|

برگزیت: وحشت نهادهای قدرت

رابین هانل . ترجمه: محسن ملکی

«اربابان جهان» بهت‌زده و ناراضی‌اند. تعداد فزاینده‌ای از رأی‌دهندگان خشم خود را نشان می‌دهند، آخرین نمونه این کار رأی‌دادن به برگزیت در بریتانیای کبیر بود. اما انگیزه بسیاری از کسانی که در انتخابات مقدماتی آمریکا به ساندرز و ترامپ رأی دادند نیز همین نوع سرخوردگی‌ها بود. و قبل از آن نیز شاهد جنبش اشغال وال‌استریت، جنبش ضدسیاست‌های ریاضتی در اسپانیا، سیریزا در یونان و سایر اعتراضات گسترده در جاهای دیگر اروپا بودیم. دلیلش ساده است. بیش از 30 سال است که احزاب سیاسی چپ و راست میانه و سیاست‌مداران وابسته به نهادهای مسلط در رأس تغییرات گسترده‌ای بوده‌اند که در عرصه اقتصاد جهانی اعمال شده، همان تغییراتی که شرکت‌های چندملیتی و اقلیتی ممتاز را به بهای ازدست‌رفتن منافع اکثریت، قدرتمند کرده است، و درعین‌حال موج بی‌سابقه‌ای از پناهندگان را خلق کرده، که از فجایع انسانی در خاورمیانه، مکزیک و آمریکای مرکزی می‌گریخته‌اند. در این میان رسانه‌های جریان غالب و روشنفکران وابسته به نهادهای مسلط درباره ناگزیر و مفیدبودن این تغییرات داد سخن می‌دهند، حال آنکه حقیقت آن است که تغییرات مذکور نه ناگزیرند و نه مفید. هر روز تعداد بیشتری از مردم از این وضع خسته و بیزار می‌شوند و پیام‌آوران وابسته به قدرت را کنار می‌گذارند، و در این میان صداهایی تازه‌ از سوی راست و چپ برای رسیدن به رهبری این ارتش که از افراد ناراضی و مستأصل تشکیل شده، با یکدیگر مبارزه می‌کنند. درباره آخرین شکل ظهور این نارضایتی در بریتانیای کبیر چه می‌توان گفت؟
دو نیروی محرک اصلی برای نارضایتی مردم وجود دارد: چشم‌اندازهای اقتصادی اکثریت مردم که رو به وخامت است، و زیرسؤال‌رفتن سلسله‌مراتب‌های فرهنگی و سنتی. جناح چپ از وخامت اوضاع اقتصادی بهره‌برداری می‌کند و جناح راست از زیرسؤال‌رفتن سلسله‌مراتب. جناج راست برنامه منسجمی برای مسئله سلسله‌مراتب دارد که در میان اکثریت‌های قومی قدیمی طرفداران زیادی دارد: تبعیض و جداسازی مجدد و احیای امتیازات سفیدپوستان. اما جناح راست «دیگران» متعلق به گروه‌های قومی را مقصر می‌داند و هیچ برنامه اقتصادی منسجمی ندارد. جناح چپ نقد منسجمی از اقتصاد نولیبرال ارائه می‌کند و بدیل‌های مفیدی مطرح می‌کند: دست از فراهم‌کردن تسهیلات برای بخش مالی بردارید و آن را تحت انقیاد تنظیمی مؤثر و کارا در بیاورید. از ریاضت مالی دست بکشید و محرک‌های مالی لازم را فراهم کنید. و دست از اوراق‌کردن و بازسازی دولت رفاه بردارید. علاوه بر این، این برنامه برای ناراضیان بسیار جذاب است. اما جناح چپ نتوانسته است بر سر منبع دیگر نارضایتی با جناح راست با موفقیت مبارزه کند. اگر گروه‌های پیشرو برای دفاع اصولی از تکثر فرهنگی و حمایت از حقوق مهاجران مبارزه می‌کنند، حمایت اقلیت‌های قومی و برخی از جوانان را جلب می‌کنند، اما اجتماعات مسن‌تر و واجد اکثریت را که در مضیقه اقتصادی‌اند از خود دور می‌کنند. علاوه بر این، دوراهی پیش‌روی جناح چپ از این نیز بدتر است. زیرا حقیقت آن است که تا وقتی یک برنامه اقتصادی چپ پیروز نشود و جایگاه استواری نیابد، تکثر فرهنگی و دفاع از حقوق مهاجران مسلما تنگنای اقتصادی جمعیت‌های واجد اکثریت و محروم را وخیم‌تر نیز می‌کند. نهادهای مسلط در دو سوی اقیانوس اطلس از آسیب‌های اقتصادی کوتاه‌مدتی که به خاطر «واکنش تند و نامعقول» بازار به بار آمده وحشت‌زده می‌شوند؛ مشاهده چنین واکنشی حقیقتا خنده‌دار است چراکه کوتاهی خودشان این خطر را به بار آورده. نگرانی ما از اینکه خروج بريتانيا از اتحاديه اروپا ممکن است یک فروپاشی جهانی دیگر به بار بیاورد فقط به این دلیل است که نهادهای مسلط سرنوشت ما را به هوس‌های دلبخواهی بازارهای مالی گره زده‌اند. تنها به این دلیل امروزه با خطر مواجهیم که نهادهای مسلط نتوانستند در این هفت سالی که از آخرین بحران مالی‌ ویرانگر می‌گذرد تنظیمات مالی محتاطانه و مناسبی را پیاده‌ کنند. اینکه احتمال دارد دوباره دچار رکودی عمیق‌تر شویم تنها به این دلیل است که دولت کامرون و کمیسیون اروپا با اعمال ریاضت مالی به رکود بزرگ واکنش نشان دادند. ولی از یک چیز می‌توان اطمینان داشت: به جای آنکه مقصر اصلی، یعنی سیاست‌های نولیبرالی نهادهای مسلط، را سزاوار سرزنش بدانند، تمامی گرایشات منفی اقتصاد را به گردن برگزیت و «اراذل‌واوباش» پوپولیستی خواهند انداخت که آن را مطرح کردند. اما به گمانم پیامدهای رأی به خروج بريتانيا از اتحاديه اروپا بسیار گسترده‌تر از عواقب اقتصادی خواهد بود. برگزیت بیشتر از هر چیز آب به آسیاب سیاست ارتجاعی در فرانسه، هلند و اروپای شرقی خواهد ریخت. اما بگذارید نظرم را درباره دو پیامد آن که به طور بالقوه مثبت‌اند بیان کنم.
یک. اسکاتلند و ایرلند شمالی با اکثریت آرا رأی به ماندن در اتحادیه اروپا دادند. اگر به‌زودی دوباره درباره استقلال اسکاتلند در این کشور رأی‌گیری شود و مردم رأی مثبت دهند، به‌هیچ‌وجه تعجب نخواهم کرد. حال‌ که اسکاتلندی‌ها باید میان بریتانیا و اتحادیه اروپا دست به انتخاب بزنند، مثل روز روشن است که آنها اتحادیه اروپا را ترجیح خواهند داد. اسکاتلندی‌های پیشرو از اینکه دیدند طرح استقلال با فاصله کمی شکست خورد نومید شدند. به گمانم حال به آرزوی‌شان برسند، و وست‌مینیستر دیگر مانع اصلاحات اقتصادی پیشرو در اسکاتلند نخواهد شد. حال این نیز دیگر تعجب‌برانگیز نیست که ایرلند شمالی سعی کند از بریتانیا جدا شود و سرآخر بخشی از جمهوری ایرلند شود و نه‌تنها به عضویت اتحادیه اروپا که به عضویت منطقه یورو نیز در بیاید. شاید هزار سال تاریخ خونین جزایر بریتانیا به‌راستی به شکلی صلح‌طلبانه و پیشرو و معقول حل و فصل شود!
دو. برگزیت مشتی است که بر دهان رهبران منطقه یورو، کمیسیون اروپا و بانک مرکزی اروپا کوبیده شد، رهبرانی که در برابر تغییر روال مخالفت می‌کردند. احزاب سیاسی مرتجع برگزیت را مصادره به مطلوب خواهند کرد اما نیروهای چپ از آن استفاده مطلوب خواهند کرد. شاید برای سیریزا در یونان مهلت از دست رفته باشد. اما پودموس در اسپانیا، حزب چپ آلمان، و ائتلاف تغییر در اتحادیه اروپا که افرادی چون یانیس واروفاکیس در پی بسیج‌کردن نیروها برای آنند، برگزیت را نشانه بلایی می‌گیرند که در صورت عدم تغییر اساسی بر سر اتحادیه اروپا خواهد آمد. این مسئله دوراهی‌ای را که پیش‌روی نیروهای پیشرو در کشورهای عضو اتحادیه اروپاست، حل نمی‌کند: آیا باید در اتحادیه اروپا بمانند و برای ایجاد اصلاحات معنادار در آن مبارزه کنند؟ یا باید برای جداشدن از اتحادیه اروپا مبارزه کنند چراکه این اتحادیه اروپا هیچ‌وقت چیزی نخواهد بود جز تنگنایی نولیبرالی؟ اما در هر حال، برگزیت مشتی است که بر دهان اربابان قدرت بروکسل‌نشین کوبیده شد؛ و نیروهای پیشرو هر استراتژی سیاسی را هم اتخاذ کنند، برگزیت هم‌زمان هم جبهه نیروهای پیشرو و هم نیروهای ارتجاعی موجود در اتحادیه اروپا را تقویت خواهد کرد.
منبع: counterpunch.org

«اربابان جهان» بهت‌زده و ناراضی‌اند. تعداد فزاینده‌ای از رأی‌دهندگان خشم خود را نشان می‌دهند، آخرین نمونه این کار رأی‌دادن به برگزیت در بریتانیای کبیر بود. اما انگیزه بسیاری از کسانی که در انتخابات مقدماتی آمریکا به ساندرز و ترامپ رأی دادند نیز همین نوع سرخوردگی‌ها بود. و قبل از آن نیز شاهد جنبش اشغال وال‌استریت، جنبش ضدسیاست‌های ریاضتی در اسپانیا، سیریزا در یونان و سایر اعتراضات گسترده در جاهای دیگر اروپا بودیم. دلیلش ساده است. بیش از 30 سال است که احزاب سیاسی چپ و راست میانه و سیاست‌مداران وابسته به نهادهای مسلط در رأس تغییرات گسترده‌ای بوده‌اند که در عرصه اقتصاد جهانی اعمال شده، همان تغییراتی که شرکت‌های چندملیتی و اقلیتی ممتاز را به بهای ازدست‌رفتن منافع اکثریت، قدرتمند کرده است، و درعین‌حال موج بی‌سابقه‌ای از پناهندگان را خلق کرده، که از فجایع انسانی در خاورمیانه، مکزیک و آمریکای مرکزی می‌گریخته‌اند. در این میان رسانه‌های جریان غالب و روشنفکران وابسته به نهادهای مسلط درباره ناگزیر و مفیدبودن این تغییرات داد سخن می‌دهند، حال آنکه حقیقت آن است که تغییرات مذکور نه ناگزیرند و نه مفید. هر روز تعداد بیشتری از مردم از این وضع خسته و بیزار می‌شوند و پیام‌آوران وابسته به قدرت را کنار می‌گذارند، و در این میان صداهایی تازه‌ از سوی راست و چپ برای رسیدن به رهبری این ارتش که از افراد ناراضی و مستأصل تشکیل شده، با یکدیگر مبارزه می‌کنند. درباره آخرین شکل ظهور این نارضایتی در بریتانیای کبیر چه می‌توان گفت؟
دو نیروی محرک اصلی برای نارضایتی مردم وجود دارد: چشم‌اندازهای اقتصادی اکثریت مردم که رو به وخامت است، و زیرسؤال‌رفتن سلسله‌مراتب‌های فرهنگی و سنتی. جناح چپ از وخامت اوضاع اقتصادی بهره‌برداری می‌کند و جناح راست از زیرسؤال‌رفتن سلسله‌مراتب. جناج راست برنامه منسجمی برای مسئله سلسله‌مراتب دارد که در میان اکثریت‌های قومی قدیمی طرفداران زیادی دارد: تبعیض و جداسازی مجدد و احیای امتیازات سفیدپوستان. اما جناح راست «دیگران» متعلق به گروه‌های قومی را مقصر می‌داند و هیچ برنامه اقتصادی منسجمی ندارد. جناح چپ نقد منسجمی از اقتصاد نولیبرال ارائه می‌کند و بدیل‌های مفیدی مطرح می‌کند: دست از فراهم‌کردن تسهیلات برای بخش مالی بردارید و آن را تحت انقیاد تنظیمی مؤثر و کارا در بیاورید. از ریاضت مالی دست بکشید و محرک‌های مالی لازم را فراهم کنید. و دست از اوراق‌کردن و بازسازی دولت رفاه بردارید. علاوه بر این، این برنامه برای ناراضیان بسیار جذاب است. اما جناح چپ نتوانسته است بر سر منبع دیگر نارضایتی با جناح راست با موفقیت مبارزه کند. اگر گروه‌های پیشرو برای دفاع اصولی از تکثر فرهنگی و حمایت از حقوق مهاجران مبارزه می‌کنند، حمایت اقلیت‌های قومی و برخی از جوانان را جلب می‌کنند، اما اجتماعات مسن‌تر و واجد اکثریت را که در مضیقه اقتصادی‌اند از خود دور می‌کنند. علاوه بر این، دوراهی پیش‌روی جناح چپ از این نیز بدتر است. زیرا حقیقت آن است که تا وقتی یک برنامه اقتصادی چپ پیروز نشود و جایگاه استواری نیابد، تکثر فرهنگی و دفاع از حقوق مهاجران مسلما تنگنای اقتصادی جمعیت‌های واجد اکثریت و محروم را وخیم‌تر نیز می‌کند. نهادهای مسلط در دو سوی اقیانوس اطلس از آسیب‌های اقتصادی کوتاه‌مدتی که به خاطر «واکنش تند و نامعقول» بازار به بار آمده وحشت‌زده می‌شوند؛ مشاهده چنین واکنشی حقیقتا خنده‌دار است چراکه کوتاهی خودشان این خطر را به بار آورده. نگرانی ما از اینکه خروج بريتانيا از اتحاديه اروپا ممکن است یک فروپاشی جهانی دیگر به بار بیاورد فقط به این دلیل است که نهادهای مسلط سرنوشت ما را به هوس‌های دلبخواهی بازارهای مالی گره زده‌اند. تنها به این دلیل امروزه با خطر مواجهیم که نهادهای مسلط نتوانستند در این هفت سالی که از آخرین بحران مالی‌ ویرانگر می‌گذرد تنظیمات مالی محتاطانه و مناسبی را پیاده‌ کنند. اینکه احتمال دارد دوباره دچار رکودی عمیق‌تر شویم تنها به این دلیل است که دولت کامرون و کمیسیون اروپا با اعمال ریاضت مالی به رکود بزرگ واکنش نشان دادند. ولی از یک چیز می‌توان اطمینان داشت: به جای آنکه مقصر اصلی، یعنی سیاست‌های نولیبرالی نهادهای مسلط، را سزاوار سرزنش بدانند، تمامی گرایشات منفی اقتصاد را به گردن برگزیت و «اراذل‌واوباش» پوپولیستی خواهند انداخت که آن را مطرح کردند. اما به گمانم پیامدهای رأی به خروج بريتانيا از اتحاديه اروپا بسیار گسترده‌تر از عواقب اقتصادی خواهد بود. برگزیت بیشتر از هر چیز آب به آسیاب سیاست ارتجاعی در فرانسه، هلند و اروپای شرقی خواهد ریخت. اما بگذارید نظرم را درباره دو پیامد آن که به طور بالقوه مثبت‌اند بیان کنم.
یک. اسکاتلند و ایرلند شمالی با اکثریت آرا رأی به ماندن در اتحادیه اروپا دادند. اگر به‌زودی دوباره درباره استقلال اسکاتلند در این کشور رأی‌گیری شود و مردم رأی مثبت دهند، به‌هیچ‌وجه تعجب نخواهم کرد. حال‌ که اسکاتلندی‌ها باید میان بریتانیا و اتحادیه اروپا دست به انتخاب بزنند، مثل روز روشن است که آنها اتحادیه اروپا را ترجیح خواهند داد. اسکاتلندی‌های پیشرو از اینکه دیدند طرح استقلال با فاصله کمی شکست خورد نومید شدند. به گمانم حال به آرزوی‌شان برسند، و وست‌مینیستر دیگر مانع اصلاحات اقتصادی پیشرو در اسکاتلند نخواهد شد. حال این نیز دیگر تعجب‌برانگیز نیست که ایرلند شمالی سعی کند از بریتانیا جدا شود و سرآخر بخشی از جمهوری ایرلند شود و نه‌تنها به عضویت اتحادیه اروپا که به عضویت منطقه یورو نیز در بیاید. شاید هزار سال تاریخ خونین جزایر بریتانیا به‌راستی به شکلی صلح‌طلبانه و پیشرو و معقول حل و فصل شود!
دو. برگزیت مشتی است که بر دهان رهبران منطقه یورو، کمیسیون اروپا و بانک مرکزی اروپا کوبیده شد، رهبرانی که در برابر تغییر روال مخالفت می‌کردند. احزاب سیاسی مرتجع برگزیت را مصادره به مطلوب خواهند کرد اما نیروهای چپ از آن استفاده مطلوب خواهند کرد. شاید برای سیریزا در یونان مهلت از دست رفته باشد. اما پودموس در اسپانیا، حزب چپ آلمان، و ائتلاف تغییر در اتحادیه اروپا که افرادی چون یانیس واروفاکیس در پی بسیج‌کردن نیروها برای آنند، برگزیت را نشانه بلایی می‌گیرند که در صورت عدم تغییر اساسی بر سر اتحادیه اروپا خواهد آمد. این مسئله دوراهی‌ای را که پیش‌روی نیروهای پیشرو در کشورهای عضو اتحادیه اروپاست، حل نمی‌کند: آیا باید در اتحادیه اروپا بمانند و برای ایجاد اصلاحات معنادار در آن مبارزه کنند؟ یا باید برای جداشدن از اتحادیه اروپا مبارزه کنند چراکه این اتحادیه اروپا هیچ‌وقت چیزی نخواهد بود جز تنگنایی نولیبرالی؟ اما در هر حال، برگزیت مشتی است که بر دهان اربابان قدرت بروکسل‌نشین کوبیده شد؛ و نیروهای پیشرو هر استراتژی سیاسی را هم اتخاذ کنند، برگزیت هم‌زمان هم جبهه نیروهای پیشرو و هم نیروهای ارتجاعی موجود در اتحادیه اروپا را تقویت خواهد کرد.
منبع: counterpunch.org

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.