|

مروري بر مجموعه‌داستان «بچه‌ی زیگموند»

دلشوره‌های پنهان

سروش مظفرمقدم: «بچه‌ی زیگموند» نخستین مجموعه داستان ابوالفضل مروجی است. این کتاب که شامل یازده داستان کوتاه است، از همان داستان اول قرارداد خویش را با خواننده می‌بندد. مروجی از لایه‌های پنهان زندگی، واهمه‌ها و باورهای خرافی به مثابه امری مسلم و انکارناپذیر سخن می‌گوید. در داستان کوتاه «آل»، پسربچه‌ای را می‌بینیم که از رفتن به لب حوض نهی می‌شود: چراکه گمان می‌برند امکان دارد آل او را با خود ببرد. ساخت و ترکیب‌بندی داستان‌ها، فشرده و موجز است و بیشتر سعی در نشان دادن و خلق فضا دارد. یکی از بهترین داستان‌های کتاب، داستان «تاب» است. ماجرای حضور چند دوست (زن و مرد) در باغی بزرگ. تاریکی در این اثر سوژه اصلی است. وهم، ترسی ناشناخته را تولید می‌کند و این ترس، پاورچین پاورچین در همه چیز رسوخ پیدا می‌کند. داستان «تاب»، ریتم و کشش قابل توجهی دارد. گفت‌وگوها به شکل رفت‌و‌برگشتی و گاه در قالب تک‌گویی‌های کوتاه، به ساخته‌‌شدن فضایی وهم‌آلود کمک می‌کنند. صحنه‌پردازی و توصیف برخی جزئیات لازم، خواننده را با خود همراه می‌کند و آدم‌های داستان، با این وجود که نویسنده چیز اضافه‌ای در موردشان نمی‌گوید، وضوح می‌یابند. بهرام، بهمن، سمیرا و الهام به خوبی می‌توانند صحنه‌گردان رخداد‌های کوچک و بزرگ داستان باشند . در این داستان نویسنده کوشیده برخلاف روند مألوف، از جزئیات آغاز کند و طی حرکتی هوشمندانه، خواننده را به سوی گره اصلی هدایت کند. در داستان «تاب»، حادثه به شکل بیرونی آن رخ نمی‌دهد بلکه در پی روندی قابل لمس به اوج داستان یا موقعیت تعیین‌کننده می‌رسیم. داستان‌های دیگر اين مجموعه داستان همچون داستان «نامه»، «آب و خاک، خاک و آب» و «سه‌پاره» نیز از حال‌و‌هوایی تقریبا مشترک برخوردارند: آنچه که نویسنده توانسته است تا حدود زیادی بدان دست یابد لحن داستانی است. این برساختن لحن، به خواننده مجال بیشتر
باور کردن و درگیری با متن را می‌دهد. داستان «نامه» عملا هیچ پیش‌زمینه‌ای به خواننده نمی‌دهد و بر اساس تمهید غافلگیری یا ضربه نهایی بنا شده است. شخصیت اصلی داستان - همان نگارنده نامه- را تنها از خلال لحن و ترکیب واژگانی که به کار می‌برد، می‌توان شناخت. نوعی از طنز گزنده و سیاه بر فضای این داستان حاکم است که به ‌رغم حجم اندک، آن را خواندنی می‌کند. داستان «سه‌پاره» اما می‌توانست کنش‌مندتر باشد. اگر بپذیریم که ابهام و گنگی نه عنصری سازنده، بلکه آفت داستان است، داستان «سه‌پاره» دچار این مشکل است: اطلاعات اندک و حاشیه‌های نالازم، «سه‌پاره» را دچار ابهام ذاتی كرده است و در پایان خواننده نمی‌تواند با متن ارتباطی پویا و ژرف برقرار کند. داستان «آب و خاک، خاک و آب»، تک‌گویی کاراکتری وسواسی و نیمه‌مجنون است. حکایت ماندن و رفتن. عنصر خاک در این اثر بدل به وجهی نمادین از سرزمین راوی شده است. در طول تک‌گویی، راوی مدام از هجوم خاک شکایت می‌کند و کوررنگی و نسیان خویش را به بارش دمادم خاک نسبت می‌دهد. در این داستان نیز خواننده هیچ زمینه یا پس‌زمینه‌ای از کاراکتر اصلی ندارد. او می‌گوید که گفته باشد. مسئله جابه‌جایی و هجرت، شخصیت اصلی داستان را از خاک به آب می‌کشاند. از سرزمین گرم و بیابانی به سرزمین‌های بارانی و مه‌آلود. اما مشکل اصلی که همان عدم رضايت، دلتنگی و وسواس فکری است، همچنان بر جای خویش مانده است: سوژه اصلی داستان شايد «بی‌قراری» است. نوعی عدم ثبات فکری و روحی که در متن وجهی نمادین یافته و بدل به کلان‌روایت شده است. این داستان می‌توانست با تمهیدات هوشمندانه‌تری از یک اثر تخت و کم‌رمق، به داستانی جذاب و گیرنده بدل شود... داستان «حق همسایگی» به نسبت سایر داستان‌ها اثری بلندتر محسوب می‌شود. راوی داستان با کنجکاوی بیمارگونه و نامعمول، به بیان دغدغه‌های روزمره‌اش می‌پردازد. این بیان، شکلی دراماتیک یافته و با چاشنی تخیل و رویا، کلیت اثر را بر می‌سازد. راوی با از این شاخه به آن شاخه پریدن، خواننده را به غیرموثق بودن خویش متقاعد می‌کند. اما این ناراست‌گویی و حاشیه‌روی داستان را از جذابیت تهی نکرده است، چراکه عنصر کشش و تعلیق به درستی جای خویش را در این روایت غیرمستند یافته است. می‌توان گفت راوی ناظر داستان، دروغگوی ماهری است و از همان پاراگراف نخست، میخ روایت خویش را در زمین داستان کوبیده است. مشکل اصلی بیشتر داستان‌های ابوالفضل مروجی در این کتاب، ضعف زبان است. با وجود تلاش قابل درک نویسنده برای ایجاد هارمونی و لحن، زبان داستانی گاه دچار خلل‌هایی جدی می‌شود: استفاده از اصطلاحات محاوره‌ای در روایت اصلی، عدم کاربرد درست افعال که موجب پریشانی زبان می‌شود، استفاده از جملات کشدار و فاقد ریتم، از جمله این معضلات‌اند. فشردگی و ایجاز را ‌مي‌توان یکی از وجوه مثبت این کتاب شمرد، اما گاه این ایجاز عامدانه موجب ابتر ماندن داستان‌ها نیز می‌شود. در داستان آخر مجموعه با عنوان «پایا» این اتفاق رخ می‌دهد. گویا ایجاز بیش از حد داستان را ناتمام گذاشته است. در مجموع نخستین مجموعه داستان ابوالفضل مروجی اثری قابل قبول و خواندنی است. گو که می‌توانست با دقتی فزون‌تر، به اثری قابل تحسین نیز بدل شود.
بچه‌ی زیگموند/ ابوالفضل مروجی/ نشر حکمت کلمه

سروش مظفرمقدم: «بچه‌ی زیگموند» نخستین مجموعه داستان ابوالفضل مروجی است. این کتاب که شامل یازده داستان کوتاه است، از همان داستان اول قرارداد خویش را با خواننده می‌بندد. مروجی از لایه‌های پنهان زندگی، واهمه‌ها و باورهای خرافی به مثابه امری مسلم و انکارناپذیر سخن می‌گوید. در داستان کوتاه «آل»، پسربچه‌ای را می‌بینیم که از رفتن به لب حوض نهی می‌شود: چراکه گمان می‌برند امکان دارد آل او را با خود ببرد. ساخت و ترکیب‌بندی داستان‌ها، فشرده و موجز است و بیشتر سعی در نشان دادن و خلق فضا دارد. یکی از بهترین داستان‌های کتاب، داستان «تاب» است. ماجرای حضور چند دوست (زن و مرد) در باغی بزرگ. تاریکی در این اثر سوژه اصلی است. وهم، ترسی ناشناخته را تولید می‌کند و این ترس، پاورچین پاورچین در همه چیز رسوخ پیدا می‌کند. داستان «تاب»، ریتم و کشش قابل توجهی دارد. گفت‌وگوها به شکل رفت‌و‌برگشتی و گاه در قالب تک‌گویی‌های کوتاه، به ساخته‌‌شدن فضایی وهم‌آلود کمک می‌کنند. صحنه‌پردازی و توصیف برخی جزئیات لازم، خواننده را با خود همراه می‌کند و آدم‌های داستان، با این وجود که نویسنده چیز اضافه‌ای در موردشان نمی‌گوید، وضوح می‌یابند. بهرام، بهمن، سمیرا و الهام به خوبی می‌توانند صحنه‌گردان رخداد‌های کوچک و بزرگ داستان باشند . در این داستان نویسنده کوشیده برخلاف روند مألوف، از جزئیات آغاز کند و طی حرکتی هوشمندانه، خواننده را به سوی گره اصلی هدایت کند. در داستان «تاب»، حادثه به شکل بیرونی آن رخ نمی‌دهد بلکه در پی روندی قابل لمس به اوج داستان یا موقعیت تعیین‌کننده می‌رسیم. داستان‌های دیگر اين مجموعه داستان همچون داستان «نامه»، «آب و خاک، خاک و آب» و «سه‌پاره» نیز از حال‌و‌هوایی تقریبا مشترک برخوردارند: آنچه که نویسنده توانسته است تا حدود زیادی بدان دست یابد لحن داستانی است. این برساختن لحن، به خواننده مجال بیشتر
باور کردن و درگیری با متن را می‌دهد. داستان «نامه» عملا هیچ پیش‌زمینه‌ای به خواننده نمی‌دهد و بر اساس تمهید غافلگیری یا ضربه نهایی بنا شده است. شخصیت اصلی داستان - همان نگارنده نامه- را تنها از خلال لحن و ترکیب واژگانی که به کار می‌برد، می‌توان شناخت. نوعی از طنز گزنده و سیاه بر فضای این داستان حاکم است که به ‌رغم حجم اندک، آن را خواندنی می‌کند. داستان «سه‌پاره» اما می‌توانست کنش‌مندتر باشد. اگر بپذیریم که ابهام و گنگی نه عنصری سازنده، بلکه آفت داستان است، داستان «سه‌پاره» دچار این مشکل است: اطلاعات اندک و حاشیه‌های نالازم، «سه‌پاره» را دچار ابهام ذاتی كرده است و در پایان خواننده نمی‌تواند با متن ارتباطی پویا و ژرف برقرار کند. داستان «آب و خاک، خاک و آب»، تک‌گویی کاراکتری وسواسی و نیمه‌مجنون است. حکایت ماندن و رفتن. عنصر خاک در این اثر بدل به وجهی نمادین از سرزمین راوی شده است. در طول تک‌گویی، راوی مدام از هجوم خاک شکایت می‌کند و کوررنگی و نسیان خویش را به بارش دمادم خاک نسبت می‌دهد. در این داستان نیز خواننده هیچ زمینه یا پس‌زمینه‌ای از کاراکتر اصلی ندارد. او می‌گوید که گفته باشد. مسئله جابه‌جایی و هجرت، شخصیت اصلی داستان را از خاک به آب می‌کشاند. از سرزمین گرم و بیابانی به سرزمین‌های بارانی و مه‌آلود. اما مشکل اصلی که همان عدم رضايت، دلتنگی و وسواس فکری است، همچنان بر جای خویش مانده است: سوژه اصلی داستان شايد «بی‌قراری» است. نوعی عدم ثبات فکری و روحی که در متن وجهی نمادین یافته و بدل به کلان‌روایت شده است. این داستان می‌توانست با تمهیدات هوشمندانه‌تری از یک اثر تخت و کم‌رمق، به داستانی جذاب و گیرنده بدل شود... داستان «حق همسایگی» به نسبت سایر داستان‌ها اثری بلندتر محسوب می‌شود. راوی داستان با کنجکاوی بیمارگونه و نامعمول، به بیان دغدغه‌های روزمره‌اش می‌پردازد. این بیان، شکلی دراماتیک یافته و با چاشنی تخیل و رویا، کلیت اثر را بر می‌سازد. راوی با از این شاخه به آن شاخه پریدن، خواننده را به غیرموثق بودن خویش متقاعد می‌کند. اما این ناراست‌گویی و حاشیه‌روی داستان را از جذابیت تهی نکرده است، چراکه عنصر کشش و تعلیق به درستی جای خویش را در این روایت غیرمستند یافته است. می‌توان گفت راوی ناظر داستان، دروغگوی ماهری است و از همان پاراگراف نخست، میخ روایت خویش را در زمین داستان کوبیده است. مشکل اصلی بیشتر داستان‌های ابوالفضل مروجی در این کتاب، ضعف زبان است. با وجود تلاش قابل درک نویسنده برای ایجاد هارمونی و لحن، زبان داستانی گاه دچار خلل‌هایی جدی می‌شود: استفاده از اصطلاحات محاوره‌ای در روایت اصلی، عدم کاربرد درست افعال که موجب پریشانی زبان می‌شود، استفاده از جملات کشدار و فاقد ریتم، از جمله این معضلات‌اند. فشردگی و ایجاز را ‌مي‌توان یکی از وجوه مثبت این کتاب شمرد، اما گاه این ایجاز عامدانه موجب ابتر ماندن داستان‌ها نیز می‌شود. در داستان آخر مجموعه با عنوان «پایا» این اتفاق رخ می‌دهد. گویا ایجاز بیش از حد داستان را ناتمام گذاشته است. در مجموع نخستین مجموعه داستان ابوالفضل مروجی اثری قابل قبول و خواندنی است. گو که می‌توانست با دقتی فزون‌تر، به اثری قابل تحسین نیز بدل شود.
بچه‌ی زیگموند/ ابوالفضل مروجی/ نشر حکمت کلمه

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.