«ابوالعلاء ماضی»، رئیس حزب الوسط مصر:
نمیتوان گفت دیگر انقلابی در مصر روي نمیدهد
مترجم: محمدعلی عسگری
مهندس ابوالعلاء ماضی، رئیس حزب «الوسط» مصر، میگوید اوضاع كنونی بهشدت پیچیده است و باید به یك راهحل سیاسی همهجانبه دست یافت تا این وضعیت به مرحلهای انفجاری منتهی نشود. او كه سال گذشته همین موقع از زندان طره آزاد شد، مطالبی را درباره محمد مرسی، رئیسجمهور پیشین مصر، میگوید او یكی از نزدیكانش بوده است. ماضی همچنین درباره تجربه حزب «الوسط» میگوید در سال 1996 از اخوانالمسلمین جدا شد و جزء نخستین احزابی بود كه بعد از انقلاب سال 2011 مجوز فعالیت گرفت. به اعتقاد او، در این اوضاع اخوانالمسلمین باید مثل جنبش النهضه تونس فعالیتهای دینی خود را از فعالیتهای سیاسی تفكیك كند تا بتواند در صحنه مصر حضور داشته باشد.
صحنه سیاسی كنونی مصر را چگونه میبینید؟
بسیار پیچیده و خطرناك. ما مشكلات سیاسی و اقتصادی زیادی داریم؛ بهویژه در زمینه آزادی بیان و حقوق بشر. همچنین یكسری مشكلات منطقهای و بینالمللی داریم كه بعضی پروندههایش سنگین شده است.
چه راه خروجی برای اینها وجود دارد؟
اصلیترین راه سیاست است؛ حتی مشكلات اقتصادی ما راهكار سیاسی دارد. ازآنجاییكه كلمه «آشتی» دیگر نخنما شده، پس بهتر است به جای آن بگوییم: یك راهحل فراگیر سیاسی؛ یعنی همان آشتی ملی. چون وقتی میگوییم آشتی، بعضی فكر میكنند بین جریان اسلامی و دولت كنونی باید آشتی به وجود آید؛ اما این فروكاستن بحران است؛ چراکه خیلی از گروههای دیگر هم احساس میكنند از صحنه كنار زده شدهاند. فرقی نمیكند؛ حتی سندیكاها همین احساس را دارند؛ بنابراین باید گفتوگویی فراگیر باشد. ما به جز این، راه دیگری برای برونرفت از وضعیت فعلی نداریم.
دوره گذشته افرادی خواستار انتخابات زودهنگام شدند؛ مثل عبدالمنعم ابوالفتوح یا برخی از شركای نظام كنونی مثل ممدوح حمزه. شما با این درخواست موافقید؟
این حق مردم است كه چیزی را بخواهند؛ اما هر راهحلی باید كاملكننده وضعیت سیاسی كنونی باشد. مشكل ما صرفا برگزاری یك انتخابات نیست؛ بلكه باید یك روند طبیعی شكل بگیرد كه اكثر گروههای سیاسی درباره آن اتفاق نظر داشته باشند. در درجه اول باید توافق بر سر این باشد كه ما مشكلی داریم و بعد به دنبال راهحل آن باشیم.
نظام كنونی با روزنامهنگاران برخورد كرد. پیش از آن هم با وكلا و پزشكان و قبلتر با نظامیان برخورد داشت. به نظر شما نظام كنونی به چه سمتی میرود؟
دو نوع برداشت از این اتفاقات وجود دارد: یكی اینكه نزاعی بین دستگاههای درونی نظام وجود دارد كه بعضی سعی میكنند جلوی بعضی دیگر سنگ بیندازند؛ اما یك برداشت دیگر این است كه نظام كنونی احساس بحران نمیكند و تصورش این است كه همهچیز تحت كنترل است.
به نظر شما مصر در كدامیك از این دو وضعیت قرار دارد؟
متأسفانه به دلیل فقدان اطلاعاتِ مورداعتماد، بیشتر ارزیابیها بر اساس حدس و گمان است. حوادثی وجود دارد كه نمیشود آن را جز نزاع بین دستگاهها تفسیر كرد؛. اما به نظر من، ما در یك بحران واقعی هستیم و اگر راهحلی برای آن پیدا نشود، ممكن است به یك انفجار منتهی شود. من نمیگویم ما خواستار یك نبرد بر مبنای صفر و صد هستیم به این معنا كه یكی برنده و دیگری بازنده باشد. این روش درستی نیست و موفقیتآمیز نخواهد بود. باید هریك از طرفین امتیازاتی بدهند و منافع ملی را نصبالعین خود قرار دهند.
به نظر شما همچنان راهحل «انقلاب» پابرجاست یا اینكه مصریها دیگر از انقلابها خسته شدهاند؟
هیچ چیز ثابتی وجود ندارد. انقلاب ژانویه دلیلی بر این مدعاست؛ چراکه هیچكس فكرش را نمیكرد. همه تصورشان این بود كه ملت مصر برای همیشه تسلیم شده است. برای همین نمیتوانیم بگوییم دیگر انقلابی در كار نخواهد بود. نمیتوانیم بر عكس آن را هم بگوییم. انقلاب یك عمل غیرمنتظره است. این شرایط است كه جامعهای را به انفجار میكشاند.
لیاقت دموكراسی
اتفاقاتی كه در پنج سال گذشته در مصر افتاد، بعضی را به یاد حرف عمر سلیمان، رئیس سازمان اطلاعات این كشور، میاندازد كه گفته بود مصریها لیاقت دموكراسی را ندارند. این حرف را به شكلی دیگر السیسی هم تكرار كرد. شما چه میگویید؟
این حرف كاملا غلطی است. در دنیا هیچ ملتی وجود ندارد كه بهیكباره از خواب بیدار شده و ببیند شایستگی دموكراسی پیدا كرده است. دموكراسی یك روند پیچیده و متراكم است كه باید شروع شود. این چیزی بود كه بعد از انقلاب ژانویه 2011 انتظارش را داشتیم و میخواستیم برای یك تحول دموكراتیك طبیعی مقدمهسازی كنیم.
با پیروزی محمد مرسی، رئیسجمهور بركنار شده، او از به اصطلاح یك «دولت عمیق» حرف میزد كه اشاره به دستگاههای امنیتی داشت. آیا این دستگاهها روزی حاضر میشوند بپذیرند مردم مصر تمرین دموكراسی كنند؟
دستگاههای امنیتی بر مبنای فساد و سلطه رشد كرده و پرورش یافتهاند؛ بنابراین هرگز تسلیم یك روند دموكراتیك نخواهند شد؛ زیرا علیه منافعشان است و این جدالی مستمر خواهد بود. همین جدال است كه آزادیهای واقعی و انتخابات واقعی را نشان میدهد. این دستگاهها در نبردهای گذشتهشان فقط در شرایطی پیروز میشدند كه مردم دچار شكاف شده بودند؛ بنابراین راهحل این است كه یك توافق ملی شكل بگیرد و این دستگاهها را هم خواهناخواه نسبت به آن متعهد گرداند. در این چند سال ما در برابر نظامی قرار داشتیم كه هیچگونه راهحل سیاسی را نمیپذیرفت. از سوی دیگر، جريان مقابل هم درگیر خون و خونریزی، بازداشتها، پاكسازی و كشتارهای خارج از قانون بودند. در چنین شرایطی، كسانی از طرفداران مشروعیت (اخوانیها) میخواستند كه كوتاه بیایند تا بحران حل شود؛ اما این درست نبود كه یك طرف كوتاه بیاید. اینكه راهحل نیست؛ چون باعث تحریك بیشتر طرفداران خشونت میشود. مشكل در اسلامگراها یا دولت یا ارتش نیست. اگر اینطوری به قضایا نگاه كنیم، اشتباه كردهایم. باید با دیدی وسیعتر به موضوع نگاه كرد. توصیف بحران مصر به اختلاف بین اسلامگراها و نظام اشتباه است.
مشكل در این یا آن حزب نیست؛ بلكه در كل میهن است و آزادیهای مردم و منافعشان.
نمونه تونس
اقدام راشد الغنوشی، رهبر جنبش النهضه تونس، بحث و جدلهای زیادی در بین اسلامگرایان به راه انداخت. شما دراینباره چه میگویید؟
من دراینباره نوشتهام. ما بهعنوان حزب الوسط در عمل همین فكر را پیاده كردهایم. یادم میآید وقتی از اخوانالمسلمین جدا شدیم، بحث اصلی ما درباره تفكیك وظایف ارشادی و سیاسی بود و اینكه گروه ما باید یك گروه ارشادی باشد یا یك حزب سیاسی. وقتی این اختلافات به اوج خودش رسید، ما به عنوان یك حزب سیاسی از آنها جدا شدیم. من سال 1997 مقالهای با همین عنوان، «جداكردن كار ارشادی از كار سیاسی»، نوشتم. این مقاله در پاسخ به عصام العریان بود كه به من اعتراض داشت. آن موقع من به یكی از حرفهای الغنوشی استناد كرده بودم. زمانی که او یك پناهنده سیاسی در لندن بود و وقتی برگشت، این مسئله را در دستور كار جنبش خود قرار داد. حزب ما بازوی یك تشكل دیگر نیست؛ برای مثال حزب آزادی و عدالت، بازوی سیاسی اخوانالمسلمین بود.
یكی از رهبران اخوان به نام جمال حشمت گفته است در حال فکرکردن درباره جداكردن كارهای دینی و حزبی هستند.
بهتر است اطلاعات جدیدتری به شما بدهم. یكی از اعضای اخوان دراینباره نظر مرا پرسید. من حرف تندی به او زدم و اشتباهاتشان را شمردم. از آنها خواستم در كارهایشان بازنگری كنند. بعد یكی دیگر از آنها خبری به من داد و گفت ما این بازنگری را شروع كردهایم. تقریبا آنها درباره مسئله كار دینی و سیاسی به یك اقناع رسیدهاند. فقط باید منتظر بود و دید كه چگونه اعلام میكنند. ما درباره اخوان انتقادهای زیادی داریم؛ ولی صبر میكنیم تا از زندان آزاد شوند و بعد بگوییم؛ برای مثال مشغولشدن اخوان به سیاست، بر كار ارشادی و ارزشهای دینی جامعه اثر گذاشت. تا اینجا، اخوان در فعالیتهای مذهبی موفق و در كار سیاسی ناموفق بودهاند. هیچ راهی جز این وجود ندارد كه اخوان یك تصمیم تاریخی بگیرد و دوباره به همان كار ارشادی و تربیتی برگردد.
به عنوان یك فرد آشنا به جریان اخوان، آینده این حركت را چگونه میبینید؟ هم با توجه به شرایط سیاسی كنونی و هم با توجه به شكافهایی كه در درون این گروه افتاده است.
به نظر من اخوان دیگر هرگز مانند گذشته نخواهد بود. اگر رهبران كنونی بخواهند به همین شیوه ادامه دهند، بیش از این از هم پاشیده خواهند شد. آنها باید خوب فكر كنند. اولین كلید برای حل بحران این گروه، جداكردن فعالیتهای دینی از كار سیاسی و حزبی است. در تونس، راشد الغنوشی توانست با خردگرایی و دادن بعضی امتیازات، حركت خود و انقلابش را مصون نگه دارد. این حركت توانست در درجه اول دموكراسی را در كشور حفظ كند. این جریان هر وقت اراده كند، میتواند قدرت را به دست گیرد؛ چراکه همچنان یك تشكل قوی و دارای توان رقابت با دیگران است.
شما یك دوره جزء رهبران طراز اول اخوان در داخل زندان طره بودید. آیا آنها میگفتند اشتباه كردهاند؟
در ابتدا كه فشارها زیاد بود و كسی بحث نمیكرد. در همه راهروها، دوربینهای مداربسته گذاشته بودند تا هیچ تماسی نباشد؛ اما در زمان ورزش و ... گاه بحثهایی میشد. بعضی از آنها احساس میكردند اشتباه كردهاند؛ اما بعضی دیگر نمیخواستند به اشتباهشان اعتراف كنند.
اشتباه مرسی
شما در دولت مرسی هم نقش داشتید. اشتباه او چه بود؟
اینها را الان نمیشود با جزئیات گفت. باید صبر كرد تا زمانش برسد. من فقط از یك اشتباه میگویم و آن اینكه اخوان احساس بینیازی میكرد و حاضر نبود بقیه احزاب و گروهها را در قدرت شریك کند. ما یك بار به مرسی پیشنهاد دادیم البرادعی یا عمرو موسی را نخستوزیر كند؛ اما او نپذیرفت و گفت باراك اوباما، رئیسجمهور آمریكا با من تماس گرفته و گفته از این دو یكی را انتخاب كن. دنبالش جان كری، وزیر خارجه آمریكا، تماس گرفته و گفته بود یكی از اینها را نخستوزیر كن. پشتِ سرش آنگلا مركل، صدراعظم آلمان تماس گرفته و گفته یكی از اینها را نخستوزیر كن. من به مرسی گفتم خب اینها هم كه نظر ما را تأیید میكنند و برای وجهه بینالمللی تو هم خوب است؛ اما او جواب داد «نه!» و بعد چند دلیل آورد كه الان به خاطر ندارم.
اگر بخواهیم از حزب عدالت و توسعه در تركیه حرف بزنیم، چون به نظر میرسد بیش از حركتهای دیگر موفق بوده است، شما كنارگذاشتن احمد داووداوغلو را چگونه ارزیابی میكنید؟
اردوغان و پیش از او نجمالدین اربكان، جزء اخوان نبودند؛ حتی اخوانیها اربكان را نقد میكردند و میگفتند به سیاست توجه میكند و كاری به كار تربیت دینی ندارد؛ اما اینها با اخوان همكاری داشتند. من از تجربه تركیه با وجود موفقیتهایی كه داشته است، نگرانم؛ چراکه سه شخصیت محوری این حركت، عبدالله گل، احمد داوداوغلو و اردوغان است. با كنارگذاشتن یا كناررفتن آن دو نفر، اردوغان دچار تكروی و فردگرایی میشود و این همان دیكتاتوری است.
شما یكی از افرادی بودید كه همراه مرسی برای گفتوگو درباره سد «النهضه» به اتیوپی رفتید و به صورت مستقیم مذاكرات شما از تلویزیون پخش شد. چه فرقی بین آن دوره و این دوره است؟
اولا بگذارید بگویم این خطای بزرگی بود كه رئیسجمهور مصر در مسئلهای به این مهمی كه به امنیت ملی كشور مرتبط میشود، رؤسای احزاب و شخصیتها را جمع كرد و بعد صورتجلسات از رادیو و تلویزیون پخش شد؛ اما درباره سد باید بگویم برای ما خیلی مهم است، زیرا این منبع آب مصر است. به نظر من، جلب رضایت اتیوپی در سالهای گذشته ما را به این وضعیت رسانده است. ما الان مشكل بزرگی برای تأمین آب داریم و به یك فاجعه نزدیك شدهایم. این مسائل را جز با یك راهحل سیاسی فراگیر در داخل نمیتوان حل كرد. متأسفانه امضای توافق اصول سهگانه بین مصر، سودان و اتیوپی هم اشتباه بزرگی بود؛ چراکه ما از این طریق به اتیوپی فرصت دادیم تا برای تكمیل این سد، هرچه میخواهد، زمان بخرد.
آیا امكان دارد مصر برای گرفتن حقش دست به اقدام نظامی بزند؟
همیشه آخرین درمان سوزاندن است (ضربالمثل عربی). اگر ما دراینباره طرح كاملی را تهیه کنیم و با شیوههای حقوقی جلو برویم، دیگر نیازی به راهحل نظامی نیست؛ اما در طول تاریخ مصر دیدهایم كه هیچوقت رهبران این كشور راهحل نظامی را كنار نگذاشتهاند. نه در دوران ناصر، نه سادات یا حسنی مبارك. طبعا وقتی طرفی احساس امنیت كند، دیگر جواب مثبت نمیدهد. بههرحال، این راهحل وجود دارد. باید این گزینه همیشه روی میز باشد تا راهحلهای سیاسی جواب بدهد.
نظر شما درباره ترسیم مرزهای آبی بین مصر و عربستان سعودی چیست. كوتاهآمدن از دو جزیره چه معنایی داشت؟
موضع ما روشن و واضح است و آن اینكه این دو جزیره، مصری است و هرگز نباید به كسی واگذار شود. این مسئله حتی نباید به قضاوت افكار عمومی گذاشته شود؛ زیرا دراینباره اسناد، مدارك و نقشههای متعددی وجود دارد كه نشان میدهد این دو جزیره، مصری است. مسئله رفراندوم در قانون اساسی سال 2012 كه منحل شد هم آمده بود. در آنجا تأكید شده بود نمیتوان از حاكمیت مصر حتی از طریق رفراندوم كوتاه آمد. ما تابهحال ندیدهایم دولتی درباره اراضی خودش به یك نظام سیاسی دیگر استناد كند.
منبع: العربی الجدید
مهندس ابوالعلاء ماضی، رئیس حزب «الوسط» مصر، میگوید اوضاع كنونی بهشدت پیچیده است و باید به یك راهحل سیاسی همهجانبه دست یافت تا این وضعیت به مرحلهای انفجاری منتهی نشود. او كه سال گذشته همین موقع از زندان طره آزاد شد، مطالبی را درباره محمد مرسی، رئیسجمهور پیشین مصر، میگوید او یكی از نزدیكانش بوده است. ماضی همچنین درباره تجربه حزب «الوسط» میگوید در سال 1996 از اخوانالمسلمین جدا شد و جزء نخستین احزابی بود كه بعد از انقلاب سال 2011 مجوز فعالیت گرفت. به اعتقاد او، در این اوضاع اخوانالمسلمین باید مثل جنبش النهضه تونس فعالیتهای دینی خود را از فعالیتهای سیاسی تفكیك كند تا بتواند در صحنه مصر حضور داشته باشد.
صحنه سیاسی كنونی مصر را چگونه میبینید؟
بسیار پیچیده و خطرناك. ما مشكلات سیاسی و اقتصادی زیادی داریم؛ بهویژه در زمینه آزادی بیان و حقوق بشر. همچنین یكسری مشكلات منطقهای و بینالمللی داریم كه بعضی پروندههایش سنگین شده است.
چه راه خروجی برای اینها وجود دارد؟
اصلیترین راه سیاست است؛ حتی مشكلات اقتصادی ما راهكار سیاسی دارد. ازآنجاییكه كلمه «آشتی» دیگر نخنما شده، پس بهتر است به جای آن بگوییم: یك راهحل فراگیر سیاسی؛ یعنی همان آشتی ملی. چون وقتی میگوییم آشتی، بعضی فكر میكنند بین جریان اسلامی و دولت كنونی باید آشتی به وجود آید؛ اما این فروكاستن بحران است؛ چراکه خیلی از گروههای دیگر هم احساس میكنند از صحنه كنار زده شدهاند. فرقی نمیكند؛ حتی سندیكاها همین احساس را دارند؛ بنابراین باید گفتوگویی فراگیر باشد. ما به جز این، راه دیگری برای برونرفت از وضعیت فعلی نداریم.
دوره گذشته افرادی خواستار انتخابات زودهنگام شدند؛ مثل عبدالمنعم ابوالفتوح یا برخی از شركای نظام كنونی مثل ممدوح حمزه. شما با این درخواست موافقید؟
این حق مردم است كه چیزی را بخواهند؛ اما هر راهحلی باید كاملكننده وضعیت سیاسی كنونی باشد. مشكل ما صرفا برگزاری یك انتخابات نیست؛ بلكه باید یك روند طبیعی شكل بگیرد كه اكثر گروههای سیاسی درباره آن اتفاق نظر داشته باشند. در درجه اول باید توافق بر سر این باشد كه ما مشكلی داریم و بعد به دنبال راهحل آن باشیم.
نظام كنونی با روزنامهنگاران برخورد كرد. پیش از آن هم با وكلا و پزشكان و قبلتر با نظامیان برخورد داشت. به نظر شما نظام كنونی به چه سمتی میرود؟
دو نوع برداشت از این اتفاقات وجود دارد: یكی اینكه نزاعی بین دستگاههای درونی نظام وجود دارد كه بعضی سعی میكنند جلوی بعضی دیگر سنگ بیندازند؛ اما یك برداشت دیگر این است كه نظام كنونی احساس بحران نمیكند و تصورش این است كه همهچیز تحت كنترل است.
به نظر شما مصر در كدامیك از این دو وضعیت قرار دارد؟
متأسفانه به دلیل فقدان اطلاعاتِ مورداعتماد، بیشتر ارزیابیها بر اساس حدس و گمان است. حوادثی وجود دارد كه نمیشود آن را جز نزاع بین دستگاهها تفسیر كرد؛. اما به نظر من، ما در یك بحران واقعی هستیم و اگر راهحلی برای آن پیدا نشود، ممكن است به یك انفجار منتهی شود. من نمیگویم ما خواستار یك نبرد بر مبنای صفر و صد هستیم به این معنا كه یكی برنده و دیگری بازنده باشد. این روش درستی نیست و موفقیتآمیز نخواهد بود. باید هریك از طرفین امتیازاتی بدهند و منافع ملی را نصبالعین خود قرار دهند.
به نظر شما همچنان راهحل «انقلاب» پابرجاست یا اینكه مصریها دیگر از انقلابها خسته شدهاند؟
هیچ چیز ثابتی وجود ندارد. انقلاب ژانویه دلیلی بر این مدعاست؛ چراکه هیچكس فكرش را نمیكرد. همه تصورشان این بود كه ملت مصر برای همیشه تسلیم شده است. برای همین نمیتوانیم بگوییم دیگر انقلابی در كار نخواهد بود. نمیتوانیم بر عكس آن را هم بگوییم. انقلاب یك عمل غیرمنتظره است. این شرایط است كه جامعهای را به انفجار میكشاند.
لیاقت دموكراسی
اتفاقاتی كه در پنج سال گذشته در مصر افتاد، بعضی را به یاد حرف عمر سلیمان، رئیس سازمان اطلاعات این كشور، میاندازد كه گفته بود مصریها لیاقت دموكراسی را ندارند. این حرف را به شكلی دیگر السیسی هم تكرار كرد. شما چه میگویید؟
این حرف كاملا غلطی است. در دنیا هیچ ملتی وجود ندارد كه بهیكباره از خواب بیدار شده و ببیند شایستگی دموكراسی پیدا كرده است. دموكراسی یك روند پیچیده و متراكم است كه باید شروع شود. این چیزی بود كه بعد از انقلاب ژانویه 2011 انتظارش را داشتیم و میخواستیم برای یك تحول دموكراتیك طبیعی مقدمهسازی كنیم.
با پیروزی محمد مرسی، رئیسجمهور بركنار شده، او از به اصطلاح یك «دولت عمیق» حرف میزد كه اشاره به دستگاههای امنیتی داشت. آیا این دستگاهها روزی حاضر میشوند بپذیرند مردم مصر تمرین دموكراسی كنند؟
دستگاههای امنیتی بر مبنای فساد و سلطه رشد كرده و پرورش یافتهاند؛ بنابراین هرگز تسلیم یك روند دموكراتیك نخواهند شد؛ زیرا علیه منافعشان است و این جدالی مستمر خواهد بود. همین جدال است كه آزادیهای واقعی و انتخابات واقعی را نشان میدهد. این دستگاهها در نبردهای گذشتهشان فقط در شرایطی پیروز میشدند كه مردم دچار شكاف شده بودند؛ بنابراین راهحل این است كه یك توافق ملی شكل بگیرد و این دستگاهها را هم خواهناخواه نسبت به آن متعهد گرداند. در این چند سال ما در برابر نظامی قرار داشتیم كه هیچگونه راهحل سیاسی را نمیپذیرفت. از سوی دیگر، جريان مقابل هم درگیر خون و خونریزی، بازداشتها، پاكسازی و كشتارهای خارج از قانون بودند. در چنین شرایطی، كسانی از طرفداران مشروعیت (اخوانیها) میخواستند كه كوتاه بیایند تا بحران حل شود؛ اما این درست نبود كه یك طرف كوتاه بیاید. اینكه راهحل نیست؛ چون باعث تحریك بیشتر طرفداران خشونت میشود. مشكل در اسلامگراها یا دولت یا ارتش نیست. اگر اینطوری به قضایا نگاه كنیم، اشتباه كردهایم. باید با دیدی وسیعتر به موضوع نگاه كرد. توصیف بحران مصر به اختلاف بین اسلامگراها و نظام اشتباه است.
مشكل در این یا آن حزب نیست؛ بلكه در كل میهن است و آزادیهای مردم و منافعشان.
نمونه تونس
اقدام راشد الغنوشی، رهبر جنبش النهضه تونس، بحث و جدلهای زیادی در بین اسلامگرایان به راه انداخت. شما دراینباره چه میگویید؟
من دراینباره نوشتهام. ما بهعنوان حزب الوسط در عمل همین فكر را پیاده كردهایم. یادم میآید وقتی از اخوانالمسلمین جدا شدیم، بحث اصلی ما درباره تفكیك وظایف ارشادی و سیاسی بود و اینكه گروه ما باید یك گروه ارشادی باشد یا یك حزب سیاسی. وقتی این اختلافات به اوج خودش رسید، ما به عنوان یك حزب سیاسی از آنها جدا شدیم. من سال 1997 مقالهای با همین عنوان، «جداكردن كار ارشادی از كار سیاسی»، نوشتم. این مقاله در پاسخ به عصام العریان بود كه به من اعتراض داشت. آن موقع من به یكی از حرفهای الغنوشی استناد كرده بودم. زمانی که او یك پناهنده سیاسی در لندن بود و وقتی برگشت، این مسئله را در دستور كار جنبش خود قرار داد. حزب ما بازوی یك تشكل دیگر نیست؛ برای مثال حزب آزادی و عدالت، بازوی سیاسی اخوانالمسلمین بود.
یكی از رهبران اخوان به نام جمال حشمت گفته است در حال فکرکردن درباره جداكردن كارهای دینی و حزبی هستند.
بهتر است اطلاعات جدیدتری به شما بدهم. یكی از اعضای اخوان دراینباره نظر مرا پرسید. من حرف تندی به او زدم و اشتباهاتشان را شمردم. از آنها خواستم در كارهایشان بازنگری كنند. بعد یكی دیگر از آنها خبری به من داد و گفت ما این بازنگری را شروع كردهایم. تقریبا آنها درباره مسئله كار دینی و سیاسی به یك اقناع رسیدهاند. فقط باید منتظر بود و دید كه چگونه اعلام میكنند. ما درباره اخوان انتقادهای زیادی داریم؛ ولی صبر میكنیم تا از زندان آزاد شوند و بعد بگوییم؛ برای مثال مشغولشدن اخوان به سیاست، بر كار ارشادی و ارزشهای دینی جامعه اثر گذاشت. تا اینجا، اخوان در فعالیتهای مذهبی موفق و در كار سیاسی ناموفق بودهاند. هیچ راهی جز این وجود ندارد كه اخوان یك تصمیم تاریخی بگیرد و دوباره به همان كار ارشادی و تربیتی برگردد.
به عنوان یك فرد آشنا به جریان اخوان، آینده این حركت را چگونه میبینید؟ هم با توجه به شرایط سیاسی كنونی و هم با توجه به شكافهایی كه در درون این گروه افتاده است.
به نظر من اخوان دیگر هرگز مانند گذشته نخواهد بود. اگر رهبران كنونی بخواهند به همین شیوه ادامه دهند، بیش از این از هم پاشیده خواهند شد. آنها باید خوب فكر كنند. اولین كلید برای حل بحران این گروه، جداكردن فعالیتهای دینی از كار سیاسی و حزبی است. در تونس، راشد الغنوشی توانست با خردگرایی و دادن بعضی امتیازات، حركت خود و انقلابش را مصون نگه دارد. این حركت توانست در درجه اول دموكراسی را در كشور حفظ كند. این جریان هر وقت اراده كند، میتواند قدرت را به دست گیرد؛ چراکه همچنان یك تشكل قوی و دارای توان رقابت با دیگران است.
شما یك دوره جزء رهبران طراز اول اخوان در داخل زندان طره بودید. آیا آنها میگفتند اشتباه كردهاند؟
در ابتدا كه فشارها زیاد بود و كسی بحث نمیكرد. در همه راهروها، دوربینهای مداربسته گذاشته بودند تا هیچ تماسی نباشد؛ اما در زمان ورزش و ... گاه بحثهایی میشد. بعضی از آنها احساس میكردند اشتباه كردهاند؛ اما بعضی دیگر نمیخواستند به اشتباهشان اعتراف كنند.
اشتباه مرسی
شما در دولت مرسی هم نقش داشتید. اشتباه او چه بود؟
اینها را الان نمیشود با جزئیات گفت. باید صبر كرد تا زمانش برسد. من فقط از یك اشتباه میگویم و آن اینكه اخوان احساس بینیازی میكرد و حاضر نبود بقیه احزاب و گروهها را در قدرت شریك کند. ما یك بار به مرسی پیشنهاد دادیم البرادعی یا عمرو موسی را نخستوزیر كند؛ اما او نپذیرفت و گفت باراك اوباما، رئیسجمهور آمریكا با من تماس گرفته و گفته از این دو یكی را انتخاب كن. دنبالش جان كری، وزیر خارجه آمریكا، تماس گرفته و گفته بود یكی از اینها را نخستوزیر كن. پشتِ سرش آنگلا مركل، صدراعظم آلمان تماس گرفته و گفته یكی از اینها را نخستوزیر كن. من به مرسی گفتم خب اینها هم كه نظر ما را تأیید میكنند و برای وجهه بینالمللی تو هم خوب است؛ اما او جواب داد «نه!» و بعد چند دلیل آورد كه الان به خاطر ندارم.
اگر بخواهیم از حزب عدالت و توسعه در تركیه حرف بزنیم، چون به نظر میرسد بیش از حركتهای دیگر موفق بوده است، شما كنارگذاشتن احمد داووداوغلو را چگونه ارزیابی میكنید؟
اردوغان و پیش از او نجمالدین اربكان، جزء اخوان نبودند؛ حتی اخوانیها اربكان را نقد میكردند و میگفتند به سیاست توجه میكند و كاری به كار تربیت دینی ندارد؛ اما اینها با اخوان همكاری داشتند. من از تجربه تركیه با وجود موفقیتهایی كه داشته است، نگرانم؛ چراکه سه شخصیت محوری این حركت، عبدالله گل، احمد داوداوغلو و اردوغان است. با كنارگذاشتن یا كناررفتن آن دو نفر، اردوغان دچار تكروی و فردگرایی میشود و این همان دیكتاتوری است.
شما یكی از افرادی بودید كه همراه مرسی برای گفتوگو درباره سد «النهضه» به اتیوپی رفتید و به صورت مستقیم مذاكرات شما از تلویزیون پخش شد. چه فرقی بین آن دوره و این دوره است؟
اولا بگذارید بگویم این خطای بزرگی بود كه رئیسجمهور مصر در مسئلهای به این مهمی كه به امنیت ملی كشور مرتبط میشود، رؤسای احزاب و شخصیتها را جمع كرد و بعد صورتجلسات از رادیو و تلویزیون پخش شد؛ اما درباره سد باید بگویم برای ما خیلی مهم است، زیرا این منبع آب مصر است. به نظر من، جلب رضایت اتیوپی در سالهای گذشته ما را به این وضعیت رسانده است. ما الان مشكل بزرگی برای تأمین آب داریم و به یك فاجعه نزدیك شدهایم. این مسائل را جز با یك راهحل سیاسی فراگیر در داخل نمیتوان حل كرد. متأسفانه امضای توافق اصول سهگانه بین مصر، سودان و اتیوپی هم اشتباه بزرگی بود؛ چراکه ما از این طریق به اتیوپی فرصت دادیم تا برای تكمیل این سد، هرچه میخواهد، زمان بخرد.
آیا امكان دارد مصر برای گرفتن حقش دست به اقدام نظامی بزند؟
همیشه آخرین درمان سوزاندن است (ضربالمثل عربی). اگر ما دراینباره طرح كاملی را تهیه کنیم و با شیوههای حقوقی جلو برویم، دیگر نیازی به راهحل نظامی نیست؛ اما در طول تاریخ مصر دیدهایم كه هیچوقت رهبران این كشور راهحل نظامی را كنار نگذاشتهاند. نه در دوران ناصر، نه سادات یا حسنی مبارك. طبعا وقتی طرفی احساس امنیت كند، دیگر جواب مثبت نمیدهد. بههرحال، این راهحل وجود دارد. باید این گزینه همیشه روی میز باشد تا راهحلهای سیاسی جواب بدهد.
نظر شما درباره ترسیم مرزهای آبی بین مصر و عربستان سعودی چیست. كوتاهآمدن از دو جزیره چه معنایی داشت؟
موضع ما روشن و واضح است و آن اینكه این دو جزیره، مصری است و هرگز نباید به كسی واگذار شود. این مسئله حتی نباید به قضاوت افكار عمومی گذاشته شود؛ زیرا دراینباره اسناد، مدارك و نقشههای متعددی وجود دارد كه نشان میدهد این دو جزیره، مصری است. مسئله رفراندوم در قانون اساسی سال 2012 كه منحل شد هم آمده بود. در آنجا تأكید شده بود نمیتوان از حاكمیت مصر حتی از طریق رفراندوم كوتاه آمد. ما تابهحال ندیدهایم دولتی درباره اراضی خودش به یك نظام سیاسی دیگر استناد كند.
منبع: العربی الجدید
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.