|

چرا داعش همچنان وجود دارد؟

جفری ساکس-مشاور دبیرکل سازمان ملل

حملات مرگ‌بار اخیر در استانبول، داکا و بغداد و چند شهر دیگر توان و تحرک داعش را از اروپا تا شمال آفریقا و خاورمیانه و بخش‌هایی از آسیا نشان داد. این گروه همچنان قادر است مقرهای خود را در سوریه و عراق حفظ کند. چرا؟ به این دلیل که دولت‌های سوریه، عراق و حتی آمریکا و متحدانش هرچند با داعش درگیر هستند، اما تاکنون این گروه را دشمن اصلی خود به حساب نیاورده‌اند؛ مسئله‌ای که وقتش رسیده تا از این منطق بدان نگریسته و عمل شود. تشکیلات داعش یک نیروی ستیزه‌جوی کوچک است. ارزیابی‌های آمریکا نشان می‌دهد این گروه حدود 20 الی 25‌ هزار نیرو در عراق و سوریه و نیز حدود پنج‌هزار نیرو در لیبی دارد. این را می‌توان با نیروهای مسلح سوریه (125 هزار سرباز)، عراق (271هزارو 500)، عربستان سعودی (233هزارو 500) و ترکیه (510هزارو 600) مقایسه کرد که نیروهای داعش به نظر فوق‌العاده ضعیف می‌آید. «باراک اوباما»، رئیس‌جمهور آمریکا، از سال 2014 ائتلافی را علیه داعش تشکیل داد اما این ائتلاف به جای مبارزه با داعش، از پشت صحنه مشغول سرنگونی دولت «بشار اسد»، رئیس‌جمهوری سوریه، بود. درباره موضع اسرائیل هم بد نیست به سخنان یک ژنرال اسرائیلی توجه شود که گفت «تل‌آویو نمی‌خواهد وضعیت کنونی سوریه به پایان برسد و برای مثال، داعش شکست بخورد چون کشورهای قدرتمند منطقه را رها می‌کنند و درنتیجه اسرائیل در مقابل ایران و حزب‌الله تنها می‌ماند». ایالات متحده آمریکا از زمان رهبری نومحافظه‌کاران استرات‍ژی خاصی را در خاورمیانه دنبال می‌کرد و آن اینکه بتواند در فرصتی کوتاه از چنگ رژیم‌های وابسته به شوروی سابق خلاص شود. در سال 1991 «پل ولفوویتز» به «ویسلی کلارک»، ژنرال آمریکایی، گفت: «ما از جنگ خلیج یک چیز آموختیم و آن اینکه قادر هستیم با استفاده از نیروهای نظامی خود بدون اینکه شوروی‌ها با ما مقابله کنند در 15 سال آینده از شر نظام‌های وابسته به شوروی سابق، از جمله سوریه، ایران و عراق خلاص شویم». هدف جنگ‌های متعددی را که آمریکا از افغانستان تا لیبی در پیش گرفته بود خلاص‌شدن از بقایای شوروی و دادن سلطه‌ای فراگیر به آمریکا بود؛ تلاشی که تاکنون موفق نبوده است. از سوی دیگر، سقوط اسد می‌تواند جایگاه منطقه‌ای ترکیه را هم تقویت کند. اما ترکیه درعین‌حال با سه دشمن روبه‌روست: با اسد، داعش و کردها. تابه‌حال مسئله داعش در آخرین ردیف اولویت ترکیه قرار داشته است، مگر اینکه حملات تروریستی اخیر این اولویت‌بندی را تغییر داده باشد.

روسیه نیز منافع منطقه‌ای خود را دنبال می‌کند اما حمایت مسکو از اسد مانع همکاری‌شان با آمریکا در زمینه مبارزه با داعش می‌شود. به‌این‌ترتیب می‌توان چند دلیل عمده را ذکر کرد که تاکنون به بقای داعش کمک کرده است:
1- تلاش نومحافظه‌کاران برای گسترش سلطه آمریکا از طریق تغییر نظام‌های طرفدار شوروی که تا اینجا شکست خورده است؛ سوریه و لیبی جزء نمونه‌های این شکست نیست.
2- سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا برای مدتی طولانی و به صورت مخفی مشغول آموزش گروه‌های سنی در سوریه بود. اما همین گروه‌ها بودند که بعد داعش را به وجود آوردند. داعش درواقع نتیجه مستقیم، هرچند غیرمنتظره سیاست‌هایی است که سازمان‌های اطلاعاتی آمریکا و شرکای منطقه‌ای آنها در پیش گرفتند.
3- به‌لحاظ تاکتیکی، ایالات متحده برای جنگ در دو جبهه یعنی نظام اسد و داعش برنامه‌ریزی نکرده است. جهادی‌های اهل سنت نیز یا داعش یا جبهه النصره هستند که هرگونه خلائی را پر می‌کنند. واقعیت این است که اسد و متحدانش در عراق قادر هستند داعش را شکست دهند، اما به این شرط که آمریکا، روسیه، عربستان سعودی و ایران از آنها حمایت کنند. درست است با این روش اسد در قدرت باقی می‌ماند و نفوذ روسیه گسترش می‌یابد، اما داعش پایگاه‌های عملیاتی خود در سوریه و عراق را از دست می‌دهد. شاید بد نباشد آمریکا و روسیه خلاف روند جنگ سرد حرکت کرده و تلاش‌های مشترک خود را صرف جنگ با تروریست‌ها کنند. یک شیوه همکاری برای شکست‌دادن داعش می‌تواند سایر کشورها، ازجمله عربستان سعودی و ترکیه را هم شامل شود و فرصتی برای ایجاد تفاهم با ایران را نیز به وجود آورد. این امر حتی می‌تواند امنیت اسرائیل را هم بیشتر تأمین کند زیرا با به وجودآمدن روابط بین ایران و غرب فرصت‌های بیشتری حتی برای اجرای طرح تشکیل دو دولت (اسرائیل و فلسطین) فراهم خواهد شد. تقویت داعش یکی از خطاهای استراتژیک غرب به‌ویژه ایالات متحده آمریکا بود. غرب می‌تواند داعش را شکست دهد اما به این شرط که آمریکا بپذیرد در استراتژی فعلی خود بازنگری کند.
منبع: الجزیره

حملات مرگ‌بار اخیر در استانبول، داکا و بغداد و چند شهر دیگر توان و تحرک داعش را از اروپا تا شمال آفریقا و خاورمیانه و بخش‌هایی از آسیا نشان داد. این گروه همچنان قادر است مقرهای خود را در سوریه و عراق حفظ کند. چرا؟ به این دلیل که دولت‌های سوریه، عراق و حتی آمریکا و متحدانش هرچند با داعش درگیر هستند، اما تاکنون این گروه را دشمن اصلی خود به حساب نیاورده‌اند؛ مسئله‌ای که وقتش رسیده تا از این منطق بدان نگریسته و عمل شود. تشکیلات داعش یک نیروی ستیزه‌جوی کوچک است. ارزیابی‌های آمریکا نشان می‌دهد این گروه حدود 20 الی 25‌ هزار نیرو در عراق و سوریه و نیز حدود پنج‌هزار نیرو در لیبی دارد. این را می‌توان با نیروهای مسلح سوریه (125 هزار سرباز)، عراق (271هزارو 500)، عربستان سعودی (233هزارو 500) و ترکیه (510هزارو 600) مقایسه کرد که نیروهای داعش به نظر فوق‌العاده ضعیف می‌آید. «باراک اوباما»، رئیس‌جمهور آمریکا، از سال 2014 ائتلافی را علیه داعش تشکیل داد اما این ائتلاف به جای مبارزه با داعش، از پشت صحنه مشغول سرنگونی دولت «بشار اسد»، رئیس‌جمهوری سوریه، بود. درباره موضع اسرائیل هم بد نیست به سخنان یک ژنرال اسرائیلی توجه شود که گفت «تل‌آویو نمی‌خواهد وضعیت کنونی سوریه به پایان برسد و برای مثال، داعش شکست بخورد چون کشورهای قدرتمند منطقه را رها می‌کنند و درنتیجه اسرائیل در مقابل ایران و حزب‌الله تنها می‌ماند». ایالات متحده آمریکا از زمان رهبری نومحافظه‌کاران استرات‍ژی خاصی را در خاورمیانه دنبال می‌کرد و آن اینکه بتواند در فرصتی کوتاه از چنگ رژیم‌های وابسته به شوروی سابق خلاص شود. در سال 1991 «پل ولفوویتز» به «ویسلی کلارک»، ژنرال آمریکایی، گفت: «ما از جنگ خلیج یک چیز آموختیم و آن اینکه قادر هستیم با استفاده از نیروهای نظامی خود بدون اینکه شوروی‌ها با ما مقابله کنند در 15 سال آینده از شر نظام‌های وابسته به شوروی سابق، از جمله سوریه، ایران و عراق خلاص شویم». هدف جنگ‌های متعددی را که آمریکا از افغانستان تا لیبی در پیش گرفته بود خلاص‌شدن از بقایای شوروی و دادن سلطه‌ای فراگیر به آمریکا بود؛ تلاشی که تاکنون موفق نبوده است. از سوی دیگر، سقوط اسد می‌تواند جایگاه منطقه‌ای ترکیه را هم تقویت کند. اما ترکیه درعین‌حال با سه دشمن روبه‌روست: با اسد، داعش و کردها. تابه‌حال مسئله داعش در آخرین ردیف اولویت ترکیه قرار داشته است، مگر اینکه حملات تروریستی اخیر این اولویت‌بندی را تغییر داده باشد.

روسیه نیز منافع منطقه‌ای خود را دنبال می‌کند اما حمایت مسکو از اسد مانع همکاری‌شان با آمریکا در زمینه مبارزه با داعش می‌شود. به‌این‌ترتیب می‌توان چند دلیل عمده را ذکر کرد که تاکنون به بقای داعش کمک کرده است:
1- تلاش نومحافظه‌کاران برای گسترش سلطه آمریکا از طریق تغییر نظام‌های طرفدار شوروی که تا اینجا شکست خورده است؛ سوریه و لیبی جزء نمونه‌های این شکست نیست.
2- سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا برای مدتی طولانی و به صورت مخفی مشغول آموزش گروه‌های سنی در سوریه بود. اما همین گروه‌ها بودند که بعد داعش را به وجود آوردند. داعش درواقع نتیجه مستقیم، هرچند غیرمنتظره سیاست‌هایی است که سازمان‌های اطلاعاتی آمریکا و شرکای منطقه‌ای آنها در پیش گرفتند.
3- به‌لحاظ تاکتیکی، ایالات متحده برای جنگ در دو جبهه یعنی نظام اسد و داعش برنامه‌ریزی نکرده است. جهادی‌های اهل سنت نیز یا داعش یا جبهه النصره هستند که هرگونه خلائی را پر می‌کنند. واقعیت این است که اسد و متحدانش در عراق قادر هستند داعش را شکست دهند، اما به این شرط که آمریکا، روسیه، عربستان سعودی و ایران از آنها حمایت کنند. درست است با این روش اسد در قدرت باقی می‌ماند و نفوذ روسیه گسترش می‌یابد، اما داعش پایگاه‌های عملیاتی خود در سوریه و عراق را از دست می‌دهد. شاید بد نباشد آمریکا و روسیه خلاف روند جنگ سرد حرکت کرده و تلاش‌های مشترک خود را صرف جنگ با تروریست‌ها کنند. یک شیوه همکاری برای شکست‌دادن داعش می‌تواند سایر کشورها، ازجمله عربستان سعودی و ترکیه را هم شامل شود و فرصتی برای ایجاد تفاهم با ایران را نیز به وجود آورد. این امر حتی می‌تواند امنیت اسرائیل را هم بیشتر تأمین کند زیرا با به وجودآمدن روابط بین ایران و غرب فرصت‌های بیشتری حتی برای اجرای طرح تشکیل دو دولت (اسرائیل و فلسطین) فراهم خواهد شد. تقویت داعش یکی از خطاهای استراتژیک غرب به‌ویژه ایالات متحده آمریکا بود. غرب می‌تواند داعش را شکست دهد اما به این شرط که آمریکا بپذیرد در استراتژی فعلی خود بازنگری کند.
منبع: الجزیره

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.