شکست و بیاعتباری سازمان ملل متحد در بحران یمن
تحولات یمن از همان ابتدای شکست مذاکرات جناحهای رقیب، ازجمله ناکامی برای تشکیل دولت وحدت ملی، بین دولت مستعفی «عبدربه منصور هادی» با گروه «حوثی» و حامیان «علی عبدالله صالح»، رئیسجمهوری معذول این کشور، با دخالت خارجی به سمت جنگ داخلی پیش رفت. بعد از شکست مذاکرات جناح حوثی و صالح، در یک اقدام مشترک، «صنعا» پایتخت را تصرف کرده و با پیشروی سریع به سمت جنوب تا شهر «عدن» نیز پیش رفتند و منصور هادی که از سوی عربستان حمایت میشد و اعتبار چندانی در داخل نداشت، چارهای جز فرار به ریاض نداشت. با شکست هادی در تمامی جبههها و فرار به ریاض، هیأت حاکمه تندرو عربستان که در منازعات مسلحانه عراق و سوریه به رقیب منطقهای خود قافیه را باخته بود و در لبنان نیز حامیان ائتلاف 8 مارس به رهبری گروه «حزبالله» توانسته بودند جناح 14 مارس به رهبری حزب «المستقبل» را به حاشیه برانند، باخت در یمن را که همواره به عنوان حیاطخلوت سعودی محسوب میشد، دیگر تحملپذیر نمیدانست. ورود هادی به ریاض و تقاضای کمک از این کشور، بحران داخلی یمن را که با میانجیگری میتوانست تحت کنترل درآید به مسیر یک جنگ داخلی و منازعه منطقهای سوق داد. پادشاهی عربستان تحت زعامت «ملکسلمان» که برخلاف سلف خود «ملکعبدالله» راه تقابل را بر مصالحه ترجیح میداد، اینبار از بازیگری پشت پرده خارج شد و رسما با تشکیل ائتلاف عربی یک جنگ ویرانگر را کلید زد. از همان ابتدای ورود ائتلاف عربی به جنگ یمن و بستهشدن تمام راههای مصالحه ملی، تنها راه پیشِروی ائتلاف، تهاجم نظامی کور به محیطی قبیلهای بود که از قبل نیز گسستهای قومی- مذهبی در آن امکان خروج از بنبست را سخت و دشوار کرده بود. هرچند تحولات سیاسی یمن به دلیل مشروعیتنداشتن دولت هادی و اشتباه محاسبه ائتلاف حوثی- صالح در عرصه داخلی، رسیدن به تفاهم را مشکل کرده بود، اما ورود ائتلاف جنگی عربی و در مقابل حمایت تهران از حوثیها، این بحران را بیشازپیش تشدید کرد. متأسفانه تمرکز جهانی بر بحران سوریه و عراق، موجب در حاشیه قرارگرفتن بحران یمن شد و در چنین شرایطی یمن به عنوان سرزمین بدون مرز، جولانگاه تسویهحسابهای داخلی و منطقهای قرار گرفت. از ماه مارس 2015 که جنگ فراگیر با تهاجم نظامی ائتلاف عربی در یمن آغاز شد تا امروز که این کشور همچنان در گرداب جنگ و خونریزی دستوپا میزند، شاید این کشور بزرگترین قربانی بیتفاوتی جامعه جهانی بوده است که حتی سازمان ملل متحد نیز به جای یک میانجی، تبدیل به یک گروگان در دست ریاض، به عنوان بزرگترین طرف جنگ درآمده است؛ چنانکه بعد از حدود 14 ماه بیتفاوتی جهانی، زمانی که «بان کی مون»، دبیرکل سازمان ملل متحد در گزارش رسمی خود به دلیل تلفات زیاد کودکان در بمبارانهای ائتلاف به رهبری عربستان، این کشور را در لیست سیاه نقض حقوق کودکان قرار داد، تنها دو روز بعد، او، با بازپسگیری گزارش خود ریاض را از هرگونه اتهامی در این زمینه معاف اعلام کرد. انتقاد سازمانهای حقوق بشری، ازجمله سازمان عفو بینالمللی، پزشکان بدون مرز و صلیب سرخ جهانی که در کنار بازرسان این سازمان با اسناد معتبر در تنظیم این گزارش همکاری کرده بودند، از این عقبنشینی و باجدهی دبیرکل، خشم خود را نشان دادند. این اعتراضات موجب بازنگری دوباره در رویه مخرب دبیرکل نشد و تنها توانست او را وادار به اقرار به تحمیل خواست عربستان کند. بان کی مون در پاسخ منتقدان بهصراحت گفت ریاض تهدید کرده است چنانچه در گزارش تجدیدنظر نشود، این کشور تمام کمکهای مالی خود را به این نهاد بینالمللی قطع خواهد کرد و به همین دلیل نیز برای جلوگیری از قطع کمکها مجبور به تغییر در گزارش شده است. هماکنون چند ماهی است که به دلیل مذاکرات صلح کویت با میانجیگری «اسماعیل والد الشیخ»، فرستاده ویژه سازمان ملل متحد، بین طرفهای درگیر در یمن تا حدودی آتشبسی نسبی در یمن برقرار است. چندین دور گفتوگو در کویت بین طرفین منازعه تاکنون به دلیل اختلافات اساسی بین دو طرف به هیچ نتیجهای نرسیده است. از یک طرف دولت هادی و ریاض به عنوان حامی اصلی آن، همچنان با توسل به قطعنامه مخرب 2216 شورای امنیت اصرار بر عقبنشینی جناح حوثی- صالح از تمام مناطق تصرفی، ازجمله صنعا، تحویل اسلحه خود به دولت و پذیرش هادی به عنوان رئیسجمهوری مشروع یمن دارند و از طرف دیگر جناح مقابل، قبل از هر مصالحه و تعهدی در عرصه میدانی جنگ، خواستار پذیرش یک ساختار سیاسی، حول چگونگی توافق و تشکیل یک دولت وحدت ملی است. هیچ راهی برای صلح پیموده نمیشود و در این زمینه هم سازمان ملل متأسفانه نشان داده است که میانجی صادقی نبوده و همچنان در حکم بازوی ائتلاف عربی عمل میکند. این ائتلاف با حمایت کشورهای غربی با فشار به والد الشیخ برای ارائه گزارش به شورای امنیت در روز پنجشنبه، چهارم آگوست مبنی بر تمکیننکردن جناح حوثی- صالح خواهان صدور قطعنامه از سوی این شورا شدند که روسیه از این اقدام جلوگیری کرد. راهحل بحران یمن تنها در چارچوب یک مصالحه ملی و تمکین تمام بازیگران خارجی و سازمان ملل متحد به رعایت انصاف و اراده برای پذیرش مطالبات مشروع تمام طرفین درگیر و واقعیتهای عینی است که بدون آن تمام راهها به بنبست میرسد.
تحولات یمن از همان ابتدای شکست مذاکرات جناحهای رقیب، ازجمله ناکامی برای تشکیل دولت وحدت ملی، بین دولت مستعفی «عبدربه منصور هادی» با گروه «حوثی» و حامیان «علی عبدالله صالح»، رئیسجمهوری معذول این کشور، با دخالت خارجی به سمت جنگ داخلی پیش رفت. بعد از شکست مذاکرات جناح حوثی و صالح، در یک اقدام مشترک، «صنعا» پایتخت را تصرف کرده و با پیشروی سریع به سمت جنوب تا شهر «عدن» نیز پیش رفتند و منصور هادی که از سوی عربستان حمایت میشد و اعتبار چندانی در داخل نداشت، چارهای جز فرار به ریاض نداشت. با شکست هادی در تمامی جبههها و فرار به ریاض، هیأت حاکمه تندرو عربستان که در منازعات مسلحانه عراق و سوریه به رقیب منطقهای خود قافیه را باخته بود و در لبنان نیز حامیان ائتلاف 8 مارس به رهبری گروه «حزبالله» توانسته بودند جناح 14 مارس به رهبری حزب «المستقبل» را به حاشیه برانند، باخت در یمن را که همواره به عنوان حیاطخلوت سعودی محسوب میشد، دیگر تحملپذیر نمیدانست. ورود هادی به ریاض و تقاضای کمک از این کشور، بحران داخلی یمن را که با میانجیگری میتوانست تحت کنترل درآید به مسیر یک جنگ داخلی و منازعه منطقهای سوق داد. پادشاهی عربستان تحت زعامت «ملکسلمان» که برخلاف سلف خود «ملکعبدالله» راه تقابل را بر مصالحه ترجیح میداد، اینبار از بازیگری پشت پرده خارج شد و رسما با تشکیل ائتلاف عربی یک جنگ ویرانگر را کلید زد. از همان ابتدای ورود ائتلاف عربی به جنگ یمن و بستهشدن تمام راههای مصالحه ملی، تنها راه پیشِروی ائتلاف، تهاجم نظامی کور به محیطی قبیلهای بود که از قبل نیز گسستهای قومی- مذهبی در آن امکان خروج از بنبست را سخت و دشوار کرده بود. هرچند تحولات سیاسی یمن به دلیل مشروعیتنداشتن دولت هادی و اشتباه محاسبه ائتلاف حوثی- صالح در عرصه داخلی، رسیدن به تفاهم را مشکل کرده بود، اما ورود ائتلاف جنگی عربی و در مقابل حمایت تهران از حوثیها، این بحران را بیشازپیش تشدید کرد. متأسفانه تمرکز جهانی بر بحران سوریه و عراق، موجب در حاشیه قرارگرفتن بحران یمن شد و در چنین شرایطی یمن به عنوان سرزمین بدون مرز، جولانگاه تسویهحسابهای داخلی و منطقهای قرار گرفت. از ماه مارس 2015 که جنگ فراگیر با تهاجم نظامی ائتلاف عربی در یمن آغاز شد تا امروز که این کشور همچنان در گرداب جنگ و خونریزی دستوپا میزند، شاید این کشور بزرگترین قربانی بیتفاوتی جامعه جهانی بوده است که حتی سازمان ملل متحد نیز به جای یک میانجی، تبدیل به یک گروگان در دست ریاض، به عنوان بزرگترین طرف جنگ درآمده است؛ چنانکه بعد از حدود 14 ماه بیتفاوتی جهانی، زمانی که «بان کی مون»، دبیرکل سازمان ملل متحد در گزارش رسمی خود به دلیل تلفات زیاد کودکان در بمبارانهای ائتلاف به رهبری عربستان، این کشور را در لیست سیاه نقض حقوق کودکان قرار داد، تنها دو روز بعد، او، با بازپسگیری گزارش خود ریاض را از هرگونه اتهامی در این زمینه معاف اعلام کرد. انتقاد سازمانهای حقوق بشری، ازجمله سازمان عفو بینالمللی، پزشکان بدون مرز و صلیب سرخ جهانی که در کنار بازرسان این سازمان با اسناد معتبر در تنظیم این گزارش همکاری کرده بودند، از این عقبنشینی و باجدهی دبیرکل، خشم خود را نشان دادند. این اعتراضات موجب بازنگری دوباره در رویه مخرب دبیرکل نشد و تنها توانست او را وادار به اقرار به تحمیل خواست عربستان کند. بان کی مون در پاسخ منتقدان بهصراحت گفت ریاض تهدید کرده است چنانچه در گزارش تجدیدنظر نشود، این کشور تمام کمکهای مالی خود را به این نهاد بینالمللی قطع خواهد کرد و به همین دلیل نیز برای جلوگیری از قطع کمکها مجبور به تغییر در گزارش شده است. هماکنون چند ماهی است که به دلیل مذاکرات صلح کویت با میانجیگری «اسماعیل والد الشیخ»، فرستاده ویژه سازمان ملل متحد، بین طرفهای درگیر در یمن تا حدودی آتشبسی نسبی در یمن برقرار است. چندین دور گفتوگو در کویت بین طرفین منازعه تاکنون به دلیل اختلافات اساسی بین دو طرف به هیچ نتیجهای نرسیده است. از یک طرف دولت هادی و ریاض به عنوان حامی اصلی آن، همچنان با توسل به قطعنامه مخرب 2216 شورای امنیت اصرار بر عقبنشینی جناح حوثی- صالح از تمام مناطق تصرفی، ازجمله صنعا، تحویل اسلحه خود به دولت و پذیرش هادی به عنوان رئیسجمهوری مشروع یمن دارند و از طرف دیگر جناح مقابل، قبل از هر مصالحه و تعهدی در عرصه میدانی جنگ، خواستار پذیرش یک ساختار سیاسی، حول چگونگی توافق و تشکیل یک دولت وحدت ملی است. هیچ راهی برای صلح پیموده نمیشود و در این زمینه هم سازمان ملل متأسفانه نشان داده است که میانجی صادقی نبوده و همچنان در حکم بازوی ائتلاف عربی عمل میکند. این ائتلاف با حمایت کشورهای غربی با فشار به والد الشیخ برای ارائه گزارش به شورای امنیت در روز پنجشنبه، چهارم آگوست مبنی بر تمکیننکردن جناح حوثی- صالح خواهان صدور قطعنامه از سوی این شورا شدند که روسیه از این اقدام جلوگیری کرد. راهحل بحران یمن تنها در چارچوب یک مصالحه ملی و تمکین تمام بازیگران خارجی و سازمان ملل متحد به رعایت انصاف و اراده برای پذیرش مطالبات مشروع تمام طرفین درگیر و واقعیتهای عینی است که بدون آن تمام راهها به بنبست میرسد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.