|

«الهي قمشه‌اي»؛ بانويي كه تسليم مشیت الهی بود

فاطمه راکعی

ما ز بالاییم و بالا می‌رویم حضرت مولانا

چگونه می‌شود در این برگ‌ریز دنیای هنر و هنرمندانش، از ضایعه دردناک درگذشت بانو «مهدیه الهی‌قمشه‌ای» چشم پوشید که مرگ او یکی از بزرگ‌ترین فقدان‌هایي است که جامعه فرهنگی و ادبی کشور و همه اهالی اقلیم اخلاق و عرفان را این روزها در غم فرو برده.
بانو الهی‌قمشه‌ای، شخصیتی باهوش بود و حافظه‌ای سرشار و قدرت بیانی بسیار تأثیرگذار داشت. از نوادر بانوان روزگار ما بودند که این‌چنین یار غار کتاب و مطالعه بودند و هم‌زمان دوستی و الفت با عرفان و اخلاق و فلسفه داشتند. وجود ایشان، هر علاقه‌مندی را به یاد برادرشان می‌انداخت و این دو عزیز به‌راستی در مکتب پدر بزرگوارشان ظرایف زندگی را آموخته بودند، آن‌چنان که از دامن مادری بزرگ رشد کرده و بالیده بودند. تصویری که من از ایشان دارم، شخصیتی است که عاشق مطالعات عمیق ادبی بود؛ آنچه را که از ادبیات و شعر کلاسیک در حافظه داشتند، با تحلیل‌های اخلاقی، اجتماعی و عرفانی پندآموز روانه جمع شنونده خود می‌کردند و سحر کلام‌شان، از جنس امروز بود؛ یعنی انسان امروز، خانواده امروز و شرایط امروز را در گفتار و کردار و ارجاع‌های مداوم به حافظه ادبی‌اش مراعات می‌کرد تا هرکس بتواند از آن بحر، در حد بضاعت خود توشه‌ای برگیرد. او در ارتباط‌برقرارکردن میان فرهنگ کلاسیک و سنت ادبی فارسی با مسائل روز دنیا به‌گونه‌اي رعایت می‌کرد كه مخاطبانش گیرایی سخن او را درمی‌یافتند و این از زیباترین تجربه‌های حضور این بانوی فرهیخته در میان اهالی فرهنگ ایران بود. فارغ از اینها، کلاس‌ها و جلسات مختلفی را عهده‌دار بودند، از عرفان و اخلاق گرفته تا معارف اسلامی و جزء معدود استاداني بودند که زبان گیرایشان به نسل جوان در یافتن زیبایی‌های دین، اخلاق و معنویت کمک می‌کرد. در این میان نباید از اخلاص و حالت تسلیمی که او در برابر مشیت الهی داشت، چشم پوشید. آنچه را در قصه‌ها خوانده بودیم از معنای تسلیم امر الهی‌ بودن، در بانو الهی‌قمشه‌ای، تجسم واقعی داشت. ایشان به فاصله دو سال، در مرگ دو فرزند خود عزاداری کرد؛ اما متانتی را که در برخورد با این مشیت الهی بود در کمتر مادری دیده‌ایم. یک قطره اشک در آن روزهای تلخ بر صورت‌شان نیامد و در تمام مراسم‌های سوگواری، با چهره‌ای گشاده و متبسم و با تواضعي از بن دندان در برابر خداوند حاضر شدند. آموزشی عملی‌تر از این برای باور آنچه در گفتارشان بود مگر ممکن است؟ شاگردانی که ایشان تربیت کرده‌اند، قطعا می‌توانند ادامه‌دهنده راه او باشند و با توشه‌ای که از این بانوی پرهیزكار همراه خود کرده‌اند می‌توانند نسل‌های فراوانی را با وجه رحمانی دین آشنا کنند. من این ضایعه بزرگ را به جامعه هنری، فرهنگی، ادبی و دینی کشور تسلیت می‌گویم و امیدوارم شاگردان ایشان با اتکا به گنجینه‌ گران‌سنگ ادبیات و عرفان فارسی بتوانند در جهت شناخت راه ایشان، قدمی مهم بردارند.

ما ز بالاییم و بالا می‌رویم حضرت مولانا

چگونه می‌شود در این برگ‌ریز دنیای هنر و هنرمندانش، از ضایعه دردناک درگذشت بانو «مهدیه الهی‌قمشه‌ای» چشم پوشید که مرگ او یکی از بزرگ‌ترین فقدان‌هایي است که جامعه فرهنگی و ادبی کشور و همه اهالی اقلیم اخلاق و عرفان را این روزها در غم فرو برده.
بانو الهی‌قمشه‌ای، شخصیتی باهوش بود و حافظه‌ای سرشار و قدرت بیانی بسیار تأثیرگذار داشت. از نوادر بانوان روزگار ما بودند که این‌چنین یار غار کتاب و مطالعه بودند و هم‌زمان دوستی و الفت با عرفان و اخلاق و فلسفه داشتند. وجود ایشان، هر علاقه‌مندی را به یاد برادرشان می‌انداخت و این دو عزیز به‌راستی در مکتب پدر بزرگوارشان ظرایف زندگی را آموخته بودند، آن‌چنان که از دامن مادری بزرگ رشد کرده و بالیده بودند. تصویری که من از ایشان دارم، شخصیتی است که عاشق مطالعات عمیق ادبی بود؛ آنچه را که از ادبیات و شعر کلاسیک در حافظه داشتند، با تحلیل‌های اخلاقی، اجتماعی و عرفانی پندآموز روانه جمع شنونده خود می‌کردند و سحر کلام‌شان، از جنس امروز بود؛ یعنی انسان امروز، خانواده امروز و شرایط امروز را در گفتار و کردار و ارجاع‌های مداوم به حافظه ادبی‌اش مراعات می‌کرد تا هرکس بتواند از آن بحر، در حد بضاعت خود توشه‌ای برگیرد. او در ارتباط‌برقرارکردن میان فرهنگ کلاسیک و سنت ادبی فارسی با مسائل روز دنیا به‌گونه‌اي رعایت می‌کرد كه مخاطبانش گیرایی سخن او را درمی‌یافتند و این از زیباترین تجربه‌های حضور این بانوی فرهیخته در میان اهالی فرهنگ ایران بود. فارغ از اینها، کلاس‌ها و جلسات مختلفی را عهده‌دار بودند، از عرفان و اخلاق گرفته تا معارف اسلامی و جزء معدود استاداني بودند که زبان گیرایشان به نسل جوان در یافتن زیبایی‌های دین، اخلاق و معنویت کمک می‌کرد. در این میان نباید از اخلاص و حالت تسلیمی که او در برابر مشیت الهی داشت، چشم پوشید. آنچه را در قصه‌ها خوانده بودیم از معنای تسلیم امر الهی‌ بودن، در بانو الهی‌قمشه‌ای، تجسم واقعی داشت. ایشان به فاصله دو سال، در مرگ دو فرزند خود عزاداری کرد؛ اما متانتی را که در برخورد با این مشیت الهی بود در کمتر مادری دیده‌ایم. یک قطره اشک در آن روزهای تلخ بر صورت‌شان نیامد و در تمام مراسم‌های سوگواری، با چهره‌ای گشاده و متبسم و با تواضعي از بن دندان در برابر خداوند حاضر شدند. آموزشی عملی‌تر از این برای باور آنچه در گفتارشان بود مگر ممکن است؟ شاگردانی که ایشان تربیت کرده‌اند، قطعا می‌توانند ادامه‌دهنده راه او باشند و با توشه‌ای که از این بانوی پرهیزكار همراه خود کرده‌اند می‌توانند نسل‌های فراوانی را با وجه رحمانی دین آشنا کنند. من این ضایعه بزرگ را به جامعه هنری، فرهنگی، ادبی و دینی کشور تسلیت می‌گویم و امیدوارم شاگردان ایشان با اتکا به گنجینه‌ گران‌سنگ ادبیات و عرفان فارسی بتوانند در جهت شناخت راه ایشان، قدمی مهم بردارند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.