارت بر سیستم‌های سیاسی کاملا متفاوت، یک رابطه شخصی ایجاد کنند. این پویایی در اجلاس این هفته به بوته آزمایش گذاشته خواهد شد؛ جایی که دو رهبر درباره مسائل پرچالشی مانند تجارت، ایران و استقلال تایوان بحث خواهند کرد.

در سطح عمومی، شی و ترامپ تلاش خواهند کرد ‌اختلافات ایدئولوژیک و ساختاری خود را بپوشانند. شی با سبکی باشکوه از ترامپ پذیرایی خواهد کرد؛ از تور معبد بهشت گرفته تا برگزاری مذاکرات در تالار بزرگ خلق، میزبانی یک ضیافت شام دولتی برای هیئت آمریکایی متشکل از مدیران عامل شرکت‌های بزرگ تکنولوژی و صنعت و اعضای کابینه‌ و نشستن با رئیس‌جمهور ایالات متحده برای مراسم سنتی چای. دیدار این دو ابرقدرت در حالی انجام می‌شود که جنگ ایران بر اقتصاد هر دو کشور سایه انداخته و ترامپ شرکای رادیکال پکن در ونزوئلا و کوبا را هدف قرار داده است. الیزابت اکونومی، مشاور سابق دولت بایدن در امور چین، به وال‌استریت گفت: «هم ترامپ و هم شی درباره تثبیت روابط همسو هستند و تجارت و سرمایه‌گذاری را پربارترین کانال برای دستیابی به این هدف در کوتاه‌مدت می‌دانند». با‌این‌حال، حقیقت این است که هر طرف در تلاش است تا وابستگی خود به دیگری را بدون گسستن ناگهانی رابطه‌ای که باعث کارکرد هر دو اقتصاد می‌شود، کاهش دهد. پس‌زمینه رقابتی این دیدار در این هفته با انتشار ارزیابی جدیدی درباره استراتژی صنعتی چین توسط اتاق بازرگانی ایالات متحده، درست پیش از عزیمت ترامپ، تیزتر و شفاف‌تر شد. گزارش راهبردی اتاق بازرگانی آمریکا استدلال می‌کند که «پنجره برای واکنش مؤثر سیاستی» به مدل اقتصادی دولت‌محور چین «در حال بسته‌شدن است‌». زمان‌بندی انتشار این ارزیابی از سوی بزرگ‌ترین گروه لابی تجاری ایالات متحده، یادآوری تندی بود که دلایل برای جداسازی مدیریت‌شده اقتصاد دو کشور و فاصله‌گرفتن از یک سیستم سوسیالیستی که رقابت منصفانه را نقض می‌کند، بیشتر شده است. بر‌اساس گفته افراد مطلع از نشست‌های این دو رهبر، ترامپ در پشت درهای بسته با چنان احترامی با شی رفتار می‌کند که به ندرت به دیگر رهبران نشان می‌دهد و شوخی‌هایی را که برای شکستن یخ جلسات طراحی شده‌اند، با تعریف و تمجید جایگزین می‌کند. اولیویا ولز، یک سخنگوی کاخ سفید گفت: «رابطه ایالات متحده با چین و رابطه شخصی رئیس‌جمهور ترامپ با رئیس‌جمهور شی، رابطه‌ای بسیار عالی است و هر دو درک می‌کنند که حفظ این وضعیت چقدر اهمیت دارد». رابطه ترامپ و شی به نزدیک به یک دهه پیش بازمی‌گردد؛ پس از آنکه ترامپ با متهم‌کردن مستدل چین به سرقت مشاغل و مالکیت معنوی از کارگران آمریکایی، به قدرت سیاسی رسید. این رابطه شروعی غافلگیرکننده داشت؛ زمانی که ترامپ در طول یک شام در آوریل ۲۰۱۷ در مارالاگو به شی فاش کرد که مجوز حملات هوایی تنبیهی به سوریه را صادر کرده است. ترامپ بعدا با میهمانان شوخی کرد که شی مذاکره‌کننده‌ای سرسخت است، اما «ما یک دوستی ایجاد کرده‌ایم‌». او افزود: «در درازمدت ما رابطه بسیار بسیار عالی خواهیم داشت و من بسیار منتظر آن هستم‌».

از آن زمان، ترامپ به نامیدن شی به‌عنوان دوستی که عمیقا به او احترام می‌گذارد، ادامه داده و به دستیاران و خبرنگاران اطمینان داده که این احساس متقابل است. در نوامبر ۲۰۱۷، شی با تبدیل ترامپ به اولین رهبر خارجی که از زمان تأسیس چین مدرن در سال ۱۹۴۹ در شهر ممنوعه پکن شام خورده است، از او تجلیل کرد. بااین‌حال، این روابط گرم شخصی با رهبر یک سیستم اقتدارگرا، هزینه‌های استراتژیک و اخلاقی خاص خود را داشته است. برخی از مقامات ارشد سابق ایالات متحده می‌گویند ترامپ در برخی مواقع تمایلی به سخت‌گیری بنیادین در برابر شی نشان نمی‌دهد. جان بولتون، مشاور امنیت ملی ترامپ در دوره اول و منتقد کنونی او، در یک مصاحبه گفت‌ ترامپ در بیشتر مواقع از شی به‌عنوان بهترین رهبر تمام دوران چین یا بزرگ‌ترین رهبر از زمان مائو تسه‌تونگ که با ایدئولوژی کمونیستی خود جمهوری خلق چین را تأسیس کرد و میلیون‌ها نفر را به کام مرگ کشاند، تمجید می‌کرد. بولتون در کتاب خود نوشته است که در جریان نشست گروه 20 در سال ۲۰۱۹، شی به ترامپ توضیح داد که در حال قرار‌دادن مسلمانان اویغور در «اردوگاه‌های کار اجباری» در منطقه سین‌کیانگ است تا هویت دینی آنها را پاکسازی کند.‌

معمای تایوان

مقامات و تحلیلگران آمریکایی انتظار دارند ‌ترامپ و شی نمایش معمول رفاقت خود را تکرار کنند، اما پیشرفت‌های سیاسی اندکی در روابط دوجانبه ایجاد کنند. رایان هاس، مدیر مرکز چین در مؤسسه بروکینگز گفت: «هیچ انتظار امیدوارکننده‌ای برای معاملات بزرگ یا تحولات اساسی در روابط وجود ندارد‌». هر دو رهبر در حالی وارد این دیدار می‌شوند که در خانه با چالش‌های جدی روبه‌رو هستند. یک عدم قطعیت بزرگ که بر این اجلاس سایه انداخته، معمای امنیت تایوان است؛ جزیره دموکراتیک، مرفه و خودگردانی که شی امیدوار است آن را زیر پرچم پکن بیاورد. انتظار می‌رود او تلاش کند ترامپ را برای کاهش حمایت نظامی ایالات متحده از این جزیره تحت فشار قرار دهد و در تلاشی سیستماتیک برای منزوی‌کردن تایپه، لفاظی‌های ایالات متحده را به موضع پکن نزدیک‌تر کند. برای مثال، در جایی که دولت زیر نظر رئیس‌جمهور سابق جو بایدن می‌گفت از استقلال تایوان «حمایت نمی‌کند»، چین اکنون می‌خواهد دولت ترامپ بگوید با آن «مخالفت می‌کند»؛ تغییری ظاهرا کوچک که عملا به ابهام استراتژیک و بازدارنده واشینگتن پایان می‌دهد و تایوان را در برابر ماشین نظامی پکن بی‌دفاع‌تر می‌‌کند. مقامات ارشد ایالات متحده می‌گویند آماده‌سازی تیم ترامپ برای این اجلاس «شامل هیچ برنامه‌ای» برای تغییر موضع واشینگتن در قبال تایوان نیست.