آیا حوزه علمیه قم سکولار است؟!
مصطفی دُرّی
آیتالله حسن ممدوحی، عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چندی قبل با اشاره به نفوذ فزاینده سکولاریسم به درون حوزههای علمیه، خواستار ورود نهادهای امنیتی برای برخورد با آن شدند. درباره این فرمایش ایشان، چند سؤال به ذهن میرسد:
1. مراد ایشان از «سکولاریسم» چیست؟ آیا سکولاریسم بهمعنای جدايی نهاد دین از نهاد حکومت است یا صرف بیرغبتی طلاب به حضور روحانیون در مناصب اجرائی؟ اگر منظور ایشان، معنای اوّل است، باید گفت حاضران در حوزه علمیه قم چنین چیزی را رؤیت نميكنند. اگر مراد ایشان، معنای دوم است، اگرچه صدق سکولاریسم بر این معنا با تسامح همراه است؛ اما این عقیدهای است که امثال مرحوم امام و شهید مطهری در اوایل انقلاب به آن معتقد بودند و حتی مقام معظم رهبری، بر همین اساس، از پذیرش کاندیداتوری ریاستجمهوری استنکاف میورزیدند.
2. منشأ تصور ایشان از اینکه «سکولاریسم عجیب فضای حوزه را فرا گرفته است»، چه آمار و مستنداتی است؟ آیا کتابهایی که از سوي نهادهای حوزوی مانند دفتر تبلیغات، سازمان تبلیغات و... منتشر میشوند، بیانگر مواضع سکولاریته نویسندگان آن هستند؟ یا استاداني که از سوي شورای عالی حوزه تأیید شدهاند، در دروسشان، سکولاریسم را تبلیغ میکنند؟
از آنجا که سکولاریسم، از مقوله «عقیده» است و قائلان به آن، علیالقاعده، فرصت حضور در مجامع رسمی حوزوی و طرح نظراتشان در آن مجامع را نمییابند، چگونه آماری از رشد فزاینده این عقیده در میان حوزویان به دست آمده است؟ اگر این آمار از سوي نهادهای امنیتی و با سازوکارهای اطلاعاتی تهیه شده است، پس چرا ایشان از نپرداختن نهادهای امنیتی به ماجرا گله ميكنند و ایشان را زنهار میدهند؟ و اگر ایشان آماری تهيه نكردهاند، پس چگونه به رشد فزاینده این عقیده در میان حوزویان معتقد شدهاند؟
3. به شخصه، فضای حوزه علمیه قم را متأثر از سکولاریسم نمیبینم؛ اما در فرضی که چنین ادعايی صحت داشته باشد، این سؤال مطرح میشود که آیا سکولاریسم در قوانین مملکتی بهعنوان «جرم» و «بزه» مطرح است که بايد نهادهای امنیتی به آن ورود کرده و با آن بهصورت «قدرتمند» برخورد کنند؟ آیا قول به سکولاریسم زير عناوین «ارتداد» یا «بغی» قرار گرفته و معتقد به آن، «کافر» و «باغی» است که لازم باشد با او برخورد امنیتی و قضائی شود؟
4. آیا برای برخورد با افکار منحرف، روش ایجابی، راهحل بهتری نیست؟ از برخورد حذفی و سلبی با مخالفان در گذر تاریخ، چه نتیجهای به دست آمده که باز هم به همان روشها متوسل شويم؟
5. آیا استمداد از نهادهای امنیتی، بهمعنای ناتوانی استادان و طلاب این حوزه در پاسخگويی فکری و محتوايی به قائلان به سکولاریسم نیست؟ حوزهای که حدود 200 کرسی درس خارج و بیش از 400 مؤسسه آموزشی و پژوهشی را در خود گنجانده و بهدنبال حلكردن مشکلات جهان اسلام و نظریهپرداز «حکومت اسلامی معیار» است، چرا نتواند به بحث علمی با قائلان به سکولاریسم بپردازد؟
آیتالله حسن ممدوحی، عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چندی قبل با اشاره به نفوذ فزاینده سکولاریسم به درون حوزههای علمیه، خواستار ورود نهادهای امنیتی برای برخورد با آن شدند. درباره این فرمایش ایشان، چند سؤال به ذهن میرسد:
1. مراد ایشان از «سکولاریسم» چیست؟ آیا سکولاریسم بهمعنای جدايی نهاد دین از نهاد حکومت است یا صرف بیرغبتی طلاب به حضور روحانیون در مناصب اجرائی؟ اگر منظور ایشان، معنای اوّل است، باید گفت حاضران در حوزه علمیه قم چنین چیزی را رؤیت نميكنند. اگر مراد ایشان، معنای دوم است، اگرچه صدق سکولاریسم بر این معنا با تسامح همراه است؛ اما این عقیدهای است که امثال مرحوم امام و شهید مطهری در اوایل انقلاب به آن معتقد بودند و حتی مقام معظم رهبری، بر همین اساس، از پذیرش کاندیداتوری ریاستجمهوری استنکاف میورزیدند.
2. منشأ تصور ایشان از اینکه «سکولاریسم عجیب فضای حوزه را فرا گرفته است»، چه آمار و مستنداتی است؟ آیا کتابهایی که از سوي نهادهای حوزوی مانند دفتر تبلیغات، سازمان تبلیغات و... منتشر میشوند، بیانگر مواضع سکولاریته نویسندگان آن هستند؟ یا استاداني که از سوي شورای عالی حوزه تأیید شدهاند، در دروسشان، سکولاریسم را تبلیغ میکنند؟
از آنجا که سکولاریسم، از مقوله «عقیده» است و قائلان به آن، علیالقاعده، فرصت حضور در مجامع رسمی حوزوی و طرح نظراتشان در آن مجامع را نمییابند، چگونه آماری از رشد فزاینده این عقیده در میان حوزویان به دست آمده است؟ اگر این آمار از سوي نهادهای امنیتی و با سازوکارهای اطلاعاتی تهیه شده است، پس چرا ایشان از نپرداختن نهادهای امنیتی به ماجرا گله ميكنند و ایشان را زنهار میدهند؟ و اگر ایشان آماری تهيه نكردهاند، پس چگونه به رشد فزاینده این عقیده در میان حوزویان معتقد شدهاند؟
3. به شخصه، فضای حوزه علمیه قم را متأثر از سکولاریسم نمیبینم؛ اما در فرضی که چنین ادعايی صحت داشته باشد، این سؤال مطرح میشود که آیا سکولاریسم در قوانین مملکتی بهعنوان «جرم» و «بزه» مطرح است که بايد نهادهای امنیتی به آن ورود کرده و با آن بهصورت «قدرتمند» برخورد کنند؟ آیا قول به سکولاریسم زير عناوین «ارتداد» یا «بغی» قرار گرفته و معتقد به آن، «کافر» و «باغی» است که لازم باشد با او برخورد امنیتی و قضائی شود؟
4. آیا برای برخورد با افکار منحرف، روش ایجابی، راهحل بهتری نیست؟ از برخورد حذفی و سلبی با مخالفان در گذر تاریخ، چه نتیجهای به دست آمده که باز هم به همان روشها متوسل شويم؟
5. آیا استمداد از نهادهای امنیتی، بهمعنای ناتوانی استادان و طلاب این حوزه در پاسخگويی فکری و محتوايی به قائلان به سکولاریسم نیست؟ حوزهای که حدود 200 کرسی درس خارج و بیش از 400 مؤسسه آموزشی و پژوهشی را در خود گنجانده و بهدنبال حلكردن مشکلات جهان اسلام و نظریهپرداز «حکومت اسلامی معیار» است، چرا نتواند به بحث علمی با قائلان به سکولاریسم بپردازد؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.