صادق تیرافکن هنرمند ایرانی، در تورنتو درگذشت
وداع با «تاریخ»
پرویز براتی . عکس: مهدی حسنی،شرق
صادق تیرافکن در تورنتو درگذشت. این خبر یکخطی، اهالی تجسمی و عکاسان را غروب پنجشنبه 19اردیبهشت برای دقایق طولانی در بُهت فروبرد. با اینکه دوستان نزدیک این هنرمند از بیماری تومور مغزیاش آگاهی داشتند؛ اما خیلیها در پس چهره آرام ولی جدی هنرمند 48ساله، بیماریای نمیدیدند. هر آنچه بود، تلاش بود و پرکاری و برپایی نمایشگاههای مهم در موزهها و گالریهای مطرح جهان. خیلیها او را عکاسی بزرگ میشناختند و شماری دیگر به او به چشم یک «هنرمند مفهومی» نگاه میکردند. خود او اما، آذر90 در گفتوگویی با «شرق» گفته بود: «کار من با آن عکاسی مدنظر شما که در دهههای ۶۰ و ۷۰ شکل گرفت، فرق دارد و از این نظر من عکاس نیستم… باید بگویم از اوایل دهه ۸۰، جریان دیگری در عکاسی مطرح شد. من از عکس استفاده میکنم و اساس کارم عکاسی است؛ ولی کلیت کارم ربطی به عکاسی کلاسیک ندارد.» تیرافکن در مجموعههای «تخت جمشید» (۱۹۹۸-۱۹۹۵) و «چغازنبیل» (۹۷-۹۶) به گذشته تاریخی تاکید داشت و رفتهرفته در مجموعههای جدیدتر، از جمله «زورخانه»، این «گذشته»، مقطعی نزدیک به دوران حاضر را دربر گرفت و به گذشته ۷۰، ۸۰ سال پیش ارجاع پیدا کرد. با اینکه معتقد بود
«آدم بیگذشته، آدم بیهویت است» ولی این را هم میافزود که گذشته تابوتی نیست که مدام آن را روی دوشمان حمل کنیم. در واقع تیرافکن نوعی نگاه توامان به پیشرو و پشتسر داشت. میگفت: «نگاه به گذشته، هم دربردارنده نگاه به افق پیشروست و هم نگریستن به پشت سر. همیشه در کارهایم سعی میکنم حسی ایجاد کنم که واپسگرایی قلمداد نشود. هدفم از پرداختن به گذشته، از روی دریغ و افسوس نیست. نوعی کنکاش و طرح سوال است. بیشتر آثار این هنرمند به هویت، جنسیت و تقابلهای رخداده بین انسانها در طول تاریخ اشاره دارد. او در سال ۱۳۴۴ در عراق از پدر و مادری ایرانی متولد شد و همراه خانواده در کودکی به ایران بازگشت. در مورد سالهای آغازین زندگیاش به «شرق» گفته است: «در خوزستان بزرگ شدم، اما در کربلا به دنیا آمدم. پدرم از کودکی من، مسوول هیات مذهبی بود. از همان کودکی با هیاتها بزرگ شدم. ازدحام آدمها در هیاتها و زمزمه نوحهها و سینه و زنجیرزنی، تصاویری است که از کودکی مقابل چشمانم بود. این تصاویر برایم آشناست و حس خوبی به من میدهد. من همچنان این مراسم را دوست دارم. جالب اینجاست که عکاسی را با سلفپرتره شروع کردم. بعد به مرورِ زمان
آدمها وارد کارهایم شدند و دست آخر، انبوه آدمها، سوژه کارهایم قرار گرفتهاند.» او سال 1369 در رشته «عکاسی» از دانشگاه تهران فارغالتحصیل شد و عکاسی حرفهای را از سال ۱۳۷۰ آغاز کرد. طی این مدت توانست جوایز داخلی و خارجی بسیاری را به دست آورد. برخی از آثار این هنرمند، در مجموعههای ثابت موزههای مطرحی چون موزه بروکلین نیویورک، موزه ملی بریتانیا، موزه اروپایی عکس در پاریس، موزه لاکما (لسآنجلس) و همچنین موزه هنرهای معاصر تهران نگهداری میشود و شماری از آنها هم تاکنون در حراجهای معتبر هنری در لندن، نیویورک و دوبی به فروش رسیدهاند. تیرافکن طی سالهای اخیر بین تورنتو و تهران در رفتوآمد بود. شعبه گالری اعتماد در دوبی سال90 میزبان نمایشگاه انفرادی این هنرمند بود. در این نمایشگاه تعدادی از فتومونتاژهای او با عنوان «۰۶۱۱» به نمایش درآمد. از سوی دیگر نمایشگاه «هدایای سلاطین» که شامل آثار تیرافکن و دو هنرمند معاصر دیگر خاورمیانه بود، از اواخر اسفند90 تا خرداد91 در موزه اسلامی قطر در معرض دید علاقهمندان قرار گرفت. هدایای سلاطین، یک تور بزرگ نمایشگاهی بود که از موزه هنرهای معاصر لسآنجلس (لاکما) آغاز شد و
سهماه در این موزه در معرض دید مخاطبان بود. تیرافکن در این تور نمایشگاهی، یک چیدمان ارایه داد. آخرین نمایشگاه تیرافکن در تهران، سال گذشته در گالری هما برپا شد؛ نمایشگاهی با عنوان «گامهای اولیه» دربردارنده عکسهای هنرمند از اولین گامهای جدیاش در عکاسیاش. او همچنین سال گذشته، در پانزدهمین دوسالانه بینالمللی هنر آسیایی بنگلادش، موفق به دریافت تندیس دوسالانه، مدال طلا، دیپلم افتخار و جایزه نقدی این دوسالانه شد. لازم به ذکر است پیکر این هنرمند قرار است پس از انتقال به تهران تشییع شود.
صادق تیرافکن در تورنتو درگذشت. این خبر یکخطی، اهالی تجسمی و عکاسان را غروب پنجشنبه 19اردیبهشت برای دقایق طولانی در بُهت فروبرد. با اینکه دوستان نزدیک این هنرمند از بیماری تومور مغزیاش آگاهی داشتند؛ اما خیلیها در پس چهره آرام ولی جدی هنرمند 48ساله، بیماریای نمیدیدند. هر آنچه بود، تلاش بود و پرکاری و برپایی نمایشگاههای مهم در موزهها و گالریهای مطرح جهان. خیلیها او را عکاسی بزرگ میشناختند و شماری دیگر به او به چشم یک «هنرمند مفهومی» نگاه میکردند. خود او اما، آذر90 در گفتوگویی با «شرق» گفته بود: «کار من با آن عکاسی مدنظر شما که در دهههای ۶۰ و ۷۰ شکل گرفت، فرق دارد و از این نظر من عکاس نیستم… باید بگویم از اوایل دهه ۸۰، جریان دیگری در عکاسی مطرح شد. من از عکس استفاده میکنم و اساس کارم عکاسی است؛ ولی کلیت کارم ربطی به عکاسی کلاسیک ندارد.» تیرافکن در مجموعههای «تخت جمشید» (۱۹۹۸-۱۹۹۵) و «چغازنبیل» (۹۷-۹۶) به گذشته تاریخی تاکید داشت و رفتهرفته در مجموعههای جدیدتر، از جمله «زورخانه»، این «گذشته»، مقطعی نزدیک به دوران حاضر را دربر گرفت و به گذشته ۷۰، ۸۰ سال پیش ارجاع پیدا کرد. با اینکه معتقد بود
«آدم بیگذشته، آدم بیهویت است» ولی این را هم میافزود که گذشته تابوتی نیست که مدام آن را روی دوشمان حمل کنیم. در واقع تیرافکن نوعی نگاه توامان به پیشرو و پشتسر داشت. میگفت: «نگاه به گذشته، هم دربردارنده نگاه به افق پیشروست و هم نگریستن به پشت سر. همیشه در کارهایم سعی میکنم حسی ایجاد کنم که واپسگرایی قلمداد نشود. هدفم از پرداختن به گذشته، از روی دریغ و افسوس نیست. نوعی کنکاش و طرح سوال است. بیشتر آثار این هنرمند به هویت، جنسیت و تقابلهای رخداده بین انسانها در طول تاریخ اشاره دارد. او در سال ۱۳۴۴ در عراق از پدر و مادری ایرانی متولد شد و همراه خانواده در کودکی به ایران بازگشت. در مورد سالهای آغازین زندگیاش به «شرق» گفته است: «در خوزستان بزرگ شدم، اما در کربلا به دنیا آمدم. پدرم از کودکی من، مسوول هیات مذهبی بود. از همان کودکی با هیاتها بزرگ شدم. ازدحام آدمها در هیاتها و زمزمه نوحهها و سینه و زنجیرزنی، تصاویری است که از کودکی مقابل چشمانم بود. این تصاویر برایم آشناست و حس خوبی به من میدهد. من همچنان این مراسم را دوست دارم. جالب اینجاست که عکاسی را با سلفپرتره شروع کردم. بعد به مرورِ زمان
آدمها وارد کارهایم شدند و دست آخر، انبوه آدمها، سوژه کارهایم قرار گرفتهاند.» او سال 1369 در رشته «عکاسی» از دانشگاه تهران فارغالتحصیل شد و عکاسی حرفهای را از سال ۱۳۷۰ آغاز کرد. طی این مدت توانست جوایز داخلی و خارجی بسیاری را به دست آورد. برخی از آثار این هنرمند، در مجموعههای ثابت موزههای مطرحی چون موزه بروکلین نیویورک، موزه ملی بریتانیا، موزه اروپایی عکس در پاریس، موزه لاکما (لسآنجلس) و همچنین موزه هنرهای معاصر تهران نگهداری میشود و شماری از آنها هم تاکنون در حراجهای معتبر هنری در لندن، نیویورک و دوبی به فروش رسیدهاند. تیرافکن طی سالهای اخیر بین تورنتو و تهران در رفتوآمد بود. شعبه گالری اعتماد در دوبی سال90 میزبان نمایشگاه انفرادی این هنرمند بود. در این نمایشگاه تعدادی از فتومونتاژهای او با عنوان «۰۶۱۱» به نمایش درآمد. از سوی دیگر نمایشگاه «هدایای سلاطین» که شامل آثار تیرافکن و دو هنرمند معاصر دیگر خاورمیانه بود، از اواخر اسفند90 تا خرداد91 در موزه اسلامی قطر در معرض دید علاقهمندان قرار گرفت. هدایای سلاطین، یک تور بزرگ نمایشگاهی بود که از موزه هنرهای معاصر لسآنجلس (لاکما) آغاز شد و
سهماه در این موزه در معرض دید مخاطبان بود. تیرافکن در این تور نمایشگاهی، یک چیدمان ارایه داد. آخرین نمایشگاه تیرافکن در تهران، سال گذشته در گالری هما برپا شد؛ نمایشگاهی با عنوان «گامهای اولیه» دربردارنده عکسهای هنرمند از اولین گامهای جدیاش در عکاسیاش. او همچنین سال گذشته، در پانزدهمین دوسالانه بینالمللی هنر آسیایی بنگلادش، موفق به دریافت تندیس دوسالانه، مدال طلا، دیپلم افتخار و جایزه نقدی این دوسالانه شد. لازم به ذکر است پیکر این هنرمند قرار است پس از انتقال به تهران تشییع شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.