|

آنجا که به ایمان کسی خرده گرفتم...

افشین یداللهی


در سال‌ اخیر «د...ث» کلمه حاشیه‌داری شده است. این کلمه یک ناسزاست، اما مدتی به شوخی، مطرح شد که نام یک سردار آریایی است؛ عده‌ای هم باور کردند و مدتی به «سردار د...ث آریایی» افتخار می‌کردند.
اظهارنظر دیگری در مورد تفسیر سیاسی این کلمه مربوط می‌شود به یکی از علما که از قضا در لحن و بیاناتشان فرد مؤدب و مسلطی هستند و جالب اینجاست که از مجموعه سخنان فقهی و اخلاقی ایشان، بیشترین قسمتی که بین بخشی از کسانی که خود را بسیار متدین و مقید به اصول می‌نامند، مورد توجه و استفاده قرار گرفته، موضوع همین واژه است.
منتقدی این نسبت را به فیلمی داد.
در نشریه‌ای هم این کلمه به عده‌ای از هنرمندان اطلاق شد.
در همین بحث‌ها، حدیثی نیز در ارتباط با این اصطلاح مطرح شد، اما ذکر نشد که گذشته از بیان معنای آن در حدیث، چند مورد از اطلاق مستقیم و مصداقی این نسبت به اشخاص حقیقی ازسوی معصومین در تاریخ منعکس شده و در چه صورت و در چه جایگاهی کسی حق دارد قبل از اثبات بر اساس قواعد فقهی و قوانین حقوقی چنین نسبتی را به افراد بدهد؟
مدت‌هاست شاهد رواج توهین در بخش‌هایی از روابط بین‌فردی، بین‌گروهی و بین‌المللی در سیاست، هنر، ورزش و مسائل اجتماعی هستیم که گاهی تحت عنوان نقد یا اعتراض یا اظهارنظرهای قاطعانه اتفاق می‌افتد و در بسیاری از اقشار جامعه از جمله چهره‌های سیاسی، علمی، فرهنگی، هنری، ورزشی و هواداران آنان مشاهده می‌شود که این رفتار مورد حمایت جانبدارانه فرد یا جمعِ حمایت‌شده نیز قرار می‌گیرد.
از دلایل رواج این ضدفرهنگ، از یک‌سو ناآشنایی ما با شیوه اعتراض سازنده به دلیل امکان‌پذیرنبودن عملی این راهکار مدنی است و از سوی دیگر برخورداری افراد و گروه‌هایی خاص از حق توهین‌کردن بدون بازخواست است که موجب تجمع خشمِ ابرازنشده در لایه‌های پنهان جامعه و بروز مخرب آن به صورت‌های دیگر می‌شود.
اتفاقاتی مثل فحاشی‌های فضای مجازی به افراد داخلی و خارجی و پیگیری بعضی مسائل در فضای حقیقی یا توهین به کسانی که تبعات خطرناکی ایجاد نخواهد کرد- که اگر همراه با خطر جدی بود، حتما خشم خود را فرو می‌خوردیم- از نشانه‌های تراکم خشم و ناآشنایی با شیوه‌های صحیح بیان نقد و اعتراض به دلیل برخی محدودیت‌هاست.
اما اعتراض و نقد با توهین یکی نيست؛ در هیچ تعامل سالم و پویایی شایسته نیست دیدگاه یا حتی توهینی را با توهین پاسخ دهیم.
دیوارِ یقین، وسعت زندان خودم بود
پای سفرم، بسته دستانِ خودم بود
آنجا که به ایمان کسی خرده گرفتم
هیهات که از سستی ایمان خودم بود
هربار که حرمت‌شکنی کرده‌ام، آخر
فهمیده‌ام از حال پریشان خودم بود
خشتی اگر از خانه بیگانه ربودم
آوار به کاشانه ویران خودم بود
دل کم نشکستم که نبازم، ولی‌ انگار
بازنده دلِ تنگ و پشیمانِ خودم بود
روزی که از آغاز کسی شاد نبودم
آغازِ شب غصه و پایانِ خودم بود


در سال‌ اخیر «د...ث» کلمه حاشیه‌داری شده است. این کلمه یک ناسزاست، اما مدتی به شوخی، مطرح شد که نام یک سردار آریایی است؛ عده‌ای هم باور کردند و مدتی به «سردار د...ث آریایی» افتخار می‌کردند.
اظهارنظر دیگری در مورد تفسیر سیاسی این کلمه مربوط می‌شود به یکی از علما که از قضا در لحن و بیاناتشان فرد مؤدب و مسلطی هستند و جالب اینجاست که از مجموعه سخنان فقهی و اخلاقی ایشان، بیشترین قسمتی که بین بخشی از کسانی که خود را بسیار متدین و مقید به اصول می‌نامند، مورد توجه و استفاده قرار گرفته، موضوع همین واژه است.
منتقدی این نسبت را به فیلمی داد.
در نشریه‌ای هم این کلمه به عده‌ای از هنرمندان اطلاق شد.
در همین بحث‌ها، حدیثی نیز در ارتباط با این اصطلاح مطرح شد، اما ذکر نشد که گذشته از بیان معنای آن در حدیث، چند مورد از اطلاق مستقیم و مصداقی این نسبت به اشخاص حقیقی ازسوی معصومین در تاریخ منعکس شده و در چه صورت و در چه جایگاهی کسی حق دارد قبل از اثبات بر اساس قواعد فقهی و قوانین حقوقی چنین نسبتی را به افراد بدهد؟
مدت‌هاست شاهد رواج توهین در بخش‌هایی از روابط بین‌فردی، بین‌گروهی و بین‌المللی در سیاست، هنر، ورزش و مسائل اجتماعی هستیم که گاهی تحت عنوان نقد یا اعتراض یا اظهارنظرهای قاطعانه اتفاق می‌افتد و در بسیاری از اقشار جامعه از جمله چهره‌های سیاسی، علمی، فرهنگی، هنری، ورزشی و هواداران آنان مشاهده می‌شود که این رفتار مورد حمایت جانبدارانه فرد یا جمعِ حمایت‌شده نیز قرار می‌گیرد.
از دلایل رواج این ضدفرهنگ، از یک‌سو ناآشنایی ما با شیوه اعتراض سازنده به دلیل امکان‌پذیرنبودن عملی این راهکار مدنی است و از سوی دیگر برخورداری افراد و گروه‌هایی خاص از حق توهین‌کردن بدون بازخواست است که موجب تجمع خشمِ ابرازنشده در لایه‌های پنهان جامعه و بروز مخرب آن به صورت‌های دیگر می‌شود.
اتفاقاتی مثل فحاشی‌های فضای مجازی به افراد داخلی و خارجی و پیگیری بعضی مسائل در فضای حقیقی یا توهین به کسانی که تبعات خطرناکی ایجاد نخواهد کرد- که اگر همراه با خطر جدی بود، حتما خشم خود را فرو می‌خوردیم- از نشانه‌های تراکم خشم و ناآشنایی با شیوه‌های صحیح بیان نقد و اعتراض به دلیل برخی محدودیت‌هاست.
اما اعتراض و نقد با توهین یکی نيست؛ در هیچ تعامل سالم و پویایی شایسته نیست دیدگاه یا حتی توهینی را با توهین پاسخ دهیم.
دیوارِ یقین، وسعت زندان خودم بود
پای سفرم، بسته دستانِ خودم بود
آنجا که به ایمان کسی خرده گرفتم
هیهات که از سستی ایمان خودم بود
هربار که حرمت‌شکنی کرده‌ام، آخر
فهمیده‌ام از حال پریشان خودم بود
خشتی اگر از خانه بیگانه ربودم
آوار به کاشانه ویران خودم بود
دل کم نشکستم که نبازم، ولی‌ انگار
بازنده دلِ تنگ و پشیمانِ خودم بود
روزی که از آغاز کسی شاد نبودم
آغازِ شب غصه و پایانِ خودم بود

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.