گزيدههايي از «هزار حكايت و هزار عبارت عرفاني»
دفترهاي روشنايي
يك.
مادر بايزيد شبي از شبها او را گفت، آب بياور. بايزيد به طلبِ آب از خانه بيرون رفت. چون باز آمد، مادر را خفته ديد. كوزه در دست همچنان ايستاد تا او بيدار شد. چون بيدار شد، گفت: اي بايزيد آب كجاست؟ بايزيد گفت: اينك آب. مادر كوزهي آب را از دست بايزيد گرفت درحاليكه از سردي بر انگشتِ بايزيد يخ زده بود و چسبيده بود و پارهاي از پوستِ انگشتِ او بر دستهي كوزه باقي بود. مادرش چون چنين ديد، پرسيد. بايزيد او را از آن آگاه كرد و گفت: آن پوست انگشت من است. در دل گفتم اگر كوزه را بر زمين نهم و به خواب روم، شايد تو آب بخواهي و آن را نبيني و تو مرا دستوري ندادي كه آن را بر زمين نهم، پس همچنان آن را در دست نگه داشتم تا فرمانِ تو را گزارده باشم و خرسندي تو را رعايت كرده باشم. مادرش گفت: خداي از تو خشنود باشد!
دفتر روشنايي، ترجمه و تدوين محمدرضا شفيعيكدكني
دو.
وقتي ذاالنون مصري از شهر بيرون آمد، گبري را ديد كه برف همي رفت (=روفت) و گاورس (=ارزن) همي شانيد (=افشاند). ذاالنون گفت: يا دهقان! اين چيست كه همي كني؟ نه روز تخم كشتن است. وي گفت: اي استاد! تخم نميكارم. امروز روزي سرد است و مرغكان چيزي نيابند، اين گاورس از بهر ايشان ميشانم. ذاالنون گفت: از تو نپذيرد. گفت: اگر نپذيرد، باري بيند. چون وقت موسم حج درآمد، ذاالنون به حج شد. آن مرد را ديد در موقفگاه، گفت: اي دهقان! اين چه جاي تو است؟ گفت: اي استاد! آن روز به ياد داري گفتي: از تو نپذيرد، من گفتم: باري بيند اگر نپذيرد؟! آگاه باش كه ديد و پسنديد و پذيرفت و بنواخت و مسلماني كرامت كرد و به درگاه بار داد تا جهانيان بدانند كه: «اِنا لانُضيع اجر مَن احسن عملا».
سه.
مردي نزديك دوستي شد و گفت: چهارصد درم وام دارم و از آن سخت رنجورم. آن سيم به وي داد، گفت: به فام (=وام) خويش باز ده. چون وي بشد، مرد بگريست. زن گفت: چون بخواستي گريستن، نبايستي دادن. مرد گفت: از آن همي گريم كه از وي غافل ماندم تا وي را بدان حاجت افتاد كه از من سوال كرد.
منتخب رونقالمجالس، تصحيح احمدعلي رجايي
چهار.
بشر حافي را به خواب ديدند، گفتند: خداي با تو چه كرد؟ گفت: مرا بيامرزيد و مرا گفت يا بشر شرم نداشتي كه از من چندان بترسيدي؟
پنج.
فضيل عياض گويد: اگر بنده همه نيكويي رها بكند و مرغي خانگي دارد با وي نيكويي نكند، او از جمله محسنان نباشد.
رساله قُشيريه، تصحيح مهدي محبتي
شش.
(بايزيد گفت:) دوستي آن است كه بسيار خود را اندك شمري و اندك دوست را بسيار.
دستورالجمهور، تصحيح ايرج افشار
هفت.
همو (ابوالحسن نوري) گويد-رحمهالله عليه-: «الصوفي الذي لايملك و لا يملك». (صوفي آن بود كه هيچچيز اندر بند وي نايد، و وي اندر بند هيچ چيز نشود).
كشفالمحجوب، تصحيح محمود عابدي
هشت.
شيخالاسلام (انصاري) گفت كه از بوعلي ثقفي پرسيدند كه: عيش (=زندگي) كه صعبتر و ناخوشتر؟ گفت: او كه بر نوميدي زيَد.
طبقاتالصوفيه، تصحيح محمد سرورمولايي
نُه.
خواجه عبدالله گفت: عام برآنند كه تا دعا نبود، اجابت نبَود؛ خاص برآنند كه تا اجابت نبوَد، توفيق دعا نبوَد.
ده.
خواجه عبدالله گفت: الهي، ندانستيم؛ چون بدانستيم، نتوانستيم.
رسائل فارسي خواجه عبدالله انصاري، تصحيح محمد سرورمولايي
يازده.
احمدبن فاتك گويد: عيد نوروز همراه با حلاج در نهاوند بوديم. آواز بوق عيد را شنيديم. حلاج گفت: اين چه آوازي است. گفتم عيد نوروز است. حلاج آهي كشيد و گفت: نوروز ما كي خواهد رسيد؟ گفتم: چه روزي مدنظر توست؟ گفت: روزي كه بر دار روم. سيزده سال بعد كه حلاج را به دار آويختند از روي چوبه دار بر من نظر افكند و گفت: اي احمد اينك نوروز ما فرا رسيد. گفتم: اي شيخ در اين نوروز چيزي به تو تحفه دادند. گفت: آري تحفهاي از كشف و يقين. و من از اين تحفه شرمندهام وليكن آرزو داشتم زودتر به اين شادماني دست يابم.
اخبار حلاج، ترجمه سيدحميد طبيبيان
دوازده.
روزي ابراهيم ادهم، نور الله قبره، بر در سراي خود نشسته بود و غلامان صف زده. ناگاه درويشي آمد با دلقي و انباني و عصايي. خواست كه در سراي ابن ادهم رود. غلامان گفتند اي پير كجا ميروي؟ گفت درين خان ميروم. گفتند اين سراي پادشاه بلخ است. گفت اين كاروانسراست. ابراهيم بفرمود تا او را بيارند. گفت اي درويش اين سراي من است نه خان است. گفت اي ابراهيم اين سراي اول از آن كه بود؟ گفت از آنِ جدم. گفت چو او درگذشت؟ گفت از آن پدرم. گفت چو او درگذشت كه را شد؟ گفت مرا. گفت چون تو بميري كه را شود؟ گفت پسرم را. گفت اي ابراهيم جايي كه يكي در شود و يكي بيرون آيد، خاني باشد نه سرايي.
كليات سعدي، تصحيح بهاءالدين خرمشاهي
سيزده.
درويشي به نزد پادشاهي رفت. پادشاه به او گفت كه اي زاهد، گفت زاهد توئي. گفت من چون زاهد باشم كه همهي دنيا از آن من است، گفت ني عكس ميبيني دنيا و آخرت و ملكت جمله از آن من است و عالم را من گرفتهام توئي كه به لقمهاي و خرقهاي قانع شدهاي.
فيه ما فيه، تصحيح بديعالزمان فروزانفر
چهارده.
وراي اين مشايخ ظاهر كه ميان خلق مشهورند و بر منبرها و محفلها ذكر ايشان ميرود، بندگانند پنهاني، از مشهوران تمامتر.
مقالات شمس، تصحيح محمدعلي موحد
يك.
مادر بايزيد شبي از شبها او را گفت، آب بياور. بايزيد به طلبِ آب از خانه بيرون رفت. چون باز آمد، مادر را خفته ديد. كوزه در دست همچنان ايستاد تا او بيدار شد. چون بيدار شد، گفت: اي بايزيد آب كجاست؟ بايزيد گفت: اينك آب. مادر كوزهي آب را از دست بايزيد گرفت درحاليكه از سردي بر انگشتِ بايزيد يخ زده بود و چسبيده بود و پارهاي از پوستِ انگشتِ او بر دستهي كوزه باقي بود. مادرش چون چنين ديد، پرسيد. بايزيد او را از آن آگاه كرد و گفت: آن پوست انگشت من است. در دل گفتم اگر كوزه را بر زمين نهم و به خواب روم، شايد تو آب بخواهي و آن را نبيني و تو مرا دستوري ندادي كه آن را بر زمين نهم، پس همچنان آن را در دست نگه داشتم تا فرمانِ تو را گزارده باشم و خرسندي تو را رعايت كرده باشم. مادرش گفت: خداي از تو خشنود باشد!
دفتر روشنايي، ترجمه و تدوين محمدرضا شفيعيكدكني
دو.
وقتي ذاالنون مصري از شهر بيرون آمد، گبري را ديد كه برف همي رفت (=روفت) و گاورس (=ارزن) همي شانيد (=افشاند). ذاالنون گفت: يا دهقان! اين چيست كه همي كني؟ نه روز تخم كشتن است. وي گفت: اي استاد! تخم نميكارم. امروز روزي سرد است و مرغكان چيزي نيابند، اين گاورس از بهر ايشان ميشانم. ذاالنون گفت: از تو نپذيرد. گفت: اگر نپذيرد، باري بيند. چون وقت موسم حج درآمد، ذاالنون به حج شد. آن مرد را ديد در موقفگاه، گفت: اي دهقان! اين چه جاي تو است؟ گفت: اي استاد! آن روز به ياد داري گفتي: از تو نپذيرد، من گفتم: باري بيند اگر نپذيرد؟! آگاه باش كه ديد و پسنديد و پذيرفت و بنواخت و مسلماني كرامت كرد و به درگاه بار داد تا جهانيان بدانند كه: «اِنا لانُضيع اجر مَن احسن عملا».
سه.
مردي نزديك دوستي شد و گفت: چهارصد درم وام دارم و از آن سخت رنجورم. آن سيم به وي داد، گفت: به فام (=وام) خويش باز ده. چون وي بشد، مرد بگريست. زن گفت: چون بخواستي گريستن، نبايستي دادن. مرد گفت: از آن همي گريم كه از وي غافل ماندم تا وي را بدان حاجت افتاد كه از من سوال كرد.
منتخب رونقالمجالس، تصحيح احمدعلي رجايي
چهار.
بشر حافي را به خواب ديدند، گفتند: خداي با تو چه كرد؟ گفت: مرا بيامرزيد و مرا گفت يا بشر شرم نداشتي كه از من چندان بترسيدي؟
پنج.
فضيل عياض گويد: اگر بنده همه نيكويي رها بكند و مرغي خانگي دارد با وي نيكويي نكند، او از جمله محسنان نباشد.
رساله قُشيريه، تصحيح مهدي محبتي
شش.
(بايزيد گفت:) دوستي آن است كه بسيار خود را اندك شمري و اندك دوست را بسيار.
دستورالجمهور، تصحيح ايرج افشار
هفت.
همو (ابوالحسن نوري) گويد-رحمهالله عليه-: «الصوفي الذي لايملك و لا يملك». (صوفي آن بود كه هيچچيز اندر بند وي نايد، و وي اندر بند هيچ چيز نشود).
كشفالمحجوب، تصحيح محمود عابدي
هشت.
شيخالاسلام (انصاري) گفت كه از بوعلي ثقفي پرسيدند كه: عيش (=زندگي) كه صعبتر و ناخوشتر؟ گفت: او كه بر نوميدي زيَد.
طبقاتالصوفيه، تصحيح محمد سرورمولايي
نُه.
خواجه عبدالله گفت: عام برآنند كه تا دعا نبود، اجابت نبَود؛ خاص برآنند كه تا اجابت نبوَد، توفيق دعا نبوَد.
ده.
خواجه عبدالله گفت: الهي، ندانستيم؛ چون بدانستيم، نتوانستيم.
رسائل فارسي خواجه عبدالله انصاري، تصحيح محمد سرورمولايي
يازده.
احمدبن فاتك گويد: عيد نوروز همراه با حلاج در نهاوند بوديم. آواز بوق عيد را شنيديم. حلاج گفت: اين چه آوازي است. گفتم عيد نوروز است. حلاج آهي كشيد و گفت: نوروز ما كي خواهد رسيد؟ گفتم: چه روزي مدنظر توست؟ گفت: روزي كه بر دار روم. سيزده سال بعد كه حلاج را به دار آويختند از روي چوبه دار بر من نظر افكند و گفت: اي احمد اينك نوروز ما فرا رسيد. گفتم: اي شيخ در اين نوروز چيزي به تو تحفه دادند. گفت: آري تحفهاي از كشف و يقين. و من از اين تحفه شرمندهام وليكن آرزو داشتم زودتر به اين شادماني دست يابم.
اخبار حلاج، ترجمه سيدحميد طبيبيان
دوازده.
روزي ابراهيم ادهم، نور الله قبره، بر در سراي خود نشسته بود و غلامان صف زده. ناگاه درويشي آمد با دلقي و انباني و عصايي. خواست كه در سراي ابن ادهم رود. غلامان گفتند اي پير كجا ميروي؟ گفت درين خان ميروم. گفتند اين سراي پادشاه بلخ است. گفت اين كاروانسراست. ابراهيم بفرمود تا او را بيارند. گفت اي درويش اين سراي من است نه خان است. گفت اي ابراهيم اين سراي اول از آن كه بود؟ گفت از آنِ جدم. گفت چو او درگذشت؟ گفت از آن پدرم. گفت چو او درگذشت كه را شد؟ گفت مرا. گفت چون تو بميري كه را شود؟ گفت پسرم را. گفت اي ابراهيم جايي كه يكي در شود و يكي بيرون آيد، خاني باشد نه سرايي.
كليات سعدي، تصحيح بهاءالدين خرمشاهي
سيزده.
درويشي به نزد پادشاهي رفت. پادشاه به او گفت كه اي زاهد، گفت زاهد توئي. گفت من چون زاهد باشم كه همهي دنيا از آن من است، گفت ني عكس ميبيني دنيا و آخرت و ملكت جمله از آن من است و عالم را من گرفتهام توئي كه به لقمهاي و خرقهاي قانع شدهاي.
فيه ما فيه، تصحيح بديعالزمان فروزانفر
چهارده.
وراي اين مشايخ ظاهر كه ميان خلق مشهورند و بر منبرها و محفلها ذكر ايشان ميرود، بندگانند پنهاني، از مشهوران تمامتر.
مقالات شمس، تصحيح محمدعلي موحد
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.