|

زنده باشد تا آدم‌ها را بشناسد

علی نامجو: وحید آقاپور یکی از شناخته‌شده‌ترین بازیگران و کارگردان‌های تئاتر است؛ بازیگر تئاترهایی مانند «ماضی استمراری» و «خرمگس» در نمایش «روزهای بی‌باران» به کارگردانی امین بهروزی. آقاپور در این تئاتر، بازیگر شخصیتی به نام «پوریا» است که کاراکتری چندوجهی دارد؛ شخصیتی بذله‌گو اما دغدغه‌مند که در عین چندلایه‌بودن، لبخند را بر لبان مخاطب می‌نشاند. وحید آقاپور درباره نمایش «روزهای بی‌باران»، شخصیت پوریا و مواجهه این کاراکتر با مسائل اجتماعی درون نمایش، با ما به گفت‌وگو نشست:

‌ درباره شخصیت «پوریا» در «روزهای بی‌باران» صحبت کنید. چه چیزی در این کاراکتر برای شما جذاب بود که پذیرفتید در این تئاتر حضور داشته باشید؟
پوریای داستان در نمایش «روزهای بی‌باران» تا جایی از ماجرا شاید خیلی جدی گرفته نمی‌شود. وقتی دکتر می‌خواهد با همسرش که هر دو از دوستان قدیمی او هستند، صحبت کند، او را مخاطب قرار می‌دهد. نه‌فقط به این دلیل که موضوع، خود پوریا است، بلکه شاید به این دلیل که می‌داند چقدر برای همسرش، وجود پوریا مهم‌تر از هر چیز دیگری است. پوریا ویژگی‌هایی دارد که مخاطب براساس دریافت خود از نمایش به آن واکنش نشان می‌دهد و با آن همذات‌پنداری می‌کند. پوریا انسانی شوخ و دوست‌داشتنی است. درعین‌حال ممکن است باور عمومی و عرفی جامعه ما او را کمی غیرجدی جلوه دهد، نه‌فقط در حوزه زیسته خودش حتی در حوزه تفکری دیگران پوریا خیلی جدی نیست.
‌ جمع بین این دو موضوع و لحظه موعودی که فرا می‌رسد و پوریا می‌خواهد ثابت کند «اینجا را جدی می‌گویم»، پردازشی می‌خواهد که ما می‌خواهیم از منظر اجتماعی به آن بپردازیم. می‌توان گفت فاکتورهای تئاتری برای مخاطب چندان اهمیتی ندارد، چون وجه تکنیکال ماجرا چیزی است که بازیگر با آن موفق می‌شود.
اجازه دهید این‌طور به سؤال شما پاسخ دهم؛ این خصلت بذله‌گویی و بامزگی کاراکتر پوریا درواقع پوسته بیرونی این شخصیت است. درواقع این رفتار ظاهری این آدم است. بخشی از این ماجرا هم انتخابش به این دلیل بوده که ما بتوانیم سمپاتی مخاطب را بیشتر داشته باشیم، چون چنین کاراکتری وقتی به این مقطع می‌رسد که احتمال دارد زندگی‌اش به پایان برسد، همدلی بیشتری را در مخاطب برمی‌انگیزد. این موضوع را نسبت به زمانی در نظر بگیرید که مثلا این کاراکتر خیلی کاراکتر دلچسبی نباشد و سرد باشد. نگاه خود ما این است. این سویه و این جنبه شوخ‌بودن به نظر حتی خود من چیزی نیست که باعث شود تلقی ما این باشد که این کاراکتر کلا نگاهش به زندگی، نگاه بدون جهت یا نگاه بی‌هویتی است. خیر؛ آدم‌هایی با چنین رفتار ظاهری در مسائل جدی و بنیادین زندگی می‌توانند اتفاقا برخوردهای خیلی جدی داشته و کاملا عمیق باشند؛ درواقع همان ایده کلی که واقعا از روی ظاهر آدم‌ها نباید باطن، اندیشه و عمق آنها را قضاوت کرد. انتخاب چنین رفتار ظاهری‌ای صرفا به این دلیل بود. خود ما قصدمان این نبود بگوییم این آدم وقتی از عمق شوخ‌بودن به این سطح از جدی‌بودن می‌رسد، دچار استحاله می‌شود. نه واقعا چنین چیزی نبود.
‌ اتفاقا اگر بخواهیم کل رفتار پوریا را تحلیل کنیم، او همواره به سمت زندگی است و تا آن بخشی از ماجرا که موضوع حیات یا نداشتن حیات او نیست، در حال زندگی‌کردن و رو به سوی زندگی است. یک جایی می‌رسد که قرار است او را از کسانی که دوست‌شان دارد، بگیرند و کسانی را هم که دوست‌شان دارد به واسطه مرگ، عمل جراحی یا فراموشی یا هر چیز دیگر از او بگیرند. پس آنجا هم به سمت زندگی است و فقط شیوه نگاهش فرق می‌کند چون موقعیت، واکنش دیگری را می‌خواهد... .
درواقع این انتخابی است بر سر اینکه کدام‌یک از این دو معنایش بیشتر از معنای زندگی است، این پرسش اساسی در مقابل پوریا قرار داده شده است. به نظر من طبعا آدمی که این‌قدر متکی به ارتباطات دوستانه و خوش‌بودن در لحظات زندگی است، ترجیح می‌دهد اگر قرار است زندگی‌اش معنایی داشته باشد، همین خوش‌بودن، در ارتباط‌بودن، دوست‌داشتن و دوست‌داشته‌شدن باشد. وقتی دو انتخاب پیش‌ِروی خود دارد که یکی از آنها معنای همه این مناسبات را از بین می‌برد، طبعا این انتخاب، انتخاب این کاراکتر قرار نمی‌گیرد و ترجیح می‌دهد تا زمانی زنده باشد که آدم‌ها را بشناسد، آنها را دوست داشته باشد و دوست داشته شود. اگر این موارد نباشد پس زندگی معنایی نخواهد داشت.
‌ نمی‌خواهیم به شخصیت پوریا لِیبِل بچسبانیم ولی به‌هرحال، شما به واسطه سال‌ها فعالیت در تئاتر با اصطلاحات آشنا هستید. به نظر می‌رسد رفتار او «کامووار» است. آلبر کامو انسانی است که چون به محدودبودن حیات و اینکه یک روز به «نیستی» خواهد رسید، فکر می‌کند، به‌شدت سعی می‌کند در لحظه خوش باشد. البته درباره موضوعات جدی هم پافشاری‌های خودش را دارد... .
برای نمونه وطنی این موضوع، خیام را داریم که زیست در لحظه و غنیمت‌دانستن دَم را یک اصل می‌داند. شاید بشود گفت بله، به چنین طرز فکری شباهت دارد و به آن نزدیک است. درواقع معنای وجود و معنای زندگی که بحث اصلی مکتب اگزیستانسیالیسم است، در حال مرور است، تفسیر و نتیجه آن در این نمایش دیده می‌شود. از این نظر می‌توانیم تأمل خوبی روی این نمایش داشته باشیم.
‌ برخی از پرسش‌هایی که مطرح می‌کنیم، صرف مواجهه با یک بازیگر نیست. به‌هرحال، باور ما این است بازیگر یک هنرمند است؛ در معنایی که بشود تعریفش کرد. البته این تعریف جایگاه اصلی بازیگر نیست، به‌هرحال او یک کنشگر اجتماعی است... .
درواقع او اول انسان و بعد هنرمند است. درک و دریافتی دارد که اثر را از آنِ خود می‌کند و زمانی که به اثر می‌رسد، در مقام اجرا آنها را به منصه ظهور می‌گذارد. فاکتورهایی از بیان‌های اجتماعی تئاتر هم در این نمایش وجود دارد. برای مثال، ما عشقی در این تئاتر می‌بینیم. با وجود اینکه در جاهایی ممکن است به نظر بعضی‌ها هرزه‌انگاری‌هایی در ذهن پوریا باشد؛ به واسطه لطیفه‌هایی که تعریف می‌کند و شوخی‌هایی که انجام می‌دهد، اما در مقام عمل می‌بینیم او به چه چیزی معتقد است. اعتقاد او همان عشق است.

علی نامجو: وحید آقاپور یکی از شناخته‌شده‌ترین بازیگران و کارگردان‌های تئاتر است؛ بازیگر تئاترهایی مانند «ماضی استمراری» و «خرمگس» در نمایش «روزهای بی‌باران» به کارگردانی امین بهروزی. آقاپور در این تئاتر، بازیگر شخصیتی به نام «پوریا» است که کاراکتری چندوجهی دارد؛ شخصیتی بذله‌گو اما دغدغه‌مند که در عین چندلایه‌بودن، لبخند را بر لبان مخاطب می‌نشاند. وحید آقاپور درباره نمایش «روزهای بی‌باران»، شخصیت پوریا و مواجهه این کاراکتر با مسائل اجتماعی درون نمایش، با ما به گفت‌وگو نشست:

‌ درباره شخصیت «پوریا» در «روزهای بی‌باران» صحبت کنید. چه چیزی در این کاراکتر برای شما جذاب بود که پذیرفتید در این تئاتر حضور داشته باشید؟
پوریای داستان در نمایش «روزهای بی‌باران» تا جایی از ماجرا شاید خیلی جدی گرفته نمی‌شود. وقتی دکتر می‌خواهد با همسرش که هر دو از دوستان قدیمی او هستند، صحبت کند، او را مخاطب قرار می‌دهد. نه‌فقط به این دلیل که موضوع، خود پوریا است، بلکه شاید به این دلیل که می‌داند چقدر برای همسرش، وجود پوریا مهم‌تر از هر چیز دیگری است. پوریا ویژگی‌هایی دارد که مخاطب براساس دریافت خود از نمایش به آن واکنش نشان می‌دهد و با آن همذات‌پنداری می‌کند. پوریا انسانی شوخ و دوست‌داشتنی است. درعین‌حال ممکن است باور عمومی و عرفی جامعه ما او را کمی غیرجدی جلوه دهد، نه‌فقط در حوزه زیسته خودش حتی در حوزه تفکری دیگران پوریا خیلی جدی نیست.
‌ جمع بین این دو موضوع و لحظه موعودی که فرا می‌رسد و پوریا می‌خواهد ثابت کند «اینجا را جدی می‌گویم»، پردازشی می‌خواهد که ما می‌خواهیم از منظر اجتماعی به آن بپردازیم. می‌توان گفت فاکتورهای تئاتری برای مخاطب چندان اهمیتی ندارد، چون وجه تکنیکال ماجرا چیزی است که بازیگر با آن موفق می‌شود.
اجازه دهید این‌طور به سؤال شما پاسخ دهم؛ این خصلت بذله‌گویی و بامزگی کاراکتر پوریا درواقع پوسته بیرونی این شخصیت است. درواقع این رفتار ظاهری این آدم است. بخشی از این ماجرا هم انتخابش به این دلیل بوده که ما بتوانیم سمپاتی مخاطب را بیشتر داشته باشیم، چون چنین کاراکتری وقتی به این مقطع می‌رسد که احتمال دارد زندگی‌اش به پایان برسد، همدلی بیشتری را در مخاطب برمی‌انگیزد. این موضوع را نسبت به زمانی در نظر بگیرید که مثلا این کاراکتر خیلی کاراکتر دلچسبی نباشد و سرد باشد. نگاه خود ما این است. این سویه و این جنبه شوخ‌بودن به نظر حتی خود من چیزی نیست که باعث شود تلقی ما این باشد که این کاراکتر کلا نگاهش به زندگی، نگاه بدون جهت یا نگاه بی‌هویتی است. خیر؛ آدم‌هایی با چنین رفتار ظاهری در مسائل جدی و بنیادین زندگی می‌توانند اتفاقا برخوردهای خیلی جدی داشته و کاملا عمیق باشند؛ درواقع همان ایده کلی که واقعا از روی ظاهر آدم‌ها نباید باطن، اندیشه و عمق آنها را قضاوت کرد. انتخاب چنین رفتار ظاهری‌ای صرفا به این دلیل بود. خود ما قصدمان این نبود بگوییم این آدم وقتی از عمق شوخ‌بودن به این سطح از جدی‌بودن می‌رسد، دچار استحاله می‌شود. نه واقعا چنین چیزی نبود.
‌ اتفاقا اگر بخواهیم کل رفتار پوریا را تحلیل کنیم، او همواره به سمت زندگی است و تا آن بخشی از ماجرا که موضوع حیات یا نداشتن حیات او نیست، در حال زندگی‌کردن و رو به سوی زندگی است. یک جایی می‌رسد که قرار است او را از کسانی که دوست‌شان دارد، بگیرند و کسانی را هم که دوست‌شان دارد به واسطه مرگ، عمل جراحی یا فراموشی یا هر چیز دیگر از او بگیرند. پس آنجا هم به سمت زندگی است و فقط شیوه نگاهش فرق می‌کند چون موقعیت، واکنش دیگری را می‌خواهد... .
درواقع این انتخابی است بر سر اینکه کدام‌یک از این دو معنایش بیشتر از معنای زندگی است، این پرسش اساسی در مقابل پوریا قرار داده شده است. به نظر من طبعا آدمی که این‌قدر متکی به ارتباطات دوستانه و خوش‌بودن در لحظات زندگی است، ترجیح می‌دهد اگر قرار است زندگی‌اش معنایی داشته باشد، همین خوش‌بودن، در ارتباط‌بودن، دوست‌داشتن و دوست‌داشته‌شدن باشد. وقتی دو انتخاب پیش‌ِروی خود دارد که یکی از آنها معنای همه این مناسبات را از بین می‌برد، طبعا این انتخاب، انتخاب این کاراکتر قرار نمی‌گیرد و ترجیح می‌دهد تا زمانی زنده باشد که آدم‌ها را بشناسد، آنها را دوست داشته باشد و دوست داشته شود. اگر این موارد نباشد پس زندگی معنایی نخواهد داشت.
‌ نمی‌خواهیم به شخصیت پوریا لِیبِل بچسبانیم ولی به‌هرحال، شما به واسطه سال‌ها فعالیت در تئاتر با اصطلاحات آشنا هستید. به نظر می‌رسد رفتار او «کامووار» است. آلبر کامو انسانی است که چون به محدودبودن حیات و اینکه یک روز به «نیستی» خواهد رسید، فکر می‌کند، به‌شدت سعی می‌کند در لحظه خوش باشد. البته درباره موضوعات جدی هم پافشاری‌های خودش را دارد... .
برای نمونه وطنی این موضوع، خیام را داریم که زیست در لحظه و غنیمت‌دانستن دَم را یک اصل می‌داند. شاید بشود گفت بله، به چنین طرز فکری شباهت دارد و به آن نزدیک است. درواقع معنای وجود و معنای زندگی که بحث اصلی مکتب اگزیستانسیالیسم است، در حال مرور است، تفسیر و نتیجه آن در این نمایش دیده می‌شود. از این نظر می‌توانیم تأمل خوبی روی این نمایش داشته باشیم.
‌ برخی از پرسش‌هایی که مطرح می‌کنیم، صرف مواجهه با یک بازیگر نیست. به‌هرحال، باور ما این است بازیگر یک هنرمند است؛ در معنایی که بشود تعریفش کرد. البته این تعریف جایگاه اصلی بازیگر نیست، به‌هرحال او یک کنشگر اجتماعی است... .
درواقع او اول انسان و بعد هنرمند است. درک و دریافتی دارد که اثر را از آنِ خود می‌کند و زمانی که به اثر می‌رسد، در مقام اجرا آنها را به منصه ظهور می‌گذارد. فاکتورهایی از بیان‌های اجتماعی تئاتر هم در این نمایش وجود دارد. برای مثال، ما عشقی در این تئاتر می‌بینیم. با وجود اینکه در جاهایی ممکن است به نظر بعضی‌ها هرزه‌انگاری‌هایی در ذهن پوریا باشد؛ به واسطه لطیفه‌هایی که تعریف می‌کند و شوخی‌هایی که انجام می‌دهد، اما در مقام عمل می‌بینیم او به چه چیزی معتقد است. اعتقاد او همان عشق است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.