|

سوراخ‌های درون چوب

«دفتر یادداشت‌های روزانه فرانتس كافكا» با ترجمه «بهرام مقدادی»، تنها بخشی از یادداشت‌های این نویسنده و مربوط به سال‌های 1910 تا 1911 است. از پسِ این یادداشت‌ها شخصیت كافكا، نوعِ مواجهه او با زندگی و وقایع پدیدار می‌شود، وقایعی كه شاید در وهله‌ اول عادی به‌‌نظر برسند؛ اما در نظر نویسنده‌ای چنان تیزبین و حساس، دگرگونه‌اند. كافكا در بخشی از یادداشت‌هایش می‌نویسد: «آنچه نوشته نشده است جلوی چشم‌های آدم جولان می‌دهد». آن‌طور كه از این یادداشت‌ها برمی‌آید، كافكا هر‌آنچه را در زندگی خود یا پیرامونش روی داده، با حساسیت و به‌طرزی انتقادی و نه گزارش‌گونه روی كاغذ آورده است. یادداشت‌های روزانه، بخش مهم زندگی كافكا را در بر دارند: از سال 1910 تا 1923. كه البته ترجمه مقدادی - نخستین‌بار قریب به دو دهه پیش در انتشارات بزرگمهر چاپ شد- تنها تا سالِ 1911 را در‌بر می‌گیرد. در یادداشت‌های كافكا اندیشه‌های ادبی، قطعات كوتاه نمایشی، رؤیاها و كابوس‌های او آمده و برش‌ها یا طرح‌هایی از رمان‌ها یا داستان‌هایش. سبك نوشتاری كافكا گرچه در تمامِ یادداشت‌ها امضای او را بر خود دارد؛ اما از تفاوت‌هایی نیز برخوردار است. او گاه با لحنی گزنده و انتقادی به اتفاق یا اثری هنری واكنش نشان داده و گاه با طنزِ خاص خود اتفاقات پیرامون را شرح داده است. كافكا گاه در نقش داستان‌نویس ظاهر می‌شود،‌ گاه با تئاتر نسبت بیشتری دارد و ازقضا این بخش از یادداشت‌های او بیش از هر چیز دربرگیرنده تجربه كافكا از تئاتر است. گاه نیز كافكا در قامت تئوری‌پرداز و فیلسوف ظاهر می‌شود: «بیزاری من از تضادها حتمی است، آنها غیرمنتظره هستند؛ اما مایه شگفتی نمی‌شوند، چون همواره وجود داشته‌اند؛ اگر ناخودآگاه بودند، درست در مرز هشیاری قرار داشتند. آنها سبب‌ساز یكپارچگی، عظمت و كمال‌اند؛‌ اما فقط شبیه علامتی هستند بر روی شهر فرنگ، ما پندار كوچك خود را در حول این دایره دنبال كرده‌ایم. آنها همان‌قدر كه متفاوت هستند، از یكدیگر غیرقابل تمیزند، در زیر دست آدم‌ها رشد و نمو می‌كنند،‌گویی بر اثر آب آماس كرده باشند،‌ با چشم‌اندازی از لایزال‌بودن آغاز می‌شوند، همواره در همان قطع متوسط پایان می‌پذیرند. گره می‌خورند، نمی‌شود آنها را از حالت گره‌خوردگی بیرون آورد، نشانه‌های محض هستند، سوراخ‌های درون چوبند، تلاش‌های عبثند، تضادها را به خود جلب می‌كنند. ای كاش می‌شد تمام آنها را برای همیشه به خود خواند».‌ اما كافكا از دغدغه‌های شخصی‌اش نیز به‌وفور می‌نویسد، دغدغه‌هایی كه البته از حالت صرف فردی رد شده و با امر «نوشتن» پیوند می‌خورد. بی‌خوابی مفرط كافكا. «به‌عقیده دكترم علت این‌ بی‌خوابی فقط این است كه می‌نویسم. اهمیتی ندارد چقدر كم یا بد می‌نویسم، باز هم به علت این شوك‌های كوچك حساس می‌شوم و مخصوصا نزدیكی‌های غروب و حتی بیشتر در حوالی صبح امكان نزدیك‌شدن لحظات بزرگی را احساس می‌كنم كه از دورن پاره‌ام می‌كند و زخمش از بیرون دهن می‌گشاید و مرا قادر به هر كاری می‌كند». بهرام مقدادی علاوه بر جلد اول یادداشت‌های كافكا كه بعدها نسخه كامل آن را مصطفی اسلامیه فقید ترجمه كرد، كتاب دیگری نیز درباره كافكا در اواخر دهه 60 چاپ كرد با عنوان «شناختی از كافكا».

«دفتر یادداشت‌های روزانه فرانتس كافكا» با ترجمه «بهرام مقدادی»، تنها بخشی از یادداشت‌های این نویسنده و مربوط به سال‌های 1910 تا 1911 است. از پسِ این یادداشت‌ها شخصیت كافكا، نوعِ مواجهه او با زندگی و وقایع پدیدار می‌شود، وقایعی كه شاید در وهله‌ اول عادی به‌‌نظر برسند؛ اما در نظر نویسنده‌ای چنان تیزبین و حساس، دگرگونه‌اند. كافكا در بخشی از یادداشت‌هایش می‌نویسد: «آنچه نوشته نشده است جلوی چشم‌های آدم جولان می‌دهد». آن‌طور كه از این یادداشت‌ها برمی‌آید، كافكا هر‌آنچه را در زندگی خود یا پیرامونش روی داده، با حساسیت و به‌طرزی انتقادی و نه گزارش‌گونه روی كاغذ آورده است. یادداشت‌های روزانه، بخش مهم زندگی كافكا را در بر دارند: از سال 1910 تا 1923. كه البته ترجمه مقدادی - نخستین‌بار قریب به دو دهه پیش در انتشارات بزرگمهر چاپ شد- تنها تا سالِ 1911 را در‌بر می‌گیرد. در یادداشت‌های كافكا اندیشه‌های ادبی، قطعات كوتاه نمایشی، رؤیاها و كابوس‌های او آمده و برش‌ها یا طرح‌هایی از رمان‌ها یا داستان‌هایش. سبك نوشتاری كافكا گرچه در تمامِ یادداشت‌ها امضای او را بر خود دارد؛ اما از تفاوت‌هایی نیز برخوردار است. او گاه با لحنی گزنده و انتقادی به اتفاق یا اثری هنری واكنش نشان داده و گاه با طنزِ خاص خود اتفاقات پیرامون را شرح داده است. كافكا گاه در نقش داستان‌نویس ظاهر می‌شود،‌ گاه با تئاتر نسبت بیشتری دارد و ازقضا این بخش از یادداشت‌های او بیش از هر چیز دربرگیرنده تجربه كافكا از تئاتر است. گاه نیز كافكا در قامت تئوری‌پرداز و فیلسوف ظاهر می‌شود: «بیزاری من از تضادها حتمی است، آنها غیرمنتظره هستند؛ اما مایه شگفتی نمی‌شوند، چون همواره وجود داشته‌اند؛ اگر ناخودآگاه بودند، درست در مرز هشیاری قرار داشتند. آنها سبب‌ساز یكپارچگی، عظمت و كمال‌اند؛‌ اما فقط شبیه علامتی هستند بر روی شهر فرنگ، ما پندار كوچك خود را در حول این دایره دنبال كرده‌ایم. آنها همان‌قدر كه متفاوت هستند، از یكدیگر غیرقابل تمیزند، در زیر دست آدم‌ها رشد و نمو می‌كنند،‌گویی بر اثر آب آماس كرده باشند،‌ با چشم‌اندازی از لایزال‌بودن آغاز می‌شوند، همواره در همان قطع متوسط پایان می‌پذیرند. گره می‌خورند، نمی‌شود آنها را از حالت گره‌خوردگی بیرون آورد، نشانه‌های محض هستند، سوراخ‌های درون چوبند، تلاش‌های عبثند، تضادها را به خود جلب می‌كنند. ای كاش می‌شد تمام آنها را برای همیشه به خود خواند».‌ اما كافكا از دغدغه‌های شخصی‌اش نیز به‌وفور می‌نویسد، دغدغه‌هایی كه البته از حالت صرف فردی رد شده و با امر «نوشتن» پیوند می‌خورد. بی‌خوابی مفرط كافكا. «به‌عقیده دكترم علت این‌ بی‌خوابی فقط این است كه می‌نویسم. اهمیتی ندارد چقدر كم یا بد می‌نویسم، باز هم به علت این شوك‌های كوچك حساس می‌شوم و مخصوصا نزدیكی‌های غروب و حتی بیشتر در حوالی صبح امكان نزدیك‌شدن لحظات بزرگی را احساس می‌كنم كه از دورن پاره‌ام می‌كند و زخمش از بیرون دهن می‌گشاید و مرا قادر به هر كاری می‌كند». بهرام مقدادی علاوه بر جلد اول یادداشت‌های كافكا كه بعدها نسخه كامل آن را مصطفی اسلامیه فقید ترجمه كرد، كتاب دیگری نیز درباره كافكا در اواخر دهه 60 چاپ كرد با عنوان «شناختی از كافكا».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.