نخستوزیر بعدی بریتانیا کیست
«ترزا مي»، انتخاب بين «بد» و «بدتر»
نفيسه كريمي
اتحادیه اروپا را یک گربه فرض کنید. این گربه در جعبهای مملو از رادیواکتیو ناپدیدار- ماده 50- قرار داده شده است. این سم (ماده 50) در هر شرایطی این گربه را خواهد کشت و این مرگ تنها نتیجه تأییدشدهای است که هنگام بازشدن دَرِ این جعبه شاهد آن خواهیم بود، اما تا زمانی که این جعبه، مهروموم شده، مشخص نیست این گربه وحشی زنده است یا مرده. این دولت همان «شرودینگر» اتحادیه اروپاست؛ همان آزمایشي که در سال ۱۹۳۵ به وسیله «اروین شرودینگر»، فیزیکدان اتریشی، ابداع شد. آزمایشی که در آن یک گربه بسته به یک رویداد تصادفی ممکن است مرده یا زنده باشد. حتي اگر این رويداد ترسناک به نظر برسد.
این تشبیه به بهترین شکل وظایف نخستوزیر بعدی بریتانیا را تعیین و تشريح میکند؛ چگونگی مذاکره با اتحادیه اروپا پس از مشخصشدن نتیجه همهپرسی در این کشور. اما پارامترهای سادهای دراینمیان مطرح هستند؛ تجارت، آن هم با حفظ فواید بازار واحد و همراه با تأکید بر کنترل ورود مهاجران به این کشور که خواسته اصلی تمامی رأیدهندگانی بود که به خروج بریتانیا رأی مثبت دادند.
اما مشکل اصلی آن است که جنبشهای آزاد کارگری و بازار واحد اروپایی از یکدیگر جدا نیستند؛ کاهش یکی به معنای کاهش دیگری است. رضایت حداکثری رأیدهندگان به خروج بریتانیا از اتحادیه، البته نه تمامی آنان، بلکه تعداد زیادی از آنها - افرادی که تنها انگیزهشان در این مسیر کاهش روند مهاجرتی بود- به معنای متلاطمکردن اوضاع اقتصادی بود و نادیدهگرفتن این میزان از رضایت فردی، در حقیقت توهین به دموکراسی است.
با وجود انکار رأیدهندگان لیبرال، اعضای کمپین خروج، این موضوع اساسی را پذیرفتند که بین کنترل مرزها به هر قیمتی و تحت هر شرايطي و تعامل با همسایگان نزدیک بریتانیا و شرکای تجاری، بايد یکی را انتخاب کنند. اکثریت آنان خواهان بازگشت به شرایط گذشته بودند، اما اعضای کمپین ماندن در اتحادیه اروپا، این انتخاب را دوست نداشتند؛ بنابراين طرفداران اروپا اگر بتوانند از دو مرحله خشم و انکار عبور کنند، در سالهای آینده نيز همچنان متحد باقي خواهند ماند. برخی از این خشونتها پذیرفتنی است؛ بهویژه زمانی که به سخن «فیلیپ راث»، نویسنده آمریکایی استناد میکنیم که میگوید: «خشم افراد را کارآمدتر میکند. این همان عملکرد برای بقاست و به همین دلیل این حس به بشر اعطا شده است. اگر خشم شما را ناکارآمد میکند، او را مانند یک سیبزمینی داغ به هوا پرت کنید».
هرچند اگر حامیان خروج، به نتایج این همهپرسی افتخار میکنند، پس دیگر بريتانيا نمیتواند به نقطهای بازگردد که آن را «عضویت در اتحادیه اروپا» مینامند، اما اگر این حمایت بازتابدهنده پذیرش مسئولیت منافع ملی است، نزدیکی به اين اتحادیه بیشازپیش محتمل خواهد شد.
دراینمیان برخی میگویند این شرایط بحرانیترین اوضاع بریتانیا بعد از جنگ داخلی در این کشور، در حدود ۴۰۰ سال پیش است. «ترزا می» حالا گزینه محبوب حزب محافظهکار و بنگاههای شرطبندی است تا کاری دشوار را به دست بگیرد. مذاکره برای خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا، در حقيقت کلاف سردرگمی است که بازکردنش مشخصا به کسی احتیاج دارد که اطلاعات و تجربه کافی داشته باشد. ترزا می در سخنرانی برای ورود به مبارزات درونحزبی در یک جمله گفت: «من ترزا می، تنها کسی هستم که میتواند نخستوزیر بعدی بریتانیا باشد».
نخستوزیر بعدی احتمالی کیست
ترزا می 59ساله، تا بیستوچهارم ماه ژوئن برای شش سال در دوره نخستوزیری «دیوید کامرون»، وزیر کشور بود. همین او را در موقعیتی ویژه قرار میدهد؛ چراکه در 50 سال گذشته، هیچکس شش سال پیاپی در پستی چنین کلیدی قرار نداشته است. او در دانشگاه آکسفورد جغرافی خوانده و پیش از اینکه به عضویت پارلمان درآید، در مرکز مالی و بانکی لندن کار کرده است. از ۱۷ سال پیش درست دو سال بعد از اینکه برای اولینبار از «میدنهد»، به عنوان نماینده پارلمان به «وستمینستر» رسید، در سطوح بالای حزب فعال بود. از سال ۱۹۹۹ در کابینه سایه «مایکل هاوارد»، به عنوان وزیر آموزش و کار حضور داشت تا روزی که محافظهکاران قدرت را به دست گرفتند. در کابینه سایه آن روزها، به عنوان حزب مخالف در مقابل حزب «کارگر» شکستناپذیر، در دوره «تونی بلر»، نخستوزیر سابق بریتانیا، برای بیش از 10 سال، ترزا در پستهای مختلف حضور داشت؛ البته بیشتر به عنوان وزیر زنان و برابری.
در سال ۲۰۰۵ در یک سخنرانی، در مجمع عمومی از اعضای حزب خواست با اقشار فقیرتر ارتباط بیشتری برقرار کنند تا شهرت بد حزب با عنوان «حزب بدجنس» تغییر کند؛ عنوانی که بسیاری از بزرگترهای حزب هنوز او را برای بهکاربردنش نبخشیدهاند. رابطه او با دیوید کامرون نيز چندان خوب نبود، اما همیشه احترام بينشان وجود داشت. حتی در آغاز سخنرانی برای نامزدشدن در مبارزات حزبی برای رسیدن به کرسی رهبری، از دیوید کامرون تشکر کرد؛ مردی که به گفته او حزب محافظهکار را از یک حزب بازنده به یک حزب برنده تبدیل کرد. اما برخلاف این تمجیدها، او در مواردی اختلافنظرهایی جدی با دیوید کامرون داشت. با وجود این، قول داد حزب را که بعد از مبارزات اخیر دو پاره شده، دوباره یکپارچه کند. اين در حالي است كه ترزا مي در مبارزات اخیر برای رفراندوم درباره موقعیت بریتانیا در اتحادیه اروپا، جزء چهرههای اصلی کمپین نبود. بسیاری روز بعد از اعلام نتایج نمیدانستند، وزیر کشور مملکت طرفدار ماندن بوده یا خروج؛ البته که او طرفدار ماندن بود.
توانایی در چانهزنی
یکی از ویژگیهای ترزا می، تواناییاش در مذاکره و توجه به جزئیات است؛ همان چیزی که در مذاکرات پیشِرو برای خروج از اتحادیه اروپا، اهمیت کلیدی پیدا میکند. او باز هم در توصیف خود میگوید: سیاستمدار اهل خودنمایی نیستم، دائم از یک استودیوی خبری به استودیوی دیگر نمیروم، سر ناهار با همکارانم غیبت نمیکنم و در کافههای اطراف پارلمان با بقیه نمینوشم؛ اما کارم را بلدم. او میگوید، «مرا براساس کارهایم قضاوت کنید».
طبیعی است که بسیاری انتقادات تندی از او دارند؛ هم در حوزه مهاجرت هم در حوزه خدمات اجتماعی، اما خودش به این سابقه مفتخر است و میگوید توانسته کارهای استثنایی در این سالها انجام دهد؛ مهاجرت از خارج اتحادیه اروپا را کنترل کرده، پروندههای باز پلیس درباره سوءاستفاده از قدرت و غیره را دنبال کرده و البته در یکی، دو مورد مشخص از جمله استرداد «ابو قتاده» به اردن، پروندهای را که سالها طول کشید، به نتیجه رسانده است.
مسئله مهاجرت در قلب رفراندوم اخیر قرار داشت. بسیاری از کسانی که به خروج رأی داند، مسئلهشان مهاجرت عمده از اتحادیه اروپا به بریتانیا در چارچوب جابهجایی آزادانه نیروی کار بود. در روزهای بعد از رفراندوم، حتی بعضی از رهبران کمپین خروج، زیر این ماجرا زدند و گفتند بریتانیا در اتحادیه مالی میماند و جابهجایی نیروی کار هم سرجای خودش است، اما خانم می نظر دیگری دارد، میگوید: «مردم به این خواسته رأی دادهاند و روشن است که او باید این کار را انجام دهد».
بانوی آهنین
پس از سخنرانی «ترزا می» در کنفرانس سالانه حزب محافظهکار در زمان انتخاب دیوید کامرون برای کسب کرسی ریاست، بسیاری از رسانهها، او را با «مارگارت تاچر»، نخستوزیر پیشین این کشور قیاس کردند و به او لقب «بانوی آهنین» جدید بریتانیا دادند. روزنامه «دیلیبیست» در آن زمان در گزارشی با اشاره به نقش خانم می در راهبری کشورش برای همکاری با ائتلاف ضدداعش در حملات هوایی علیه این گروه تروریستی در عراق نوشت: «او امیدوارست بهزودی کل کشور را راهبری کند». این روزنامه انگلیسی اينطور ادامه داده بود، «اگر کامرون انتخابات آینده را از دست بدهد، او (ترزا می) حتی میتواند پیش از پیروزی «هیلاری کلینتون» در کاخ سفید (انتخابات 2016 ایالات متحده) رهبری محافظهکاران انگلیسی را در دست بگیرد». ترزا می که به «واگویی حقایق تلخ» معروف است، پیش از این در زمان نخستوزیری تونی بلر چشمدرچشم همحزبیهای محافظهکارش گفته بود: «باید در همه آنچه انجام میدهند به طور بنیادین تغییر ایجاد کنند» و افزوده بود، حزب محافظهکار به «حزبی کثیف» بدل شده است. چند نفری در حزب، هرگز او را برای سخنرانی نیشدارش که فراتر از سالن همایش طنینانداز شد و افکار
عمومی را اسیر خود کرد، نبخشیدهاند، اما واکنش لحظهای او کمک کرد حزب محافظهکار با ارائه تصویری ملایمتر، در نهایت با چهره میانهروتری، مانند دیوید کامرون به قدرت بازگردد.
او چهرهای است که به سختکوشی معروف است و به طور گستردهای از سوی همحزبیهایش که او را فردی با ارادهای پولادین و مصمم میدانند، محترم شمرده میشود. ترزا می «یک فمینیست است»، این را خودش با افتخار میگوید. چند سال پیش او با پوشیدن تیشرت که روی آن نوشته شده بود: «یک فمینیست، این شکلی است»، بر این موضوع تأکید کرد که در اعمال و کردارش نشان داده فمینیست است. او که برای سالها یکی از مهمترین پستهای مملکتی را در اختیار داشته، رئیس و یکی از پایهگذاران مؤسسه «زنان برای پیروزی» است که تلاش میکند زنان بیشتری را برای چالش نمایندگی مجلس از حزب محافظهکار ترغیب کند.
خانم می متأهل است و فرزندی ندارد؛ قصد هم ندارد درباره زندگی خصوصیاش به کسی توضیح دهد و از پاسخ دراینباره طفره میرود. فرزند یک کشیش انگلیکن در سالهای اخیر توانست، یکی از مهمترین قوانین برابری حقوق را پیش ببرد؛ قانون ازدواج همجنسگرایان در بریتانیا، از مسائل بسیار حساس بهویژه در میان همکارانش در حزب محافظهکار.
بسیاری از همکاران ترزا می، او را آدمی مطمئن توصیف میکنند؛ کسی که کاری را که به دستش بدهند، به سرانجام میرساند. توصیفی از کسی که حالا نهتنها حزب محافظهکار که کل مملکت به آن احتیاج دارد. او قول داد برای نظارت بر خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا، یک نهاد جدید ایجاد کند و میگوید شروع این فرایند تا پایان سال جاری میلادی خواهد بود، اما او معتقد به توضیح نیست و نمیگوید در مذاکره چگونه عمل خواهد کرد؛ پیش از این نیز چنین مذاکراتی انجام داده و موفق بوده، اما حالا که در شمال کشور یک زن دیگر «نیکلا استورجن» برای استقلال اسکاتلند نقشه میکشد و در اتحادیه اروپا، زنی دیگر «آنگلا مرکل»، صدراعظم آلمان، قصد دارد نگذارد بریتانیا مثالی برای احزاب جداییطلب اتحادیه شود، باید دید ترزا میچگونه میتواند پیروز این نبرد دشوار شود.
مشکلات پیشِروی نخستوزیر آینده
اکنون و با رأی خروج بریتانیاییها، عرصه سیاست در این کشور به ویژه پس از استعفای دیوید کامرون بسیار پیچیده میشود؛ برخی بر این باورند که ترزا میتواند این گره را باز کند، اما برخی دیگر تأکید میکنند، هدایت بریتانیا در این شرایط بحرانی نیازمند فردی با مشخصات «آندرهآ لدسام» است. او پیشتر در بخش مالی کار کرده است و در زمان تبلیغات پیش از رفراندوم برای خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا، از ستارگان اردوگاه جدایی از اتحادیه اروپا بود. او تجربه چندانی در عرصه سیاسی ندارد و وزیر مشاور انرژی در دولت دیوید کامرون بوده است.
با تمامي اين توصيفها، اما «بوريس جانسون»، شهردار سابق لندن كه پيش از اين يكي از گزينههاي اصلي جانشيني كامرون بود، از او حمايت ميكند. او درباره لدسام مي گويد: «او تنها كسي است كه ميتواند انرژي و عزم مورد نياز را به عنوان نخستوزير بعدي كشور داشته باشد». اما خود او كه مانند جانسون خواهان خروج از اتحاديه اروپاست، ميگويد: «اميدوار هستم مذاكرات ما در اين زمينه تا حد امكان كوتاه و مفيد باشد. اميدوارم بريتانيا تا ژانويه 2019 از اتحاديه اروپا خارج شود. دستيابي به اين هدف به معناي اجراي ماده 50 قانون اتحاديه اروپا تا قبل از پايان سال جاري است». او كه بارها گفته «برگزيت بعد از سقوط ديوار برلين بزرگترين لحظه در تاريخ بوده است» تأكيد مي كند: «اين رويداد بيدارباشي براي اتحاديه اروپا بود و نتيجه همهپرسي، نتيجه نهايي است». مشاور وزير انرژي بريتانيا، اما در برابر مسئله مهاجران موضع نرمتري دارد و ميگويد: «بيرونکردن شهروندان اروپايي ساکن اروپا درحالحاضر خيلي عجولانه و غيرمنصفانه است».
اکنون کمیته 1922 حزب، مسئول برگزاری انتخابات حزب محافظهکار است و قاعدتا از همان شیوهای که در سال 2005 میلادی منجر به انتخاب دیوید کامرون شد، استفاده میکند. البته این موضوع باید به تأیید هیأترئیسه حزب محافظهکار برسد. براساس رویه موجود، همه نمایندگان پارلمانی حزب محافظهکار میتوانند نامزد رهبری حزب شوند، به این شرط که دستکم دو نماینده دیگر از نامزدیشان حمایت کنند. اگر نامزدها بیش از سه نفر باشند، هرچند بار که لازم باشد از 331 نماینده محافظهکار مجلس عوام رأی میگیرند تا فقط دو نامزد باقی بمانند و در هر مرحله رأیگیری، کسی که کمترین رأی را داشته باشد، حذف میشود.
اینجاست كه تضادي به وجود میآید؛ شخصی كه هدایت این کشور را در این بحران برعهده میگیرد با بزرگترین آزمون دموکراسی انتخاب و با رأي 150 هزار عضو حزب محافظهکار برگزیده میشود؛ کسی که پيش از اين، از فیلتر 330 نماینده این حزب عبور کرده است. اما بحثی نظری دراینمیان وجود دارد: برای بازسازی اقتدار پارلمان بريتانيا، باید چشمانداز شرایط پس از رفراندوم، ترسیم شود. نخستوزیر آینده باید از حمایت ملی نیز برخوردار باشد.
این فرایند از نظر قانونی جذاب، اما در عمل بسیار وحشتناک است. دولت لندن از زمان برگزاری رفراندوم جدایی اسکاتلند در پاییز سال 2014 تا کنون بسیار متزلزل بوده است. انتخاباتي که با اختلاف ناچیزی به ماندن اسکاتلند منتهی شد. از این رويداد نهتنها به عنوان تصمیمی صحیح در نتیجه یک سیاست واقعبینانه یاد نمیشود، بلکه بسياري آن را انتخابی هوشمندانه نیز نميدانند. همان انتخابي كه اكنون در برابر محافظهكاران بريتانيايي قرار گرفته است، اما اگر انتخاباتی وجود نداشته باشد، مسئولیت عظیمی بر شانههای حزب محافظهکار قرار میگیرد؛ چراكه آنان در حقیقت برای کل کشور، نخستوزیر انتخاب میکنند؛ از جمله برای آن 48درصدی که به بقای بریتانیا در اتحادیه اروپا رأی دادهاند و در نهايت فردی که انتخاب میشود، با دریای پرتلاطمی روبهروست.
دراینمیان اعضای حزب «کارگر» بریتانیا، انتظار ندارند نظر آنان در انتخاب رهبر حزب محافظهکار در نظر گرفته شود، اما ارزش دارد که آنان نیز همان کاری را انجام دهند که اعضای حزب کارگر تابستان گذشته کردند. محافظهکاران بریتانیایی باید سکان رهبری خود را به دست فردی توانا بسپارند، نه اینکه نخستوزیر آتی را براساس قضاوتها یا به تلافی خیانت به برخی از تفکرات افلاطونی برگزینند. آنان باید بدانند فردی را برای انجام کاری فوقالعاده دشوار انتخاب میکنند و هزینه این ناکامی و شکست بسیار گزاف خواهد بود.
ترزا می و آندرهآ لدسام، دو نامزد نهایی هستند، اما انتخاب از بين اين دو، انتخاب تلخی است؛ چراكه افراد بيشماري هیچ یک از این دو نامزد را نمیپسندند؛ هرچند برای اعضای حزب محافظهکار، بدون شک ترزا می شخص مناسبتری است. به باور بسیاری، خانم می شخصیت جذابی دارد و توانایی آن را دارد که دورن حزب تعامل برقرار کند. همچنین او در چانهزنی با دیگر رهبران اروپایی، مانند آنگلا مرکل موفقتر خواهد بود. همچنين باید در نظر گرفت که با خروج بریتانیا، اين كشور باید بار دیگر در روابط خود با ایالات متحده بازنگری کند، پس اگر هیلاری کلینتون، پیروز انتخابات ریاستجمهوری ماه نوامبر آمریکا باشد، قطعا ترزا می برای رویارویی با کلینتون مناسبتر از آندرهآ لدسام است. به باور بسیاری، نباید این ویژگی ترزا را نادیده گرفت که او حداقل میتواند حزب را متحد نگه دارد. اما اگر تراژدی سیاسی در بریتانیا همچنان ادامه داشته باشد، اكتفاكردن به خصوصیتهای وزیر کشور بهتنهایی نمیتواند عاملی تعیینکننده برای پیروزی باشد.
منابع: گاردین- بیبیسی
اتحادیه اروپا را یک گربه فرض کنید. این گربه در جعبهای مملو از رادیواکتیو ناپدیدار- ماده 50- قرار داده شده است. این سم (ماده 50) در هر شرایطی این گربه را خواهد کشت و این مرگ تنها نتیجه تأییدشدهای است که هنگام بازشدن دَرِ این جعبه شاهد آن خواهیم بود، اما تا زمانی که این جعبه، مهروموم شده، مشخص نیست این گربه وحشی زنده است یا مرده. این دولت همان «شرودینگر» اتحادیه اروپاست؛ همان آزمایشي که در سال ۱۹۳۵ به وسیله «اروین شرودینگر»، فیزیکدان اتریشی، ابداع شد. آزمایشی که در آن یک گربه بسته به یک رویداد تصادفی ممکن است مرده یا زنده باشد. حتي اگر این رويداد ترسناک به نظر برسد.
این تشبیه به بهترین شکل وظایف نخستوزیر بعدی بریتانیا را تعیین و تشريح میکند؛ چگونگی مذاکره با اتحادیه اروپا پس از مشخصشدن نتیجه همهپرسی در این کشور. اما پارامترهای سادهای دراینمیان مطرح هستند؛ تجارت، آن هم با حفظ فواید بازار واحد و همراه با تأکید بر کنترل ورود مهاجران به این کشور که خواسته اصلی تمامی رأیدهندگانی بود که به خروج بریتانیا رأی مثبت دادند.
اما مشکل اصلی آن است که جنبشهای آزاد کارگری و بازار واحد اروپایی از یکدیگر جدا نیستند؛ کاهش یکی به معنای کاهش دیگری است. رضایت حداکثری رأیدهندگان به خروج بریتانیا از اتحادیه، البته نه تمامی آنان، بلکه تعداد زیادی از آنها - افرادی که تنها انگیزهشان در این مسیر کاهش روند مهاجرتی بود- به معنای متلاطمکردن اوضاع اقتصادی بود و نادیدهگرفتن این میزان از رضایت فردی، در حقیقت توهین به دموکراسی است.
با وجود انکار رأیدهندگان لیبرال، اعضای کمپین خروج، این موضوع اساسی را پذیرفتند که بین کنترل مرزها به هر قیمتی و تحت هر شرايطي و تعامل با همسایگان نزدیک بریتانیا و شرکای تجاری، بايد یکی را انتخاب کنند. اکثریت آنان خواهان بازگشت به شرایط گذشته بودند، اما اعضای کمپین ماندن در اتحادیه اروپا، این انتخاب را دوست نداشتند؛ بنابراين طرفداران اروپا اگر بتوانند از دو مرحله خشم و انکار عبور کنند، در سالهای آینده نيز همچنان متحد باقي خواهند ماند. برخی از این خشونتها پذیرفتنی است؛ بهویژه زمانی که به سخن «فیلیپ راث»، نویسنده آمریکایی استناد میکنیم که میگوید: «خشم افراد را کارآمدتر میکند. این همان عملکرد برای بقاست و به همین دلیل این حس به بشر اعطا شده است. اگر خشم شما را ناکارآمد میکند، او را مانند یک سیبزمینی داغ به هوا پرت کنید».
هرچند اگر حامیان خروج، به نتایج این همهپرسی افتخار میکنند، پس دیگر بريتانيا نمیتواند به نقطهای بازگردد که آن را «عضویت در اتحادیه اروپا» مینامند، اما اگر این حمایت بازتابدهنده پذیرش مسئولیت منافع ملی است، نزدیکی به اين اتحادیه بیشازپیش محتمل خواهد شد.
دراینمیان برخی میگویند این شرایط بحرانیترین اوضاع بریتانیا بعد از جنگ داخلی در این کشور، در حدود ۴۰۰ سال پیش است. «ترزا می» حالا گزینه محبوب حزب محافظهکار و بنگاههای شرطبندی است تا کاری دشوار را به دست بگیرد. مذاکره برای خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا، در حقيقت کلاف سردرگمی است که بازکردنش مشخصا به کسی احتیاج دارد که اطلاعات و تجربه کافی داشته باشد. ترزا می در سخنرانی برای ورود به مبارزات درونحزبی در یک جمله گفت: «من ترزا می، تنها کسی هستم که میتواند نخستوزیر بعدی بریتانیا باشد».
نخستوزیر بعدی احتمالی کیست
ترزا می 59ساله، تا بیستوچهارم ماه ژوئن برای شش سال در دوره نخستوزیری «دیوید کامرون»، وزیر کشور بود. همین او را در موقعیتی ویژه قرار میدهد؛ چراکه در 50 سال گذشته، هیچکس شش سال پیاپی در پستی چنین کلیدی قرار نداشته است. او در دانشگاه آکسفورد جغرافی خوانده و پیش از اینکه به عضویت پارلمان درآید، در مرکز مالی و بانکی لندن کار کرده است. از ۱۷ سال پیش درست دو سال بعد از اینکه برای اولینبار از «میدنهد»، به عنوان نماینده پارلمان به «وستمینستر» رسید، در سطوح بالای حزب فعال بود. از سال ۱۹۹۹ در کابینه سایه «مایکل هاوارد»، به عنوان وزیر آموزش و کار حضور داشت تا روزی که محافظهکاران قدرت را به دست گرفتند. در کابینه سایه آن روزها، به عنوان حزب مخالف در مقابل حزب «کارگر» شکستناپذیر، در دوره «تونی بلر»، نخستوزیر سابق بریتانیا، برای بیش از 10 سال، ترزا در پستهای مختلف حضور داشت؛ البته بیشتر به عنوان وزیر زنان و برابری.
در سال ۲۰۰۵ در یک سخنرانی، در مجمع عمومی از اعضای حزب خواست با اقشار فقیرتر ارتباط بیشتری برقرار کنند تا شهرت بد حزب با عنوان «حزب بدجنس» تغییر کند؛ عنوانی که بسیاری از بزرگترهای حزب هنوز او را برای بهکاربردنش نبخشیدهاند. رابطه او با دیوید کامرون نيز چندان خوب نبود، اما همیشه احترام بينشان وجود داشت. حتی در آغاز سخنرانی برای نامزدشدن در مبارزات حزبی برای رسیدن به کرسی رهبری، از دیوید کامرون تشکر کرد؛ مردی که به گفته او حزب محافظهکار را از یک حزب بازنده به یک حزب برنده تبدیل کرد. اما برخلاف این تمجیدها، او در مواردی اختلافنظرهایی جدی با دیوید کامرون داشت. با وجود این، قول داد حزب را که بعد از مبارزات اخیر دو پاره شده، دوباره یکپارچه کند. اين در حالي است كه ترزا مي در مبارزات اخیر برای رفراندوم درباره موقعیت بریتانیا در اتحادیه اروپا، جزء چهرههای اصلی کمپین نبود. بسیاری روز بعد از اعلام نتایج نمیدانستند، وزیر کشور مملکت طرفدار ماندن بوده یا خروج؛ البته که او طرفدار ماندن بود.
توانایی در چانهزنی
یکی از ویژگیهای ترزا می، تواناییاش در مذاکره و توجه به جزئیات است؛ همان چیزی که در مذاکرات پیشِرو برای خروج از اتحادیه اروپا، اهمیت کلیدی پیدا میکند. او باز هم در توصیف خود میگوید: سیاستمدار اهل خودنمایی نیستم، دائم از یک استودیوی خبری به استودیوی دیگر نمیروم، سر ناهار با همکارانم غیبت نمیکنم و در کافههای اطراف پارلمان با بقیه نمینوشم؛ اما کارم را بلدم. او میگوید، «مرا براساس کارهایم قضاوت کنید».
طبیعی است که بسیاری انتقادات تندی از او دارند؛ هم در حوزه مهاجرت هم در حوزه خدمات اجتماعی، اما خودش به این سابقه مفتخر است و میگوید توانسته کارهای استثنایی در این سالها انجام دهد؛ مهاجرت از خارج اتحادیه اروپا را کنترل کرده، پروندههای باز پلیس درباره سوءاستفاده از قدرت و غیره را دنبال کرده و البته در یکی، دو مورد مشخص از جمله استرداد «ابو قتاده» به اردن، پروندهای را که سالها طول کشید، به نتیجه رسانده است.
مسئله مهاجرت در قلب رفراندوم اخیر قرار داشت. بسیاری از کسانی که به خروج رأی داند، مسئلهشان مهاجرت عمده از اتحادیه اروپا به بریتانیا در چارچوب جابهجایی آزادانه نیروی کار بود. در روزهای بعد از رفراندوم، حتی بعضی از رهبران کمپین خروج، زیر این ماجرا زدند و گفتند بریتانیا در اتحادیه مالی میماند و جابهجایی نیروی کار هم سرجای خودش است، اما خانم می نظر دیگری دارد، میگوید: «مردم به این خواسته رأی دادهاند و روشن است که او باید این کار را انجام دهد».
بانوی آهنین
پس از سخنرانی «ترزا می» در کنفرانس سالانه حزب محافظهکار در زمان انتخاب دیوید کامرون برای کسب کرسی ریاست، بسیاری از رسانهها، او را با «مارگارت تاچر»، نخستوزیر پیشین این کشور قیاس کردند و به او لقب «بانوی آهنین» جدید بریتانیا دادند. روزنامه «دیلیبیست» در آن زمان در گزارشی با اشاره به نقش خانم می در راهبری کشورش برای همکاری با ائتلاف ضدداعش در حملات هوایی علیه این گروه تروریستی در عراق نوشت: «او امیدوارست بهزودی کل کشور را راهبری کند». این روزنامه انگلیسی اينطور ادامه داده بود، «اگر کامرون انتخابات آینده را از دست بدهد، او (ترزا می) حتی میتواند پیش از پیروزی «هیلاری کلینتون» در کاخ سفید (انتخابات 2016 ایالات متحده) رهبری محافظهکاران انگلیسی را در دست بگیرد». ترزا می که به «واگویی حقایق تلخ» معروف است، پیش از این در زمان نخستوزیری تونی بلر چشمدرچشم همحزبیهای محافظهکارش گفته بود: «باید در همه آنچه انجام میدهند به طور بنیادین تغییر ایجاد کنند» و افزوده بود، حزب محافظهکار به «حزبی کثیف» بدل شده است. چند نفری در حزب، هرگز او را برای سخنرانی نیشدارش که فراتر از سالن همایش طنینانداز شد و افکار
عمومی را اسیر خود کرد، نبخشیدهاند، اما واکنش لحظهای او کمک کرد حزب محافظهکار با ارائه تصویری ملایمتر، در نهایت با چهره میانهروتری، مانند دیوید کامرون به قدرت بازگردد.
او چهرهای است که به سختکوشی معروف است و به طور گستردهای از سوی همحزبیهایش که او را فردی با ارادهای پولادین و مصمم میدانند، محترم شمرده میشود. ترزا می «یک فمینیست است»، این را خودش با افتخار میگوید. چند سال پیش او با پوشیدن تیشرت که روی آن نوشته شده بود: «یک فمینیست، این شکلی است»، بر این موضوع تأکید کرد که در اعمال و کردارش نشان داده فمینیست است. او که برای سالها یکی از مهمترین پستهای مملکتی را در اختیار داشته، رئیس و یکی از پایهگذاران مؤسسه «زنان برای پیروزی» است که تلاش میکند زنان بیشتری را برای چالش نمایندگی مجلس از حزب محافظهکار ترغیب کند.
خانم می متأهل است و فرزندی ندارد؛ قصد هم ندارد درباره زندگی خصوصیاش به کسی توضیح دهد و از پاسخ دراینباره طفره میرود. فرزند یک کشیش انگلیکن در سالهای اخیر توانست، یکی از مهمترین قوانین برابری حقوق را پیش ببرد؛ قانون ازدواج همجنسگرایان در بریتانیا، از مسائل بسیار حساس بهویژه در میان همکارانش در حزب محافظهکار.
بسیاری از همکاران ترزا می، او را آدمی مطمئن توصیف میکنند؛ کسی که کاری را که به دستش بدهند، به سرانجام میرساند. توصیفی از کسی که حالا نهتنها حزب محافظهکار که کل مملکت به آن احتیاج دارد. او قول داد برای نظارت بر خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا، یک نهاد جدید ایجاد کند و میگوید شروع این فرایند تا پایان سال جاری میلادی خواهد بود، اما او معتقد به توضیح نیست و نمیگوید در مذاکره چگونه عمل خواهد کرد؛ پیش از این نیز چنین مذاکراتی انجام داده و موفق بوده، اما حالا که در شمال کشور یک زن دیگر «نیکلا استورجن» برای استقلال اسکاتلند نقشه میکشد و در اتحادیه اروپا، زنی دیگر «آنگلا مرکل»، صدراعظم آلمان، قصد دارد نگذارد بریتانیا مثالی برای احزاب جداییطلب اتحادیه شود، باید دید ترزا میچگونه میتواند پیروز این نبرد دشوار شود.
مشکلات پیشِروی نخستوزیر آینده
اکنون و با رأی خروج بریتانیاییها، عرصه سیاست در این کشور به ویژه پس از استعفای دیوید کامرون بسیار پیچیده میشود؛ برخی بر این باورند که ترزا میتواند این گره را باز کند، اما برخی دیگر تأکید میکنند، هدایت بریتانیا در این شرایط بحرانی نیازمند فردی با مشخصات «آندرهآ لدسام» است. او پیشتر در بخش مالی کار کرده است و در زمان تبلیغات پیش از رفراندوم برای خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا، از ستارگان اردوگاه جدایی از اتحادیه اروپا بود. او تجربه چندانی در عرصه سیاسی ندارد و وزیر مشاور انرژی در دولت دیوید کامرون بوده است.
با تمامي اين توصيفها، اما «بوريس جانسون»، شهردار سابق لندن كه پيش از اين يكي از گزينههاي اصلي جانشيني كامرون بود، از او حمايت ميكند. او درباره لدسام مي گويد: «او تنها كسي است كه ميتواند انرژي و عزم مورد نياز را به عنوان نخستوزير بعدي كشور داشته باشد». اما خود او كه مانند جانسون خواهان خروج از اتحاديه اروپاست، ميگويد: «اميدوار هستم مذاكرات ما در اين زمينه تا حد امكان كوتاه و مفيد باشد. اميدوارم بريتانيا تا ژانويه 2019 از اتحاديه اروپا خارج شود. دستيابي به اين هدف به معناي اجراي ماده 50 قانون اتحاديه اروپا تا قبل از پايان سال جاري است». او كه بارها گفته «برگزيت بعد از سقوط ديوار برلين بزرگترين لحظه در تاريخ بوده است» تأكيد مي كند: «اين رويداد بيدارباشي براي اتحاديه اروپا بود و نتيجه همهپرسي، نتيجه نهايي است». مشاور وزير انرژي بريتانيا، اما در برابر مسئله مهاجران موضع نرمتري دارد و ميگويد: «بيرونکردن شهروندان اروپايي ساکن اروپا درحالحاضر خيلي عجولانه و غيرمنصفانه است».
اکنون کمیته 1922 حزب، مسئول برگزاری انتخابات حزب محافظهکار است و قاعدتا از همان شیوهای که در سال 2005 میلادی منجر به انتخاب دیوید کامرون شد، استفاده میکند. البته این موضوع باید به تأیید هیأترئیسه حزب محافظهکار برسد. براساس رویه موجود، همه نمایندگان پارلمانی حزب محافظهکار میتوانند نامزد رهبری حزب شوند، به این شرط که دستکم دو نماینده دیگر از نامزدیشان حمایت کنند. اگر نامزدها بیش از سه نفر باشند، هرچند بار که لازم باشد از 331 نماینده محافظهکار مجلس عوام رأی میگیرند تا فقط دو نامزد باقی بمانند و در هر مرحله رأیگیری، کسی که کمترین رأی را داشته باشد، حذف میشود.
اینجاست كه تضادي به وجود میآید؛ شخصی كه هدایت این کشور را در این بحران برعهده میگیرد با بزرگترین آزمون دموکراسی انتخاب و با رأي 150 هزار عضو حزب محافظهکار برگزیده میشود؛ کسی که پيش از اين، از فیلتر 330 نماینده این حزب عبور کرده است. اما بحثی نظری دراینمیان وجود دارد: برای بازسازی اقتدار پارلمان بريتانيا، باید چشمانداز شرایط پس از رفراندوم، ترسیم شود. نخستوزیر آینده باید از حمایت ملی نیز برخوردار باشد.
این فرایند از نظر قانونی جذاب، اما در عمل بسیار وحشتناک است. دولت لندن از زمان برگزاری رفراندوم جدایی اسکاتلند در پاییز سال 2014 تا کنون بسیار متزلزل بوده است. انتخاباتي که با اختلاف ناچیزی به ماندن اسکاتلند منتهی شد. از این رويداد نهتنها به عنوان تصمیمی صحیح در نتیجه یک سیاست واقعبینانه یاد نمیشود، بلکه بسياري آن را انتخابی هوشمندانه نیز نميدانند. همان انتخابي كه اكنون در برابر محافظهكاران بريتانيايي قرار گرفته است، اما اگر انتخاباتی وجود نداشته باشد، مسئولیت عظیمی بر شانههای حزب محافظهکار قرار میگیرد؛ چراكه آنان در حقیقت برای کل کشور، نخستوزیر انتخاب میکنند؛ از جمله برای آن 48درصدی که به بقای بریتانیا در اتحادیه اروپا رأی دادهاند و در نهايت فردی که انتخاب میشود، با دریای پرتلاطمی روبهروست.
دراینمیان اعضای حزب «کارگر» بریتانیا، انتظار ندارند نظر آنان در انتخاب رهبر حزب محافظهکار در نظر گرفته شود، اما ارزش دارد که آنان نیز همان کاری را انجام دهند که اعضای حزب کارگر تابستان گذشته کردند. محافظهکاران بریتانیایی باید سکان رهبری خود را به دست فردی توانا بسپارند، نه اینکه نخستوزیر آتی را براساس قضاوتها یا به تلافی خیانت به برخی از تفکرات افلاطونی برگزینند. آنان باید بدانند فردی را برای انجام کاری فوقالعاده دشوار انتخاب میکنند و هزینه این ناکامی و شکست بسیار گزاف خواهد بود.
ترزا می و آندرهآ لدسام، دو نامزد نهایی هستند، اما انتخاب از بين اين دو، انتخاب تلخی است؛ چراكه افراد بيشماري هیچ یک از این دو نامزد را نمیپسندند؛ هرچند برای اعضای حزب محافظهکار، بدون شک ترزا می شخص مناسبتری است. به باور بسیاری، خانم می شخصیت جذابی دارد و توانایی آن را دارد که دورن حزب تعامل برقرار کند. همچنین او در چانهزنی با دیگر رهبران اروپایی، مانند آنگلا مرکل موفقتر خواهد بود. همچنين باید در نظر گرفت که با خروج بریتانیا، اين كشور باید بار دیگر در روابط خود با ایالات متحده بازنگری کند، پس اگر هیلاری کلینتون، پیروز انتخابات ریاستجمهوری ماه نوامبر آمریکا باشد، قطعا ترزا می برای رویارویی با کلینتون مناسبتر از آندرهآ لدسام است. به باور بسیاری، نباید این ویژگی ترزا را نادیده گرفت که او حداقل میتواند حزب را متحد نگه دارد. اما اگر تراژدی سیاسی در بریتانیا همچنان ادامه داشته باشد، اكتفاكردن به خصوصیتهای وزیر کشور بهتنهایی نمیتواند عاملی تعیینکننده برای پیروزی باشد.
منابع: گاردین- بیبیسی
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.