به استقبال روز خبرنگار
خیلی دیر شروع کردیم
مهدی محسنیانراد*
انسانها از مدتها پیش میدانستند که سوادآموزی باید از حدود هفتسالگی آغاز شود. کشف این موضوع مربوط به جوامع مدرن نیست. براساس شواهد تاریخی میتوان رد پای این کشف را در دوهزارو 500 سال پیش نیز دید. اگر این کار به تأخیر بیفتد، مشکلاتی را به همراه خواهد داشت. زبانآموزی از این هم حساستر است. همه کودکان در سن خاصی زبانآموزی را آغاز میکنند. اگر به هر دلیل کودکی از ارتباط با دیگران محروم شود، در بزرگسالی برای زبانآموزی با مشکلات جدی و گاه حلناشدنی مواجه خواهد شد. این بلایی است که در کار روزنامهنگاری بر سر ما آمده است. ما خیلی دیر شروع کردیم. 232 سال دیرتر از اولین کشور دارنده روزنامه، صاحب روزنامه شدیم؛ آن هم به اراده ملوکانه و آنگونه که ايشان (محمدشاه قاجار) فرمودند به منظور تربیت مردم. از آن موقع تاکنون نیز جز چند مقطع کوتاه، اغلب شرايط اجازه نداده روزنامهنویسی مبتنی بر گزارش دیدهبانی قدرت را تمرین کنیم. در واقع فرصت 179ساله را از دست دادهایم و رسیدهایم به زمانی که دیگر دیر شده و انواع شبکههای اجتماعی و فرستندههای ماهوارهای شرایطی را فراهم کردهاند که اگر هم بخواهیم روزنامهنگاری صحیح را
بیاموزیم، دیگران دارند مشتریان ما را میقاپند. البته آنها نیز با ظهور فضای مجازی و شبکههای اجتماعی با چالشهایی مواجه شدهاند که سه دهه پیش با آن مواجه نبودند. اما آنها بهواسطه پیشینهای که در کار خبرنویسی، خبرنگاری و روزنامهنگاری صحیح کسب کرده و به واسطه خردهفرهنگی که در این زمینه پیرامون حرفهشان شکل گرفته است، میتوانند با وجود این رقبا به حیات خود ادامه دهند. مثلا با توسعه روزنامهنگاری تحقیقی، کماکان در سپهر ارتباطی انسان معاصر کموبیش جای خود را حفظ کردهاند و روی پای خود ایستادهاند. اما خبرنگار ایرانی را فرسنگها از این تغییرات و راهحلها دور نگه داشتهاند. در نتیجه او اکنون مانند همان کودکی است که زبان را خیلی دیر و بدتر از آن بد آموخته است. زیرا آنچه را دیرهنگام آموخته، عملا آمیخته به خودسانسوری، بسازوبفروشی خبری و گاه مجیزگویی منابع قدرت است. ضمن آنکه ترس ازدستدادن شغل نیز رهایش نمیکند.
*پروفسور مهدی محسنیانراد دارای 42 سال تجربه تدریس و تحقیق در حوزه ارتباطات و انتشار 16 کتاب در این زمینه است.
انسانها از مدتها پیش میدانستند که سوادآموزی باید از حدود هفتسالگی آغاز شود. کشف این موضوع مربوط به جوامع مدرن نیست. براساس شواهد تاریخی میتوان رد پای این کشف را در دوهزارو 500 سال پیش نیز دید. اگر این کار به تأخیر بیفتد، مشکلاتی را به همراه خواهد داشت. زبانآموزی از این هم حساستر است. همه کودکان در سن خاصی زبانآموزی را آغاز میکنند. اگر به هر دلیل کودکی از ارتباط با دیگران محروم شود، در بزرگسالی برای زبانآموزی با مشکلات جدی و گاه حلناشدنی مواجه خواهد شد. این بلایی است که در کار روزنامهنگاری بر سر ما آمده است. ما خیلی دیر شروع کردیم. 232 سال دیرتر از اولین کشور دارنده روزنامه، صاحب روزنامه شدیم؛ آن هم به اراده ملوکانه و آنگونه که ايشان (محمدشاه قاجار) فرمودند به منظور تربیت مردم. از آن موقع تاکنون نیز جز چند مقطع کوتاه، اغلب شرايط اجازه نداده روزنامهنویسی مبتنی بر گزارش دیدهبانی قدرت را تمرین کنیم. در واقع فرصت 179ساله را از دست دادهایم و رسیدهایم به زمانی که دیگر دیر شده و انواع شبکههای اجتماعی و فرستندههای ماهوارهای شرایطی را فراهم کردهاند که اگر هم بخواهیم روزنامهنگاری صحیح را
بیاموزیم، دیگران دارند مشتریان ما را میقاپند. البته آنها نیز با ظهور فضای مجازی و شبکههای اجتماعی با چالشهایی مواجه شدهاند که سه دهه پیش با آن مواجه نبودند. اما آنها بهواسطه پیشینهای که در کار خبرنویسی، خبرنگاری و روزنامهنگاری صحیح کسب کرده و به واسطه خردهفرهنگی که در این زمینه پیرامون حرفهشان شکل گرفته است، میتوانند با وجود این رقبا به حیات خود ادامه دهند. مثلا با توسعه روزنامهنگاری تحقیقی، کماکان در سپهر ارتباطی انسان معاصر کموبیش جای خود را حفظ کردهاند و روی پای خود ایستادهاند. اما خبرنگار ایرانی را فرسنگها از این تغییرات و راهحلها دور نگه داشتهاند. در نتیجه او اکنون مانند همان کودکی است که زبان را خیلی دیر و بدتر از آن بد آموخته است. زیرا آنچه را دیرهنگام آموخته، عملا آمیخته به خودسانسوری، بسازوبفروشی خبری و گاه مجیزگویی منابع قدرت است. ضمن آنکه ترس ازدستدادن شغل نیز رهایش نمیکند.
*پروفسور مهدی محسنیانراد دارای 42 سال تجربه تدریس و تحقیق در حوزه ارتباطات و انتشار 16 کتاب در این زمینه است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.