در کوچهپسکوچه خاطرات
شجریان حافظ زمانه ماست
داریوش پیرنیاکان
همکاری من با شجریان از سال 1358 شروع شد. بیش از 300 شب را بیرون از ایران با او گذراندهام و کنسرتهای زیادی برگزار کردهایم. شروع فعالیتمان با آلبومی بود که نتوانست مجوز بگیرد آن هم به خاطر شعرهایی که آن زمان بهسادگی مجوز نمیگرفتند. آلبوم منتشر نشد تا بعدها با اسم «انتظار» در گوشهوکنارها پخش شود. اما همکاریمان ادامه پیدا کرد و تقریبا به 25 سال رسید. کنار آقای شجریان کار کردم و باهم بودیم و حاصلش تقریبا 17 آلبوم است، در بخشی از آنها آهنگسازی و بخش دیگر نوازندگی کردهام. به همه نقاط دنیا سفر کردهایم و حتی ماهها در خارج از ایران در شرایط سخت با هم زندگی و در همه شهرهای ایران کنسرت برگزار کردهایم. به همین واسطه، همه خصوصیات اخلاقی خیلی ریز یکدیگر را هم میدانیم.
اکنون که سالها از آن روزها گذشته، میتوانم بگویم یکی از افتخارات من کارکردن در کنار انسانی کامل و به تمام معنا است. اگر استادی ایشان در زمینه کاری را کنار بگذاریم، (چراکه میدانیم در آواز بیرقیب هستند)، پی میبریم این فقط بخشی از شخصیت استاد است و بخش عظیم شخصیت ایشان، انسانیتشان است؛ انسانی دوستداشتنی، فروتن، به تمام معنا و البته همسفری خوب، کسی که آنقدر خاکی و متواضع است که شما هیچوقت احساس نمیکنید در کنار یک استاد پرآوازه بیبدیل و موسیقیدانی بزرگ نشستهاید. در کنار شجریان بهعنوان یک انسان کامل، اخلاق آموختهام و احترام زیادی قائلم و دوستش میدارم. این یک بعد شخصیتی آقای شجریان است؛ بعد انسانی.
از نظر کاری ایشان، جایی برای سخن نیست. اظهرمنالشمس است و به قول معروف همه به والا و استادبودنش اذعان دارند. وقتی در مقاطع مختلف، کنارش کار میکردم کارهای عجیبی از او روی صحنه دیدم که از هیچکس دیگر ندیدهام و میدانم نخواهم دید. سال 1367 به مناسبت بزرگداشت حافظ در تهران سه شب کنسرت داشتیم. تقریبا نخستین کنسرت رسمی بود که در آن سالها در کشور و تالار وحدت برگزار میشد. به خاطر دارم شجریان آنژین شده بود. یعنی در طول روز نمیتوانست صحبت کند. شب شد و به روی صحنه رفتیم و در کمال تعجب شجریان با چنان استادی تمام برنامه را اداره کرد که حتی یک استاد موسیقی هم تشخیص نمیداد شاید او آنژین شده باشد یا صدایش بلرزد. تواناییهای او خاص است و هرکسی نمیتواند در کارش اینگونه باشد و من به دلیل نزدیکی با او میدانم چقدر در کارش وارد است.
شجریان یکی از استادانی است که نهفقط همه برجستگیهای استادان آواز پیشینش را، که تواناییهای شخصی خودش را هم افزون دارد. اعتقاد دارم شاید در هر 200 سال چنین آدمهایی پیدا شوند. قبل از شجریان استادان قدری داشتیم؛ از استادان دوره قاجار گرفته مثل طاهرزاده، ظلی، قمر و... تا استاد بنان و... همه اینها هستند، اما واقعیت داستان این است زمانی که به شجریان میرسید، شجریان همه اینهاست، بهعلاوه استعداد و خلاقیت ذاتی که خودش دارد. او همهفنحریف است. ادیبی والا که قبل از انقلاب هم قرآن میخواند و آن را با معنی میداند. هرجای دنیا سفر کردیم، گلی با خود به ایران آورد، چراکه عاشق باغبانی و گیاهان است. ساز میسازد و همه از نوع بهترین هستند. واقعا آدم همه فنحریفی است و هر چقدر از شخصیت شجریان بگویم کم است، شاید باید برای شجریان و وصف شخصیتش کتابها نوشت.
بعضی وقتها با اشخاصی بزرگ، همزمان و در یک مقطع تاریخی زندگی میکنیم. چون انسان در کوران زندگی است شاید آنچنان که بایدوشاید حتی اگر بگوید، این آدمها را نشناسیم. گذر تاریخ، بزرگی این انسانها را بیشتر مشخص میکند. درحالحاضر میگوییم ای کاش در زمان حافظ بودیم و از نزدیک او را میدیدیم. درحالیکه همان آدمها که در زمان حافظ زندگی میکردند شاید همانموقع، بخش کوچکی هم به ژرفا و بزرگی حافظ پی نمیبردند. شجریان، حافظ زمانه ماست.
فکر میکنم از طرف مردم و نخبگان فرهنگی کشور قدر و قیمت شجریان دانسته شده و آشکار است، اما شاید بهتر باشد تا دولتمردانهم در این زمینه با تدبير بیشتری برخورد کنند. نباید به گونهای باشد که شجریان هشت سال اجازه کار نداشته باشد، این قدرناشناسی و ناسپاسی در حق انسانی والاست. او در مقابل کسی که به مردم توهین کرد، ایستاد و گفت من هم یکی از همین مردم هستم. این برخوردها درخور شخصیت والای ایشان نیست. شجریان سفیر صلح ایران در جهان و بزرگتر از آن است که افرادی با القابی که تنها شایسته خود و رسانهشان است، به استاد توهین کنند. این وظیفه دولت است که با تفکر بیشتر اجازه این رفتارها را ندهد.
همکاری من با شجریان از سال 1358 شروع شد. بیش از 300 شب را بیرون از ایران با او گذراندهام و کنسرتهای زیادی برگزار کردهایم. شروع فعالیتمان با آلبومی بود که نتوانست مجوز بگیرد آن هم به خاطر شعرهایی که آن زمان بهسادگی مجوز نمیگرفتند. آلبوم منتشر نشد تا بعدها با اسم «انتظار» در گوشهوکنارها پخش شود. اما همکاریمان ادامه پیدا کرد و تقریبا به 25 سال رسید. کنار آقای شجریان کار کردم و باهم بودیم و حاصلش تقریبا 17 آلبوم است، در بخشی از آنها آهنگسازی و بخش دیگر نوازندگی کردهام. به همه نقاط دنیا سفر کردهایم و حتی ماهها در خارج از ایران در شرایط سخت با هم زندگی و در همه شهرهای ایران کنسرت برگزار کردهایم. به همین واسطه، همه خصوصیات اخلاقی خیلی ریز یکدیگر را هم میدانیم.
اکنون که سالها از آن روزها گذشته، میتوانم بگویم یکی از افتخارات من کارکردن در کنار انسانی کامل و به تمام معنا است. اگر استادی ایشان در زمینه کاری را کنار بگذاریم، (چراکه میدانیم در آواز بیرقیب هستند)، پی میبریم این فقط بخشی از شخصیت استاد است و بخش عظیم شخصیت ایشان، انسانیتشان است؛ انسانی دوستداشتنی، فروتن، به تمام معنا و البته همسفری خوب، کسی که آنقدر خاکی و متواضع است که شما هیچوقت احساس نمیکنید در کنار یک استاد پرآوازه بیبدیل و موسیقیدانی بزرگ نشستهاید. در کنار شجریان بهعنوان یک انسان کامل، اخلاق آموختهام و احترام زیادی قائلم و دوستش میدارم. این یک بعد شخصیتی آقای شجریان است؛ بعد انسانی.
از نظر کاری ایشان، جایی برای سخن نیست. اظهرمنالشمس است و به قول معروف همه به والا و استادبودنش اذعان دارند. وقتی در مقاطع مختلف، کنارش کار میکردم کارهای عجیبی از او روی صحنه دیدم که از هیچکس دیگر ندیدهام و میدانم نخواهم دید. سال 1367 به مناسبت بزرگداشت حافظ در تهران سه شب کنسرت داشتیم. تقریبا نخستین کنسرت رسمی بود که در آن سالها در کشور و تالار وحدت برگزار میشد. به خاطر دارم شجریان آنژین شده بود. یعنی در طول روز نمیتوانست صحبت کند. شب شد و به روی صحنه رفتیم و در کمال تعجب شجریان با چنان استادی تمام برنامه را اداره کرد که حتی یک استاد موسیقی هم تشخیص نمیداد شاید او آنژین شده باشد یا صدایش بلرزد. تواناییهای او خاص است و هرکسی نمیتواند در کارش اینگونه باشد و من به دلیل نزدیکی با او میدانم چقدر در کارش وارد است.
شجریان یکی از استادانی است که نهفقط همه برجستگیهای استادان آواز پیشینش را، که تواناییهای شخصی خودش را هم افزون دارد. اعتقاد دارم شاید در هر 200 سال چنین آدمهایی پیدا شوند. قبل از شجریان استادان قدری داشتیم؛ از استادان دوره قاجار گرفته مثل طاهرزاده، ظلی، قمر و... تا استاد بنان و... همه اینها هستند، اما واقعیت داستان این است زمانی که به شجریان میرسید، شجریان همه اینهاست، بهعلاوه استعداد و خلاقیت ذاتی که خودش دارد. او همهفنحریف است. ادیبی والا که قبل از انقلاب هم قرآن میخواند و آن را با معنی میداند. هرجای دنیا سفر کردیم، گلی با خود به ایران آورد، چراکه عاشق باغبانی و گیاهان است. ساز میسازد و همه از نوع بهترین هستند. واقعا آدم همه فنحریفی است و هر چقدر از شخصیت شجریان بگویم کم است، شاید باید برای شجریان و وصف شخصیتش کتابها نوشت.
بعضی وقتها با اشخاصی بزرگ، همزمان و در یک مقطع تاریخی زندگی میکنیم. چون انسان در کوران زندگی است شاید آنچنان که بایدوشاید حتی اگر بگوید، این آدمها را نشناسیم. گذر تاریخ، بزرگی این انسانها را بیشتر مشخص میکند. درحالحاضر میگوییم ای کاش در زمان حافظ بودیم و از نزدیک او را میدیدیم. درحالیکه همان آدمها که در زمان حافظ زندگی میکردند شاید همانموقع، بخش کوچکی هم به ژرفا و بزرگی حافظ پی نمیبردند. شجریان، حافظ زمانه ماست.
فکر میکنم از طرف مردم و نخبگان فرهنگی کشور قدر و قیمت شجریان دانسته شده و آشکار است، اما شاید بهتر باشد تا دولتمردانهم در این زمینه با تدبير بیشتری برخورد کنند. نباید به گونهای باشد که شجریان هشت سال اجازه کار نداشته باشد، این قدرناشناسی و ناسپاسی در حق انسانی والاست. او در مقابل کسی که به مردم توهین کرد، ایستاد و گفت من هم یکی از همین مردم هستم. این برخوردها درخور شخصیت والای ایشان نیست. شجریان سفیر صلح ایران در جهان و بزرگتر از آن است که افرادی با القابی که تنها شایسته خود و رسانهشان است، به استاد توهین کنند. این وظیفه دولت است که با تفکر بیشتر اجازه این رفتارها را ندهد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.